«منطقه آزاد مجازی»؛ نسخه نجاتی برای اقتصاد دیجیتال در ایران

سیدحسن هاشمی- نایب ‌رئیس کمیسیون کسب‌وکارهای دانش‌بنیان، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی

گام‌های طلایی برای حذف شکاف‌ها

هزینه‌ی مدیریت ضعیف و بهره‌وری از دست‌رفته ناشی از کارکنان بی‌انگیزه یا منفعل، در مقیاس جهانی به ۸.۸ تریلیون دلار می‌رسد؛ معادل حدود ۹ درصد تولید ناخالص داخلی جهان. در این میان، تغییر شیوه‌ مدیریت افراد شاید سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین اهرم برای بهبود بهره‌وری سازمان‌ها باشد. بااین‌حال، اغلب مدیران بازخورد کافی درباره‌ی نحوه‌ی اداره‌ی تیم خود دریافت نمی‌کنند: کمتر از نیمی از کارکنان آمریکایی (42درصد)، فرصت لازم را برای ارائه‌ نظراتشان به مدیر مربوطه کسب می‌کنند و تنها حدود یک‌چهارم (24درصد) مجال آن را یافته‌اند تا عملکرد مدیرشان را ارزیابی کرده و بازخورد ارائه کنند. حتی میان خود مدیران هم تنها 36درصد می‌گویند که در قالب فرایندی رسمی از همتایان‌شان بازخورد دریافت نموده‌اند. با این اوصاف، اغلب مدیران ذهنیتی در مورد نقاط ضعف و قوت و البته نقاط کور عملکردشان

راهنمای شراکت در کسب‌وکار

یکی از نخستین و مهم‌ترین تصمیم‌های هر کارآفرین، انتخاب بین آغاز مسیر به تنهایی یا همراهی با هم‌بنیان‌گذار است. بسیاری از سرمایه‌گذاران به تیم‌های موسس چندنفره تمایل دارند، چون معتقدند تقسیم مسئولیت‌ها، تنوع مهارت‌ها و کاهش فرسودگی، ریسک شکست را پایین می‌آورد. با این حال، هم‌بنیان‌گذاری نامناسب می‌تواند به یکی از دلایل اصلی فروپاشی استارتاپ منجر شود. در این نوشتار، براساس تجربیات نویسنده به‌عنوان استاد کارآفرینی در دانشگاه هاروارد و مشاور ده‌ها تیم موسس، مجموعه‌ای از معیارها و راهکارهای حرفه‌ای برای تصمیم‌گیری در مورد هم‌بنیان‌گذاری ارائه می‌شود.

تله خاموش دورکاری

در یک سال گذشته، بسیاری از سازمان‌های کوچک و بزرگ، کارکنان خود را وادار نموده‌اند تا در تمامی روزهای کاری به دفتر بازگردند. این تصمیم اغلب پاسخی به شواهد رو‌به‌افزایشی است که نشان می‌دهد مدل‌های دورکاری و کار ترکیبی (هیبریدی) می‌تواند به کاهش بهره‌وری کارکنان منجر شود.

مذاکره از درون آغاز می‌شود

سال‌ها به ما آموخته‌اند احساسات دشمن مذاکره موثر است و باید آن‌ها را در اصطلاح «پشت در گذاشت»؛ گویی خویشتن‌داری یعنی سرکوب هرآنچه انسانی است. اما کنار گذاشتن احساسات، هم ناممکن است و هم نتیجه‌ای معکوس دارد. مذاکره فقط منطق و استدلال نیست؛ گفت‌وگویی است میان انسان‌هایی که نه‌فقط با منافع، بلکه با ترس‌ها، انتظارات، سوءگیری‌ها و نیاز به دیده‌شدن و تایید نیز برانگیخته می‌شوند.

