تدوین سند تاب آوری؛ راهبرد پایداری صنعت گردشگری

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی اتاق بازرگانی مشهد، مژگان ثابت تیموری، رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق مشهد، از تدوین سند ملی گردشگری با هدف هم‌افزایی استان‌های شرق کشور خبر داد و اظهار کرد: این سند با محوریت پیوند میان استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، گلستان و سیستان و بلوچستان در حال تهیه است تا از ظرفیت‌های مشترک گردشگری منطقه به‌صورت منسجم بهره‌برداری شود. امید می‌رود اجرای این سند الزام‌آور شده و زمینه تقویت تعاملات منطقه‌ای، به‌ویژه با افغانستان، فراهم شود.

تاکید بر توجه به تاب‌آوری صنعت گردشگری در برابر بحران‌ها

وی با اشاره به ضرورت توجه به تاب‌آوری صنعت گردشگری در برابر بحران‌ها افزود: تجربه دوران کرونا نشان داد تدوین برنامه‌های پیشگیرانه و حمایتی تا چه اندازه اهمیت دارد. در آن مقطع، با اتخاذ تدابیر ویژه در حوزه گردشگری استان، به‌ویژه در بخش اقامتگاه‌ها، تلاش شد از آسیب‌های گسترده جلوگیری شود و فعالان این حوزه نیز برای حفظ نیروی انسانی خود اقدامات قابل توجهی انجام دادند. با این حال، برخی برنامه‌های حمایتی پیش‌بینی‌شده برای راهنمایان گردشگری اجرایی نشد و بخشی از این نیروها ناگزیر از چرخه فعالیت خارج شدند.

ثابت تیموری همچنین بر ضرورت تدوین بسته جامع سفر برای زائران مشهد تاکید کرد و گفت: ارتقای کیفیت سفر و افزایش مدت اقامت، مستلزم توسعه امکانات رفاهی و خدمات مکمل است. در سند پیش‌رو بر تنوع‌بخشی به محصولات گردشگری، تقویت دیپلماسی منطقه‌ای و توجه ویژه به صنایع دستی و تولیدکنندگان سوغات تاکید شده است؛ چرا که این بخش از آسیب‌پذیرترین حوزه‌های مرتبط با گردشگری محسوب می‌شود.

وی افزود: در شرایطی که استان با چالش‌هایی نظیر ناترازی انرژی، بحران آب، کاهش تقاضای سفر و مسائل جمعیتی مواجه است، باید تمامی این متغیرها در سیاست‌گذاری‌ها لحاظ شود و با شبکه‌سازی میان استان‌های همجوار و همراهی شهرداری و دستگاه‌های اجرایی، زمینه اجرای اثربخش این سند فراهم آید.

گردشگری نیازمند تضمین زیرساخت ارتباطی و حمایت مالی در شرایط بحران است

ناصر غفران، نایب‌رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق بازرگانی خراسان رضوی، با تاکید بر نقش حیاتی اینترنت در فعالیت صنعت گردشگری اظهار کرد: قطعی اینترنت می‌تواند عملکرد مراکز اقامتی و آژانس‌های مسافرتی را به‌شدت تحت تاثیر قرار دهد؛ از این‌رو در برنامه‌های مدیریت بحران باید جلوگیری از اختلال در زیرساخت‌های ارتباطی مورد توجه جدی قرار گیرد.

وی تاکید کرد: همان‌گونه که در برخی نهادها از جمله شهرداری فضاهای ویژه مدیریت بحران پیش‌بینی شده است، صنعت گردشگری نیز نیازمند ساختار مشابه برای افزایش تاب‌آوری فعالان این حوزه است.

غفران همچنین، با اشاره به ساختار اقتصادی این صنعت، بر ضرورت کاهش نقش بنگاه‌های خصولتی در گردشگری تاکید کرد و گفت: فعالان بخش خصوصی با توجه به ظرفیت بازار می‌توانند سهم مؤثری در توسعه گردشگری داشته باشند، اما در شرایط بحران، توان رقابت بخش خصوصی با ساختارهای شبه‌دولتی کاهش می‌یابد.

