۰۸مرداد

تاریکخانه آماری ایران

شهرام عیدی‌زاده - پژوهشگر اقتصادی و مدرس دانشگاه // ضعف نظام آماری، اختلاف میان نهادهای رسمی و نبود شفافیت اطلاعاتی، سیاست‌گذاری اقتصادی در ایران را با چالش جدی روبه‌رو کرده و تصمیم‌گیری را بر پایه تصویری ناقص از واقعیت اقتصاد قرار داده است. این گزارش با بررسی ریشه‌های این بحران، بر ضرورت اصلاح حکمرانی داده‌ها و بازسازی نظام آماری کشور تأکید می‌کند.

۰۸مرداد

گلوگاه‌های پنهان خاموشی صنایع

احمد اثنی‌عشری ـ نایب‌رئیس کمیسیون مالیات، کار و تامین اجتماعی اتاق ایران // بحران ناترازی برق دیگر صرفا یک مساله فنی یا محدود به شبکه انتقال و تولید انرژی نیست؛ این بحران اکنون به آزمونی برای میزان هماهنگی سیاست‌های اقتصادی، صنعتی و حقوقی کشور تبدیل شده است. در شرایطی که محدودیت تامین برق به بخشی از واقعیت فعالیت واحدهای تولیدی بدل شده، انتظار می‌رود سیاستگذاری نیز متناسب با این واقعیت تغییر کند. با این حال، آنچه امروز بیش از کمبود برق به صنایع آسیب می‌زند، ناهماهنگی میان تصمیمات دستگاه‌های مختلف و تداوم اجرای مقرراتی است که برای شرایط عادی طراحی شده‌اند، نه برای دوره‌ای که بنگاه‌ها ناچارند فعالیت خود را با خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده تطبیق دهند.

۰۶مرداد

گذار از بحران با اصلاح حکمرانی آب

جمال محمدولی سامانی ـ عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس // بحران آب در ایران دیگر صرفا یک مساله اقلیمی یا فنی نیست، بلکه به نقطه‌ای رسیده که به موضوعی ساختاری در حکمرانی منابع طبیعی تبدیل شده است. تداوم برداشت بیش از ظرفیت تجدیدپذیر، افت مداوم سفره‌های زیرزمینی، تخریب محیط‌زیست آبی و کاهش کیفیت منابع، همگی نشان می‌دهد که ادامه مسیر گذشته نه‌تنها امکان‌پذیر نیست بلکه می‌تواند به فروپاشی اقتصادی و اجتماعی برخی حوضه‌های آبریز منجر شود.

۰۴مرداد

مختصات ناترازی برق

دکتر محمد صیادی ـ اقتصاددان // چندین سال است تابستان که از راه می‌رسد، ناترازی برق از گزارش‌ها و جلسات مدیریتی فراتر می‌رود و به بخشی از زندگی روزمره شهروندان و بخش‌های تولید کالا و خدمات تبدیل می‌شود. برای خانواری که چند ساعت بدون وسیله سرمایشی می‌ماند یا کارخانه‌ای که ناچار است خط تولید خود را متوقف کند، ناترازی مفهومی انتزاعی نیست. گستره و عمق خاموشی‌ها، علاوه بر کاهش تولید، هزینه تمام‌شده بنگاه‌ها را افزایش می‌دهد و برنامه‌ریزی تولید، تحویل سفارش‌ها و ایفای تعهدات آنها را با اختلال جدی روبه‌رو می‌کند. تابستان۱۴۰۵ نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ هرچند توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و بهبود تولید برق‌آبی، چشم‌انداز تامین برق را نسبت به سال گذشته اندکی بهبود بخشیده است.

۰۳مرداد

ضرورت بازنگری در سیاست ایفای تعهد ارزی با نگاهی به اقتضائات اقتصادی

«محمدحسین روشنک»، عضو هیات رئیسه اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی در نامه‌ای سرگشاده خطاب به رئیس و هیات رئیسه اتاق ایران نوشت: «الزام بازگشت ارز حاصل از صادرات در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین و درعین‌حال مناقشه‌برانگیزترین مسائل تجارت خارجی کشور تبدیل شده است؛ سیاستی که اگرچه با هدف مدیریت منابع ارزی و تنظیم بازار داخلی به اجرا درآمده اما در عمل برای بخشی از صادرکنندگان واقعی، خوش‌نام و متعهد، پیامدهای سنگین مالی، اداری و اعتباری به همراه داشته است.»