در خدمت چابکی سازمان

کمتر از سه سال از معرفی «چت‌جی‌پی‌تی» توسط OpenAI می‌گذرد؛ با این وجود، همین مدت کوتاه کافی بوده تا این فناوری، محیط کار را به‌طور بنیادین دگرگون کند. بسیاری از وظایفی که پیش‌تر بخش قابل‌توجهی از زمان کارکنان را به خود معطوف می‌کرد، امروز سریع‌تر و در مواردی به‌صورت خودکار انجام می‌شود. اکنون پژوهشگران به سطوح بالاتر نمودار سازمانی چشم دوخته و این پرسش مهم را مطرح می‌کنند: هوش مصنوعی مولد (GenAI) چگونه روند فعالیت مدیران میانی را تغییر خواهد داد؟

۶۰۰ میلیارد تومان زیان روزانه؛ خسارت اختلال اینترنت برای کسب‌وکارها

با گسترش وابستگی اقتصاد ایران به خدمات دیجیتال، هرگونه اختلال در زیرساخت‌های ارتباطی می‌تواند آثار جدی بر فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و آموزشی کشور بر جای بگذارد. در سال‌های اخیر، قطعی‌ها و اختلال‌های مکرر اینترنت، توجه بسیاری را به پیامدهای پیدا و پنهان این بحران جلب کرده است. برای بررسی ابعاد خسارات ناشی از این وضعیت، به سراغ «احسان چیت‌ساز»، معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، رفتیم تا بر پایه داده‌ها و تجربیات رسمی، از واقعیت‌های این چالش ملی بیشتر بدانیم.

چوب مشکلات لای چرخ قطعه‌سازی

صنعت قطعه‌سازی خراسان رضوی امروز در جایگاهی حساس ایستاده است؛ صنعتی که با در اختیار داشتن ۳۸۰ واحد فعال دارای پروانه بهره‌برداری و اشتغال‌زایی مستقیم برای بیش از ۲۵ هزار نفر، یکی از پایه‌های اصلی تولید و اشتغال صنعتی استان به شمار می‌رود. تنها ۹۵ واحد عضو انجمن قطعه‌سازان، بخش عمده‌ای از نیاز خودروسازان بزرگی چون سایپا را تأمین کرده و در سال ۱۴۰۳ فروش تجهیزاتی به ارزش ۴۰ هزار میلیارد تومان را به ثبت رسانده‌اند. با این همه، این صنعت راهبردی که تاکنون بیش از ۱۰ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری در آن انجام شده، با چالش‌هایی جدی مواجه است؛ از کاهش تقاضا پس از حذف پژو پارس از خط تولید خراسان، تا فشارهای ناشی از نوسانات ارزی، کمبود نقدینگی و سیاست‌های غیرپایدار در سطح کلان. چنین شرایطی بسیاری از واحدها را در تنگنای مالی و مدیریتی قرار داده و تهدیدی برای تداوم تولید و اشتغال در این بخش ایجاد کرده است. کارشناسان و فعالان صتنعت قطعه‌سازی استان تاکید دارند که بدون حمایت موثر، تسهیل فرآیندهای تولید و تخصیص به‌موقع منابع، بخش بزرگی از ظرفیت‌های قطعه‌سازی استان در معرض آسیب قرار خواهد گرفت. این صنعت که ستون فقرات خودروسازی در شرق کشور محسوب می‌شود، نیازمند تصمیم‌های فوری و حمایت‌های هدفمند برای عبور از بحران و دستیابی به جایگاهی باثبات‌تر در اقتصاد منطقه است. در این گزارش، حال و هوای این صنعت را از زبان جمعی از تولیدکنندگان این حوزه، روایت کرده‌ایم.