وی در همین راستا، حمایت مالی از صنعت گردشگری از طریق اعطای تسهیلات کم‌بهره، جبران خسارت‌های ناشی از قطعی برق و همچنین امهال مطالبات سازمان تامین اجتماعی و مالیاتی را ضروری دانست.

نایب‌رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق بازرگانی خراسان رضوی افزود: با توجه به محدودیت نقدینگی در واحدهای گردشگری، لازم است سازوکارهایی برای استفاده موقت از بیمه بیکاری برای نیروی انسانی غیرفعال در دوره‌های بحران پیش‌بینی شود.

وی همچنین بر طراحی بسته‌های حمایتی سفر برای تقویت تقاضای گردشگری و حفظ انگیزه اجتماعی جامعه تاکید کرد و آن را یکی از راهکارهای موثر در مدیریت پیامدهای بحران‌های اقتصادی و اجتماعی دانست.

ضرورت تدوین سند تاب‌آوری گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی با رویکرد مدیریت بحران

امید خدادادی، دبیر کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق خراسان رضوی نیز، بر ضرورت اتخاذ راهکارهای عملی برای افزایش تاب‌آوری این صنعت در برابر بحران‌های طبیعی، اقتصادی و همه‌گیری‌های جهانی تاکید کرد.

وی تشکیل کارگروه تخصصی تاب‌آوری گردشگری در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی را از اولویت‌های اساسی دانست و تصریح کرد: ایجاد هماهنگی میان بخش‌های استانی و ملی و همچنین تدوین نقشه ریسک (Risk Mapping) برای پیش‌بینی و مدیریت بحران‌های احتمالی در حوزه گردشگری و صنایع دستی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

به گفته خدادادی، طراحی صندوق حمایت از مشاغل گردشگری و پیش‌بینی سازوکار تعویق در پرداخت حق بیمه تاسیسات گردشگری در شرایط بحرانی از دیگر پیشنهادهای مطرح‌شده است.

وی، تنوع‌بخشی به محصولات گردشگری، از جمله توسعه گردشگری سلامت، اکوتوریسم، برنامه‌های روبازمحور و بهره‌گیری از بازاریابی دیجیتال را راهکاری مؤثر برای کاهش وابستگی به سفرهای زیارتی و بازار داخلی عنوان کرد و گفت: توسعه بازارهای منطقه‌ای به‌ویژه کشورهای آسیای میانه و همسایه، آموزش مدیریت بحران برای مدیران تاسیسات گردشگری و پیش‌بینی بسته‌های حمایتی مالیاتی و بانکی در زمان بحران، از دیگر محورهای پیشنهادی در این سند است.

دبیر کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق خراسان رضوی، نبود سند جامع استانی تاب‌آوری، تمرکز بالا بر بازار داخلی، آسیب‌پذیری مشاغل خرد صنایع دستی، فقدان بیمه‌های تخصصی بحران و نبود نظام هشدار سریع را از چالش‌های مهم این صنعت برشمرد و تاکید کرد: اجرای این سند می‌تواند زمینه کاهش آسیب‌پذیری و ایجاد تاب‌آوری پایدار را فراهم سازد.

نااطمینانی اقتصادی و فصلی بودن سفر، مهم‌ترین چالش‌های توسعه پایدار گردشگری

در ادامه این نشست، جواد براتی، رئیس پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، با اشاره به شرایط اقتصادی و محیط سرمایه‌گذاری کشور اظهار کرد: وجود نااطمینانی اقتصادی نسبت به بسیاری از کشورها موجب افزایش ریسک سرمایه‌گذاری و کاهش تمایل سرمایه‌گذاران به ورود به حوزه گردشگری شده است. در چنین شرایطی لازم است سازوکارهای درآمدی صنعت گردشگری به گونه‌ای طراحی شود که سودآوری بالاتر در ایام اوج سفر، میانگین سود سالانه فعالان این صنعت را در برابر ریسک‌های اقتصادی جبران کند.

