چین آینده، چه چیزهایی را تحت سلطه خواهد گرفت؟

با گسترش جهانی این صنایع، آن‌ها به‌روشنی قدرت نوآوری چینی را (به جهان) نشان خواهند داد. پیشرفت چین در هر یک از این حوزه‌های مهم، خیره‌کننده بوده است.

در حال حاضر، انقلابی در ربات‌تاکسی‌ها در حال شکل‌گیری است؛ انقلابی که می‌تواند حمل‌ونقل، لجستیک و زندگی روزمره شهری را دگرگون کند.

تاکسی‌های خودران چین که با یک‌سوم هزینه نمونه‌های شرکت آمریکایی «وایمو» ساخته می‌شوند، میلیون‌ها کیلومتر رانندگی ثبت کرده‌اند و اکنون در حال ایجاد شراکت‌های بین‌المللی در اروپا و خاورمیانه هستند. در حوزه پزشکی نیز، چین از یک تقلیدگر در تولید داروهای ژنریک، به دومین توسعه‌دهنده بزرگ داروهای نوین در جهان تبدیل شده است؛ داروهایی از جمله برای درمان سرطان. در مقابل، رقبای غربی اکنون مشغول دریافت مجوز و استفاده از محصولات شرکت‌های چینی هستند. دیگر دور از انتظار نیست که یکی از همین روزها، یک غول دارویی از دل چین سربرآورد.

رشد این دو صنعت به‌خوبی نشان می‌دهد نوآوری در چین چگونه کار می‌کند. ترکیب کم‌نظیری از نیروی انسانی متخصص، ظرفیت تولیدی گسترده و مقیاس بسیار بزرگ، چین را با سرعتی چشمگیر در زنجیره ارزش بالا کشیده است. تولید ربات‌تاکسی‌ها بر دوش تولید انبوه خودروهای برقی سوار شده و از برتری چین در تامین فناوری لیدار(چشمان لیزری) و سایر سنسورهای موردنیاز رانندگی خودکار بهره می‌برد. این مقیاس بزرگ، خود نقش مهمی در کاهش هزینه‌ها داشته است. در سوی دیگر، مشارکت گسترده بیماران در آزمایش‌های بالینی و سود حاصل از تولید داروهای ژنریک، موتور نوآوری دارویی چین را با سرعت بیشتری به حرکت درآورده است.

یکی از شگفت‌انگیزترین عوامل موفقیت چین، انعطاف‌پذیری و رویکرد باز نهادهای نظارتی آن است. همانند دیگر صنایع، دولت‌های محلی در چین برای شرکت‌ها تسهیلات اعتباری ارزان و انواع حمایت‌ها را فراهم کرده‌اند؛ اما آنچه واقعا موتور پیشرفت را شتاب داده، قواعد‌گذاری چابک و سریع است.

اندکی پس از آنکه رهبران چین در سال ۲۰۱۶ هدف خود را برای تبدیل کشور به یک «ابرقدرت زیست‌فناوری» اعلام کردند، مجموعه‌ای از اصلاحات کلیدی (در همین راستا) آغاز شد.

نیروی انسانی سازمان ناظر بر حوزه تولید دارو بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ چهار برابر شد و انباشت ۲۰ هزار پرونده درخواست داروی جدید، تنها طی دو سال پاک‌سازی گردید. مدت‌زمان لازم برای اخذ مجوز آغاز کارآزمایی‌های انسانی نیز از ۵۰۱ روز به فقط ۸۷ روز کاهش یافت. سال گذشته، شرکت‌های چینی یک‌سوم کل کارآزمایی‌های بالینی جهان را اجرا کردند.

به همین ترتیب، چین در زمینه ربات‌تاکسی‌ها نیز زودتر از دیگر کشورها دست به آزمایش زد. مقام‌های محلی که مشتاق جذب استعداد و سرمایه بودند، با سرعتی بالا، مجوز پروژه‌های آزمایشی صادر کردند و سنسورها و زیرساخت‌های دیجیتال لازم برای هدایت خودروهای خودران را نصب نمودند. تاکنون آزمایش‌های مربوط به این حوزه در بیش از ۵۰ شهر چین انجام شده‌اند. بسیاری از شهرها نیز اجرای قوانین مرتبط با مسئولیت‌پذیری و دستورالعمل‌های تست را آزمایش کرده‌اند.

اگرچه گاهی وقوع حوادث باعث توقف موقت این برنامه‌ها شده، اما همین طرح‌های آزمایشی به مهندسان و تصمیم‌گیران کمک کرده است تا فناوری جدید را بهتر درک کنند.

البته رقابت نفس‌گیر داخلی، فشار سنگینی بر شرکت‌های چینی وارد می‌کند؛ اما آنهایی که دوام می‌آورند، به صادرات‌کنندگان فوق‌رقابتی تبدیل می‌شوند. فعالان حوزه تولید ربات‌تاکسی در چین نه‌تنها با یکدیگر، بلکه با تاکسی‌های معمولی ارزان‌قیمت نیز رقابت می‌کنند؛ آن هم در اقتصادی که گرفتار رکود منفی (deflation) است.