از انفجار بندر شهید رجایی تا جنگ ۱۲ روزه

محمود امتی، عضو هیات رئیسه اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی

مسئولیت اجتماعی بنگاه‌های اقتصادی در بزنگاه بحران‌ها

محمدحسین روشنک – عضو هیات رئیسه و رئیس کمیسیون مسئولیت‌های اجتماعی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی

سند تاب‌آوری گردشگری؛ ضرورتی ملی در عصر بحران‌های نوظهور

مژگان ثابت تیموری - رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع‌دستی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی

تاب‌آوری در بحران: پیوند سرمایه پایدار و سرمایه انسانی

احمد اثنی‌عشری ـ نایب‌رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی

ناترازی زیرساخت‌ها؛ جدی‌ترین تهدید پیشِ‌روی استان

زیرساخت‌ها ستون فقرات توسعه و سرمایه‌گذاری‌اند. هرگاه برق، آب، گاز یا حمل‌ونقل دچار اختلال شود، بخش خصوصی به‌جای تمرکز بر ارتقای کمّی و کیفی تولید، ناگزیر به جبران کمبودها می‌شود. به اذعان متولیان امر، ناترازی در این حوزه‌ها در خراسان رضوی به یکی از جدی‌ترین تهدیدها برای اقتصاد استان و حتی زندگی روزمره شهروندان آن تبدیل شده است. در گفت‌وگویی کوتاه با مقام عالی دولت در استان، از تهدیدها و تاب‌آوری‌ها پرسیدیم و «غلامحسین مظفری» نکاتی قابل‌توجه بیان کرد.

وقتی بحران‌ها از درون می‌آیند

دکتر سعید ملک‌الساداتی-عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه فردوسی

نسخه‌ای برای نجات!

دهه ۱۴۰۰ برای ایران، دهه‌ تراکم بحران‌ها بود؛ از فشارهای اقتصادی و تحریم‌های فلج‌کننده تا فرسایش سرمایه اجتماعی و شوک‌های امنیتی. با ورود به نیمه دوم قرن، نگاه‌ها به آینده‌ پیش‌ رو دوخته شده‌است: دهه‌ای که می‌تواند نقطه عطفی برای اصلاح و بازسازی باشد، یا در ادامه مسیر فعلی، به دره‌ای از بحران‌های نهادینه‌شده منتهی شود. پرسش‌های کلیدی اینجاست که؛«کدام مسیر در دهه ۱۴۱۰ محتمل‌تر است و برای تغییر جهت به‌سمت توسعه پایدار، چه باید کرد؟»

«تهدید» را جای «فرصت» نشاندند!

نیما نامداری، تحلیلگر و فعال حوزه اقتصاد دیجیتال و استارت‌آپ‌ها

اقتصاد دیجیتال بر لبه تیغ

در روزگار پُرتلاطم زیست‌بوم نوآوری کشور، جایی که اختلال‌های مکرر اینترنت، تصمیم‌های خلق‌الساعه و مهاجرت فزاینده نیروهای متخصص، سایه‌ای سنگین بر مسیر رشد و حتی بقای شرکت‌های فناور انداخته؛ روایت بی‌واسطه مدیران این حوزه، معتبرترین تصویر از واقعیت موجود را ترسیم می‌کند. در میزگردی با «صادق جبلی»، مدیرعامل هلدینگ «طراحان سفید»، و «دانیال احمدزاده»، قائم‌مقام مدیرعامل «ایران‌سرور»، پای تجربه‌های زیسته آنان در متن اکوسیستم نوآوری ایران نشستیم و از بحران سرمایه و موج مهاجرت نخبگان تا فیلترینگ و اختلال‌های ارتباطی، سخن گفتیم و از آن‌ها درباره سناریوهای خوش‌بینانه و بدبینانه پیش‌روی کسب‌وکارهای دیجیتال پرسیدیم. آنچه در ادامه می‌خوانید، روایت دو فعال عرصه دیجیتال از فراز و فرودهای این حوزه و حتی از تلاش برای بقاست...