۲۹تیر

برخاستن ققنوس‌وار از خاکستر

دکتر جعفر خیرخواهان ـ اقتصاددان // اقتصاد ایران در سال‌های پیش رو، در وضعیتی فراتر از یک دوره‌ عادی قرار دارد؛ ما در یک «بزنگاه سرنوشت‌ساز» ایستاده‌ایم. اگر بخواهیم با نگاهی واقع‌بینانه به پرسش مطرح شده پاسخ دهیم، اقتصاد ایران در حال حاضر در چرخه «پارادایم بقا» گرفتار است، اما در عین حال، پتانسیل‌های نهفته‌ای برای عبور به «پارادایم رشد» وجود دارد. این گذار، نه یک فرآیند خودکار، بلکه یک بازگشت اسطوره‌گونه و «ققنوس‌وار» از خاکستر بحران‌ها است که با رعایت چند پیش‌شرط بنیادین میسر خواهد بود.

۲۸تیر

موتورهای عدم‌قطعیت

دکتر حسین توکلیان ـ دانشیار دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائی// هر جنگ دو روایت دارد؛ یک روایت در بیانیه‌های سیاسی و نظامی بیان می‌شود و روایت دیگر را می‌توان در قیمت‌ها، ترازنامه‌ها و جریان سرمایه مشاهده کرد. در روایت رسمی آمریکا، حملات اخیر به ایران با ضرورت تامین امنیت کشتیرانی، حفظ آزادی عبور از تنگه هرمز و مقابله با توان موشکی و دریایی ایران توضیح داده می‌شود. در روایت اقتصادی، مساله عمیق‌تری وجود دارد و آن این است که چه کشوری قدرت قیمت‌گذاری ریسک در مهم‌ترین آبراه انرژی جهان را در اختیار خواهد داشت

۲۴تیر

اقتصاد بقا

دکتر ارغوان فرزین‌ معتمد ـ   پژوهشگر اقتصادی // کاهش رشد اقتصادی از میزان ۳.۱درصد در سال۱۴۰۳ به ۰.۲درصد در سال۱۴۰۴ و کاهش رشد بدون احتساب فروش نفت از ۲.۱درصد در سال۱۴۰۳ به ۰.۳-درصد در سال۱۴۰۴، اتفاقی دور از انتظار در اقتصاد ایران نیست. حدود دو دهه است که اقتصاد ایران بیش از آنکه دوره‌های رشد پایدار را تجربه کند، با افت‌وخیزهای ناشی از تحریم، نااطمینانی و محدودیت‌های بیرونی مواجه بوده است.

۲۳تیر

پیشران‌های نوین توسعه تجارت ایران و قطر

عباس عبدالخانی ـ کارشناس تجارت خارجی // تصویب و آغاز به کار منطقه آزاد بوشهر را می‌توان نقطه عطفی در توسعه اقتصادی جنوب ایران و گسترش همکاری‌های تجاری با کشورهای حاشیه خلیج فارس، به‌ویژه قطر، دانست. این منطقه با برخورداری از موقعیت ممتاز جغرافیایی، دسترسی مستقیم به آب‌های بین‌المللی، نزدیکی به بازارهای شورای همکاری خلیج فارس و ظرفیت‌های بندری گسترده، این قابلیت را دارد که به یکی از مراکز مهم تجارت و لجستیک منطقه تبدیل شود.