براتی با اشاره به ماهیت فصلی گردشگری در خراسان رضوی افزود: تمرکز سفرها در دوره‌های خاص سال موجب کاهش ضریب اشغال مراکز اقامتی در بازه‌های غیرپیک می‌شود.

به گفته وی، سیاست‌گذاری‌ها باید به سمت توزیع متوازن سفر در طول سال حرکت کند تا ظرفیت اقامتی استان به شکل بهینه مورد استفاده قرار گیرد.

وی همچنین بر ضرورت تنوع‌بخشی به خدمات گردشگری و توسعه بازارهای هدف تاکید کرد و گفت: فعالیت‌های گردشگری از نظر میزان سرمایه‌گذاری و اشتغال‌زایی متفاوت هستند و باید در برنامه‌ریزی‌ها به زنجیره ارزش این صنعت توجه ویژه شود.

براتی افزود: بحران‌های اقتصادی و اجتماعی در سطح ملی نیز بر گردشگری اثرگذار است و لازم است در اسناد تاب‌آوری این صنعت، سیاست‌های سطح کلان کشور مورد توجه قرار گیرد.

در ادامه، محمد احسان‌بخش، رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی خراسان جنوبی، بر ظرفیت همکاری استان‌های شرق کشور در توسعه گردشگری تاکید کرد و گفت: پیشنهاد تشکیل کمیسیون مشترک میان استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی، خراسان شمالی،گلستان و سیستان و بلوچستان می‌تواند به حل مسائل منطقه‌ای کمک کند.

وی اظهار کرد: تفاوت ساختاری چالش‌های گردشگری این استان‌ها ایجاب می‌کند راهکارهای مدیریتی مبتنی بر همگرایی منطقه‌ای تدوین شود.

احسان‌بخش همچنین، جذب سرمایه‌گذاری خارجی به ‌ویژه از کشورهای عربی را فرصتی برای توسعه زیرساخت‌های گردشگری شرق کشور دانست.

محمد عرب، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی خراسان جنوبی نیز بر ضرورت آموزش نیروی انسانی فعال در صنعت گردشگری تاکید کرد و گفت: برنامه‌های آموزشی هدفمند می‌تواند به ارتقای کیفیت خدمات کمک کند.

وی افزود: بسته‌های حمایتی گردشگری باید متناسب با شرایط منطقه‌ای طراحی شوند و نسخه واحد ملی برای همه مناطق کارایی لازم را ندارد.

مریم قدوسی، دبیر کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی خراسان شمالی، توسعه گردشگری داخلی و آموزش تخصصی فعالان این حوزه را از عوامل مهم افزایش تاب‌آوری صنعت گردشگری دانست و بر ضرورت استفاده از زیرساخت‌های ارتباطی پایدار برای فعالان گردشگری تاکید کرد.

وی همچنین، کاهش ورود گردشگران خارجی را بر فروش صنایع دستی برخی مناطق مؤثر دانست و نمونه آن را افت فروش محصولات صنایع دستی ارزشمند خراسان شمالی عنوان کرد.

لزوم حمایت فوری از دفاتر خدمات مسافرتی و تقویت زیرساخت‌های گردشگری در شرایط بحران

در ادامه این نشست، محمود مادرشاهیان، رئیس جامعه حرفه‌ای هتلداران خراسان رضوی، با تاکید بر ضرورت حمایت از دفاتر خدمات مسافرتی اظهار کرد: در صورت عدم همراهی دستگاه‌های مسئول، ادامه فعالیت بسیاری از واحدهای گردشگری با دشواری جدی مواجه خواهد شد.

وی خواستار صدور دستورالعمل‌های حمایتی از سوی معاونت زیارت استانداری برای همراهی دستگاه‌های اجرایی با بخش خصوصی شد تا در شرایط کنونی، خدمات‌رسانی حداقلی به زائران و گردشگران حفظ شود.