در این شرایط، فناوری‌های نوین یارانه‌هایی دریافت می‌کنند که در نهایت از جیب مردم کم‌درآمد پرداخت می‌شود. با این اوصاف، بسیاری از شرکت‌های زیان‌ده در این جنگ قیمتی دوام نخواهند آورد اما آنهایی که باقی بمانند، برای کسب درآمد به بازارهای خارجی روی خواهند آورد.

موج تازه‌ای از نوآوری‌های کم‌هزینه چین به‌زودی سراسر جهان را دربر خواهد گرفت و این اتفاق از مسیرهای مختلفی رخ می‌دهد. داروهای ارزان‌قیمت چینی می‌توانند مزایای فراوانی به‌ویژه برای کشورهای درحال‌توسعه به همراه داشته باشند. اما برای شرکت‌های چینی، بازار پرسود آمریکا که منبع ۷۰ درصد سود جهانی صنعت دارو هستند، جذاب‌ترین فرصت محسوب می‌شود.

اهمیت چین برای زنجیره تامین شرکت‌های دارویی غربی نیز به این معناست که رابطه دو طرف حتی می‌تواند به نوعی همزیستی اقتصادی تبدیل شود.

در مقابل، ربات‌تاکسی‌ها احتمالاً مسیر معمولی‌تری را در حوزه صادرات فناوری چین طی خواهند کرد. آمریکا به دلیل داشتن صنایع داخلی قدرتمند و نگرانی‌های جدی امنیتی، مانعی بزرگ بر سر راه ورود این فناوری است.

بااین‌حال، ربات‌تاکسی‌های چینی به‌احتمال زیاد در دیگر نقاط جهان جای پایی پیدا خواهند کرد، به ویژه در کشورهایی که تلاش‌ها برای توسعه فناوری خودران در آن‌ها بسیار عقب‌تر است.

رقابت با چین خطر تهی‌شدن اقتصادهای غربی را به همراه دارد. در مواردی که شواهدی از دامپینگ یا یارانه‌های سنگین چین وجود دارد، اتخاذ اقدامات مقابله‌ای علیه صادرات چینی منطقی و ضروری است. همچنین، زمانی که مخاطرات امنیتی وجود داشته باشد، اقدام متقابل توجیه‌پذیر است؛ برای مثال، داده‌هایی که توسط ربات‌تاکسی‌ها جمع‌آوری می‌شود می‌تواند تهدیدی نظارتی ایجاد کند، یا صنعت داروسازی چین سابقه رسوایی‌های فساد دارد.

با این حال، پناه بردن به حمایت‌گرایی شتاب‌زده به بهانه «حفظ امنیت» یا «مراقبت از ایمنی»، اشتباهی جدی خواهد بود.

مسدود کردن یا محدود کردن ثمرات نوآوری چینی، مصرف‌کنندگان را از مزایای داروهای ارزان‌تر و بهتر و خدمات حمل‌ونقل مقرون‌به‌صرفه‌تر محروم می‌کند آن هم در زمانی که دغدغه اصلی رای‌دهندگان، هزینه زندگی است.

به همین دلیل، بهتر است اقتصادهای غربی به‌جای سد کردن راه چین، چگونگی عملکرد نوآوری در داخل کشورهای خود را بازاندیشی کنند.

این تصور وسوسه‌انگیز است که رشد توقف‌ناپذیر چین را نتیجه اقتدارگرایی و یارانه‌های کلان بدانیم و نتیجه بگیریم که دموکراسی‌ها نمی‌توانند در مسیر چین حرکت کنند. اما واقعیت این است که خلاقیت بخش خصوصی چین و چابکی نهادهای نظارتی آن نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشرفت این کشور داشته‌اند. متاسفانه باید گفت که غرب در این زمینه در مسیر اشتباهی قدم گذاشته است.

* حرکت کُند در مسیر رقابت

آمریکا از نظر مقیاس و منابع مالی توان رقابت دارد، اما در بسیاری از ایالت‌ها (به‌ویژه ایالت‌های دموکرات) نهادهای ناظر جلوی توسعه یا آزمایش خودروهای خودران را سد کرده‌اند. دولت نیز با دانشگاه‌ها درگیر بوده و قصد دارد تا بودجه تحقیقات پایه را کاهش دهد. همانند بسیاری از کشورهای غربی، آمریکا نسبت به مهاجران (حتی افراد بسیار بااستعداد) رویکردی خصمانه دارد.

در حوزه دارو نیز، درحالی‌که سهم چین از کارآزمایی‌های بالینی افزایش یافته، اروپا در حال عقب‌ماندن از این جریان است. اقتصادهای اروپایی به‌شدت نیاز دارند که همکاری‌های خود را عمیق‌تر کنند تا بتوانند فناوری‌های جدید را تامین مالی کرده و توسعه دهند. در اینجا نیز نهادهای نظارتی اغلب ایمنی را بر نوآوری، ریسک‌پذیری و آزمایشگری مقدم می‌دانند.

در مجموع، هیچ‌چیز تضمین نمی‌کند که چین حتما مالک آینده باشد اما غرب اگر می‌خواهد در حوزه‌هایی مانند ماشین‌های خودران، داروسازی، خودروهای برقی، انرژی خورشیدی و دیگر فناوری‌های حیاتی رقابت کند، باید از سرعت نوآوری چین درس‌های درستی بیاموزد.