۲۳تیر

پشت‌پرده نرخ سود دستوری؛

راز ناترازی بازار پول | چرا سرمایه‌ها از بانک فرار می‌کنند؟

شهرام عیدی زاده - پژوهشگر اقتصادی و مدرس دانشگاه // سال‌هاست نرخ سود بانکی در ایران نه بر اساس واقعیت‌های اقتصاد، بلکه در سایه مداخلات سیاستی تعیین می‌شود. چرا با وجود افزایش مداوم تورم، نرخ سود بانکی همچنان از واقعیت‌های اقتصاد عقب مانده است؟

۲۳تیر

احتمال اَبَرتورم و پیامدهای آن

دکتر حسین عبده‌تبریزی ـ اقتصاددان

۰۸تیر

نگاهی به معمای تفاوت تورم در استان‌ها؛

کالبدشکافی ساختار مصرف در خراسان رضوی

سعیده به‌نژاد کارشناس مرکز مطالعات و بررسی های اقتصادی اتاق مشهد

۰۸تیر

از رفع تحریم تا توسعه

دکتر جعفر خیرخواهان ـ اقتصاددان

۰۲تیر

نظام بانکی در پساتفاهم

امیرحسین امین‌آزاد ـ مدیرکل پیشین مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پول‌شویی بانک مرکزی

۰۱تیر

شوک جنگ به بازار کار

دکتر ایمان چراتیان ـ دکترای اقتصاد بین‌الملل و عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی // جنگ‌های معاصر دیگر تنها بر مناطق درگیر تاثیر نمی‌گذارند؛ شوک‌های ناشی از درگیری‌های ژئوپلیتیک از طریق پنج کانال مشخص، بازارهای کار را در کشورهای دور از خط مقدم نیز دچار اختلال می‌کنند. مطالعات تازه با بررسی جنگ روسیه-اوکراین (۲۰۲۲ تاکنون) و بحران خاورمیانه (۲۰۲۳ تاکنون) نشان می‌دهد که این مکانیسم‌ها، اشتغال، دستمزدها و شرایط کاری را حتی در اقتصادهای به‌ظاهر ایمن دستخوش تغییر می‌کند. سازمان بین‌المللی کار (ILO) هشدار داده است که فراتر از هزینه‌های انسانی، بحران خاورمیانه «یک شوک آرام، اما بالقوه طولانی‌مدت است که به تدریج بازارهای کار را بازتعریف خواهد کرد».

۳۱خرداد

«ایران آگروفود ۲۰۲۶»؛ صنعت غذا در نقطه تلاقی برند، فناوری و بازارهای نو

سهیل پروازی ـ دبیر کمیسیون صنایع غذایی اتاق مشهد

۲۶خرداد

آسیب‌شناسی ساختار صادرات استان خراسان رضوی و الزامات ارتقای آن

الهه سعیدی، دبیر کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی اتاق مشهد*  صادرات استان خراسان رضوی طی سال‌های اخیر از نظر ارزش اسمی روندی افزایشی داشته است، با این حال بررسی دقیق‌تر شاخص‌های عملکردی نشان می‌دهد که رشد صادرات استان عمدتاً مبتنی بر عوامل قیمتی و بازارهای سنتی بوده و کمتر ناشی از ارتقای ساختار صادراتی، تنوع سبد کالایی و توسعه پایدار بازارهای هدف است. تمرکز بالای صادرات بر چند گروه کالایی محدود و وابستگی به بازارهای همسایه، ریسک‌پذیری تجارت خارجی استان را افزایش داده و ضرورت بازنگری در رویکردهای توسعه صادرات را برجسته می‌سازد.

۲۶خرداد

تاجیکستان؛ بازار رو به رشد آسیای مرکزی و فرصت تازه همکاری‌های اقتصادی ایران

  نجمه سوری – کارشناس امور بین‌الملل اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی* تاجیکستان در سال‌های اخیر به یکی از اقتصادهای پَرشتاب آسیای مرکزی تبدیل شده و با ثبت رشد ۸.۴ درصدی در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، وارد مرحله‌ای تازه از گذار اقتصادی شده است. این رشد عمدتاً بر پایه افزایش حواله‌های ارزی مهاجران، رونق بخش معدن، توسعه زیرساخت‌ها و اجرای پروژه‌های بزرگ ملی، به‌ویژه «نیروگاه راغون»(یکی از بزرگ‌ترین نیروگاه‌های برق‌آبی آسیای میانه)، شکل گرفته است. با این حال، پیش‌بینی‌های صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و بانک توسعه آسیایی نشان می‌دهد که رشد اقتصادی این کشور از سال ۲۰۲۶ به بعد، به‌تدریج تعدیل شده و در محدوده ۵ تا ۷ درصد قرار خواهد گرفت.