به گفته وی، افزایش دوبرابری قیمت بلیت هواپیما در شرایط اقتصادی فعلی غیرمنطقی است و این موضوع باید با نظارت دقیق‌تر دستگاه‌های مسئول بررسی شود.

غلام عباس ارباب خالص، رئیس نمایندگی وزارت امور خارجه در خراسان شمالی نیز بر ضرورت تدوین سند تاب‌آوری گردشگری متناسب با ویژگی‌های هر منطقه تاکید کرد و گفت: مشهد به دلیل برخورداری از بیش از هشت ماه فصل گردشگری در سال، نیازمند سیاست‌گذاری ویژه است.

وی با اشاره به ظرفیت مناسبت‌های مذهبی از جمله ماه مبارک رمضان، بر لزوم بهره‌گیری از تجربیات کشورهای منطقه در توسعه تبلیغات گردشگری و افزایش شور اجتماعی در این ایام تاکید کرد.

ارباب خالص همچنین، تقویت اقتصاد گردشگری، ارائه بسته‌های تشویقی و افزایش ماندگاری گردشگران خارجی را از عوامل مهم عبور از بحران‌های اقتصادی دانست.

در بخش دیگری از این نشست، سعید ولی‌زاده، رئیس هیات مدیره انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی خراسان رضوی، از ضعف همکاری رسانه ملی در معرفی ظرفیت‌های گردشگری استان انتقاد کرد و گفت: اطلاع‌رسانی مناسب می‌تواند به رونق زیارت و سفر کمک کند.

وی همچنین با اشاره به وضعیت دشوار دفاتر مسافرتی اعلام کرد: بیش از نیمی از هتل‌های کشور و بخش قابل توجهی از ناوگان ریلی و آژانس‌های گردشگری تحت فشار اقتصادی قرار دارند و احتمال تعدیل نیروی انسانی در صورت ادامه شرایط وجود دارد.

همچنین فرهاد دوایی، دبیر انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی خراسان رضوی، بر ضرورت همکاری ادارات مالیاتی و تامین اجتماعی با فعالان گردشگری تاکید کرد و گفت: افزایش هزینه‌ها، حذف برخی مشوق‌های ارزی و محدودیت‌های صدور خدمات ویزا، فشار اقتصادی بر دفاتر مسافرتی را تشدید کرده است.

وی خواستار همراهی بیشتر نهادهای مسئول برای جلوگیری از تعدیل نیرو و تداوم فعالیت بنگاه‌های گردشگری شد.

افزایش هزینه بلیت هواپیما و فشار اقتصادی بر واحدهای اقامتی خراسان رضوی

علی ایزدی، رئیس جامعه مراکز رفاهی خراسان رضوی، با اشاره به شرایط دشوار فعالیت واحدهای اقامتی اظهار کرد: با وجود ارائه تخفیف ۵۰ درصدی از سوی برخی تاسیسات اقامتی برای جذب مسافران، افزایش قیمت بلیت هواپیما فشار قابل توجهی بر صنعت گردشگری وارد کرده است.

وی همچنین، افزایش قیمت کالاهای اساسی از جمله برنج و گوشت را از عوامل تشدید هزینه‌های واحدهای پذیرایی دانست و خواستار توجه سیاست‌گذاران به مدیریت این وضعیت شد.

ایزدی با انتقاد از مشکلات مالی فعالان گردشگری افزود: در شرایط کنونی برخی حساب‌های بانکی واحدهای گردشگری مسدود شده که این موضوع فعالیت اقتصادی آن‌ها را با محدودیت جدی مواجه کرده است.

وی تاکید کرد: ۱۴۴ واحد پذیرایی در استان فعالیت دارند که بخش قابل توجهی از درآمد سالانه آن‌ها وابسته به ایام نوروز است، در حالی که آمار فروش بلیت‌های سفر نوروزی بسیار پایین گزارش شده و تنها حدود پنج درصد ظرفیت‌ها به فروش رسیده است.