اینترنت ناپایدار؛ ترمز رشد اقتصاد دیجیتال

در حالی‌که بسیاری از کشورها، اقتصاد دیجیتال را به‌عنوان پیشران اصلی رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال در قرن بیست‌ویکم برگزیده‌اند، در ایران ناپایداری زیرساخت‌های ارتباطی و اختلال مکرر در اینترنت به تهدیدی جدی برای زیست‌بوم فناوری بدل شده است. استان خراسان رضوی نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ جایی که شرکت‌های فناور، استارتاپ‌ها و فریلنسرهای فعال در بازارهای جهانی، زیر سایه این بی‌ثباتی، با رکود، ناامیدی و حتی خروج از صحنه رقابت روبه‌رو شده‌اند.

پُرتره آماری اقتصاد دیجیتال ایران

با وجود ظرفیت‌های انسانی و بازار بزرگ داخلی، سهم اقتصاد دیجیتال از کلیت اقتصاد ایران هنوز پایین‌تر از حد انتظار است و برای رسیدن به رشدی که در این بخش در سطح جهانی رخ داده و جریان دارد، به جهش‌های زیرساختی و سرمایه‌گذاری گسترده بخش خصوصی نیاز است. در این‌جا بعضی از آخرین آمارها که شرایط کشورمان را در این بخش را به تصویر می‌کشند، برای شما آورده‌ایم.

فصل داغ تعامل و گفت‌وگو

تابستان ۱۴۰۴ برای اقتصاد خراسان رضوی، فصلی پُر از تحرک و تعاملات اثرگذار بود؛ فصلی که در آن اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی مشهد نقشی محوری در رویدادهای کلان اقتصادی استان ایفا کرد.

نگاهی آماری به شاخص‌های اقتصادی استان خراسان رضوی

«مناطق آزاد مشترک»؛ فرصتی کلان برای اقتصاد مرزی ایران

ایده ایجاد مناطق آزاد مشترک با کشورهای همسایه، طی چند سال اخیر از سطح اظهارنظرهای پراکنده فراتر رفته و به ادبیات رسمی سیاست‌گذاران راه یافته است. در دولت پیشین، موضوع مذاکره با ۲۱ کشور برای ایجاد مناطق آزاد مشترک مطرح شد و در دولت فعلی نیز خبر مطالعات و پیگیری برای راه‌اندازی مناطق آزاد مشترک با چهار کشور ترکیه، پاکستان، آذربایجان و ترکمنستان منتشر گردید. اینک، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار خراسان رضوی نیز با تاکید بر امکان‌پذیر بودن این رویکرد، از پیگیری برای ایجاد مناطق آزاد مشترک در مرزهای استان با افغانستان و ترکمنستان سخن گفته است. تحلیل‌گران، این ایده را نشانه‌ای از تغییر رویکرد ایران در سیاست همسایگی ارزیابی می‌کنند؛ تغییری که می‌تواند مرزهای کشورمان را از گذرگاه‌های مبادله، به کانون‌های همکاری بین‌المللی و حلقه‌های فعال زنجیره ارزش منطقه‌ای ارتقا دهد. برای اقتصادی که در یک دهه گذشته با فشار تحریم‌ها، محدودیت‌های مالی و وابستگی مزمن به نفت دست‌وپنجه نرم کرده، همگرایی منطقه‌ای و استفاده از ظرفیت بازارهای پیرامونی، بیش از پیش ضروری به نظر می‌رسد.در این گزارش، با جمعی از صاحب‌نظران بخش‌های مختلف اقتصادی گفت‌وگو کرده‌ایم تا امکان‌سنجی ایجاد مناطق آزاد مشترک با کشورهایی همچون افغانستان و ترکمنستان را بررسی نماییم: از الزامات حقوقی و گمرکی تا زیرساخت‌های لجستیکی، از مزیت‌های تجارت مرزی و جذب سرمایه تا البته چالش‌های پیش‌رو. پرسش محوری ما روشن است: این ایده تا چه حد تحقق‌پذیر است و چه دستاوردهایی برای استان و کشور به همراه دارد؟ پاسخ‌ها، تصویری دقیق‌تر از «فرصت‌ها و ملاحظات» پیش رو به دست می‌دهد.