۲۴خرداد

تمرکزگرایی صنعتی و شکاف توسعه در ایران

در گفت‌وگو با علی‌اصغر سعیدی، ریشه‌های نابرابری ساختاری در اقتصاد کشور از خلال بازخوانی تجربه تاریخی توسعه صنعتی، بررسی شد:

۲۴خرداد

الزامات توسعه صنعتی در سایه کم‌آبی

سید علیرضا شریعت ـ دبیرکل فدراسیون صنعت آب ایران // در زنجیره فولاد، آب عمدتا در فرآیندهایی مانند خنک‌کاری تجهیزات، تولید بخار، سیستم‌های غبارگیری و برخی مراحل فرآوری مواد اولیه مصرف می‌شود. در ایران همچنان بخش قابل‌توجهی از آب مورد نیاز این صنعت از منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی تامین می‌شود، هرچند در سال‌های اخیر حرکت به سمت کاهش وابستگی به آب شیرین و استفاده از منابع جایگزین آغاز شده است.

۱۲خرداد

اوراسیا؛ تفاهم‌نامه‌ای فراتر از تجارت

عباس عبدالخانی ـ کارشناس حوزه تجارت خارجی // اجرایی شدن موافقت‌نامه تجارت آزاد میان جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا را باید یکی از مهم‌ترین تحولات تجارت خارجی کشور در سال‌ گذشته دانست. این توافق که پس از چند سال مذاکره و تجربه اجرای موافقت‌نامه موقت تجارت ترجیحی به مرحله اجرا رسید، صرفا یک توافق تعرفه‌ای برای کاهش هزینه مبادلات تجاری نیست، بلکه می‌تواند به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای ایران برای بازتعریف جایگاه خود در نقشه ژئواکونومیک منطقه مورد ارزیابی قرار گیرد. اکنون که یک سال از اجرای این موافقت‌نامه سپری شده است، فرصت مناسبی فراهم آمده تا دستاوردها، چالش‌ها و چشم‌اندازهای پیش روی این همکاری مورد بررسی قرار گیرد.

۱۲خرداد

پیامدهای رکود تورمی

دکتر محمد صیادی ـ اقتصاددان // آخرین داده‌های شاخص مدیران خرید (شامخ) در بهمن‌ماه۱۴۰۴، تصویری نگران‌کننده‌تر از اقتصاد ایران نسبت به ماه‌های قبل ترسیم می‌کند که دیگر صرفا بیانگر «رکود تورمی» نیست، بلکه نشانه‌های ورود اقتصاد به مرحله‌ای از «رکود فرسایشی» را آشکار کرده است. مرحله‌ای که در آن نه‌تنها تولید و تقاضا به‌طور همزمان تضعیف می‌شوند، بلکه انتظارات فعالان اقتصادی نیز به‌تدریج فرومی‌ریزد و بنگاه‌ها افق روشنی برای ادامه فعالیت خود متصور نیستند.

۲۹اردیبهشت

بقا؛ جانشین توسعه

علی صادق‌همدانی ـ کارشناس اقتصادی // وقتی بقا جای توسعه را می‌گیرد، همه چیز کار می‌کند؛ اما هیچ چیز پیش نمی‌رود. کسب‌وکارها باز هستند، بازارها برقرارند، قیمت‌ها هر روز کشف می‌شوند و مقررات اقتصادی، به‌هرحال، اعلام می‌شوند. اما در پس این حرکت ظاهری، نوعی ایستایی عمیق جریان دارد؛ گویی اقتصاد نه در حال پیش‌ روی که در حال «ادامه دادن» است.

۲۲اردیبهشت

سایه احساس بر بازارهای مالی

فاطمه برزگر ـ روانشناس // برخلاف تصور عموم، بازار همیشه تابع منطق نیست. در اواخر دهه۱۹۹۰ در زمانه‌ای که شبکه‌های اینترنتی به تازگی وارد بازار شده بودند هیجان، طمع و خوش‌بینی معامله‌گران در آن دوران که با احساسات تکنولوژی محورانه و تب و تاب جهانی‌شدن فناوری آمیخته شده‌بود، موجب گردید قیمت سهام شرکت‌های اینترنتی بدون زیربنای منطقی به طرز عجیبی رشد کند.