وی از دستگاه‌های مالی و اجرایی از جمله سازمان امور مالیاتی و سازمان تامین اجتماعی خواست با بخش خصوصی همکاری بیشتری داشته باشند.

مرجان شاه‌ولایتی، مدیرعامل جامعه هتلداران خراسان رضوی نیز با اشاره به ماهیت بحران‌پذیر صنعت گردشگری اظهار کرد: در زمان بروز بحران، حجم فعالیت این صنعت ممکن است از سطحی نزدیک به ۹۰ درصد به حدود 15درصد کاهش یابد و بازگشت به شرایط عادی نیز روندی تدریجی دارد.

وی بر ضرورت تسریع در اجرای فاز نخست سند تاب‌آوری گردشگری تاکید کرد و تسهیل فرآیند تمدید مجوز واحدهای گردشگری را از مهم‌ترین مطالبات فعالان این حوزه دانست.

فعال‌سازی بازارچه‌های صنایع دستی مرزی؛ گامی برای توسعه صادرات و تقویت اقتصاد محلی

در بخش دوم این نشست راهکارهای فعال‌سازی بازارچه‌های صنایع دستی و بازارچه‌های نوروزی در مرزهای شرق کشور، بررسی شد.

خدادادی، دبیر کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق مشهد در این باره اظهار کرد: ظرفیت مرزهای فعال شرق ایران، به‌ویژه در همجواری با افغانستان، ترکمنستان و کشورهای آسیای میانه، فرصت مهمی برای توسعه صادرات محصولات بومی و تقویت دیپلماسی اقتصادی منطقه‌ای محسوب می‌شود.

وی تاکید کرد: ایجاد بازارچه‌های دائمی و فصلی می‌تواند به رونق اشتغال محلی، افزایش درآمد تولیدکنندگان و تقویت حضور صنایع دستی ایرانی در بازارهای منطقه‌ای کمک کند.

خدادادی با اشاره به الزامات تحقق این هدف افزود فراهم‌سازی زیرساخت‌هایی نظیر سالن‌های عرضه محصولات، انبارهای استاندارد و خدمات تخصصی بسته‌بندی از ضروریات توسعه این بازارچه‌هاست.

وی همچنین، برخی چالش‌های موجود را مانع بهره‌برداری کامل از ظرفیت صنایع دستی دانست و مشکلات مربوط به صدور مجوزهای اداری، نبود مشوق‌های صادراتی ویژه، ضعف در بازاریابی هدفمند به‌ویژه برای بازار افغانستان و آسیای میانه، دشواری نقل‌وانتقال‌های ارزی و ضرورت رسمی‌سازی فعالیت بازارچه‌های مرزی را از مهم‌ترین مسائل این حوزه برشمرد.

در ادامه، عبدالله احراری، مدیرعامل شرکت تولیدی صنایع بافته‌های داری و دستگاهی، با اشاره به محدود بودن بازار صادراتی صنایع دستی اظهار کرد: بازار هدف این محصولات عمدتاً کشورهایی با درآمد سرانه بالاتر از یک هزار دلار است و برخی کشورهای همسایه مانند افغانستان و پاکستان ظرفیت محدودی برای خرید محصولات گران‌قیمت‌تر صنایع دستی دارند.

وی افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، به‌ویژه هزینه ارسال محصولات به بازارهای خارجی، را یکی از مشکلات جدی تولیدکنندگان دانست و خواستار حمایت دستگاه‌های اجرایی و نهادهای فرهنگی برای فراهم کردن فضاهای عرضه رایگان یا کم‌هزینه برای هنرمندان شد.

عرب، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی خراسان جنوبی در این بخش از جلسه، از شناسایی حدود ۵۰ بازارچه فعال در مسیر تردد زائران به مشهد خبر داد و گفت: این بازارچه‌ها با همکاری شهرداری‌ها و دهیاری‌ها در رشته‌های مختلف صنایع دستی از جمله گوهرسنگ، قلم‌زنی، خراطی و پارچه‌بافی فعال هستند.

وی تاکید کرد: توسعه بازار بافته‌های داری غیر از فرش، می‌تواند فرصت جدیدی برای تولیدکنندگان ایجاد کند.

همچنین، غلام عباس ارباب خالص، رئیس نمایندگی وزارت امور خارجه در خراسان شمالی، بر ضرورت بازاریابی بین‌المللی صنایع دستی تاکید کرد و گفت: ظرفیت این صنعت در کشورهای حوزه خلیج فارس، اروپا، شرق دور و آسیای جنوب شرقی بسیار بالاست.

وی همچنین بر اهمیت اجرای تفاهم‌نامه‌های اقتصادی با کشورهای همسایه و توسعه جشنواره‌های فرهنگی منطقه‌ای برای معرفی محصولات صنایع دستی تاکید کرد.

تقویت همکاری بین‌استانی و توسعه بازارچه‌های مرزی، راهکار رونق گردشگری منطقه

سید جواد موسوی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی، با تاکید بر ضرورت همکاری بین‌استانی برای توسعه گردشگری اظهار کرد: بازارچه‌های ورودی استان باید با مشارکت استان‌های همجوار ایجاد و تقویت شود.

وی پیشنهاد کرد این بازارچه‌ها در مبادی ورودی و در پایگاه‌های میراث فرهنگی گسترش یابد تا زمینه عرضه محصولات بومی و تقویت پیوندهای اقتصادی منطقه‌ای فراهم شود.

او با اشاره به فعالیت ۱۸ دستگاه اجرایی در ستاد خدمات سفر استان افزود: در ایام نوروز باید از اعمال سختگیری‌های غیرضروری برای فعالان اقتصادی حوزه گردشگری پرهیز شود، زیرا در شرایط محدودیت‌های اقتصادی، بخشی از مردم به اقامتگاه‌های غیررسمی روی می‌آورند که نه تنها کیفیت خدمات کاهش می‌یابد بلکه درآمدهای مالیاتی نیز تحقق پیدا نمی‌کند.

به گفته وی، در حال حاضر بخشی از واحدهای رسمی اقامتی با کاهش ضریب اشغال مواجه هستند، در حالی که ظرفیت زائرسرها بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

موسوی همچنین به سهم حدود ۶۰ درصدی بخش خدمات در اقتصاد استان اشاره کرد و گفت: برخی سیاست‌های تعرفه‌ای، از جمله تبدیل تعرفه گاز واحدهای اقامتی به تعرفه صنعتی، می‌تواند فعالیت بسیاری از واحدهای گردشگری را با چالش جدی مواجه کند.

وی برگزاری دوره‌های آموزشی برای تاکسی‌ها، اصناف و فعالان مرتبط با گردشگری و همچنین هماهنگی با شهرداری برای بهبود زیرساخت‌های شهری از جمله نصب تابلوهای اطلاع‌رسانی خارجی را از اقدامات انجام‌شده برشمرد.

در ادامه، علی عسکری، معاون فرهنگی، اجتماعی و زیارت استانداری خراسان رضوی، بر ضرورت تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل منطقه‌ای تاکید کرد و گفت: پروژه‌هایی نظیر قطار سریع‌السیر مشهد- تهران و مسیر ریلی مشهد-بجنورد – گرگان از مطالبات مهم استان است.

وی همچنین بر حمایت از بخش خصوصی، اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و استفاده از ظرفیت اصل ۴۴ قانون اساسی در توسعه گردشگری تاکید کرد.

عسکری پیشنهاد داد جلسات ستاد خدمات سفر با مشارکت استان‌های خراسان جنوبی و خراسان شمالی برگزار شود و برنامه‌هایی مانند نوروزگاه‌ها و هفته‌های فرهنگی منطقه‌ای توسعه یابد.

وی، نوآوری در صنایع دستی و توسعه سوغات زیارت با مشارکت آستان قدس رضوی و بخش خصوصی را از محورهای مهم تقویت اقتصاد گردشگری دانست.