۰۶دی

گزارش 8 ماهه اعطای تسهیلات سال 1404 منتشر شد:

تجمع تسهیلات در کدام بخش های اقتصادی بیشتر بوده است؟

داده‌های تازه بانک مرکزی نشان می‌دهد توزیع تسهیلات بانکی در ماه‌های اخیر متوازن نبوده و بخش عمده منابع تنها در چند سرفصل محدود متمرکز شده است؛ الگویی که بیش از آن‌که توسعه‌محور باشد، بازتاب‌دهنده فشارهای کوتاه‌مدت و نیازهای فوری اقتصاد است که با تجمیع در ماه‌های ابتدایی نیمه دوم سال یعنی آبان ماه نکات مهمی را از اینده اقتصاد ایران بازگو می‌کند.

۰۳دی

سه گره کور اقتصاد ایران

دکتر محمدمهدی بهکيش ـ اقتصاددان // اقتصاد ایران در شرایطی قرار دارد که دیگر نمی‌توان مشکلات آن را صرفا به شوک‌های مقطعی یا تصمیمات کوتاه‌مدت نسبت داد. تورم مزمن، رشد اقتصادی پایین یا منفی، افت سرمایه‌گذاری تا سطحی پایین‌تر از نیاز برای تامین استهلاک و کاهش رفاه خانوارها تا سرحد فقر در اکثریت جامعه نشان می‌دهد که مساله اصلی، ناترازی‌های ساختاری است. در چنین شرایطی، سیاست‌های واکنشی و موقت کارآمد نیستند و تنها یک چارچوب منسجم می‌تواند مسیر خروج از وضعیت موجود را روشن کند.

۱۵آذر

تامین سرمایه ‌برای خودمان!

دکتر حسین عبده‌تبریزی ـ استاد مدعو دانشگاه شریف و مدیر آکادمی دانایان // در نیمه‌‌‌‌‌ دوم دهه‌هشتاد موج عجیبی بر اقتصاد ایران گذشت؛ موجی که در آن هر گروه صنعتی، معدنی، ساختمانی یا خدماتی تصور می‌کرد اگر بانکی به‌نام خود بزند، مشکلات مالی‌‌‌‌‌اش حل می‌شود. بانک داشتن، به معنای داشتن «قلک» بود؛ قلکی که می‌توانست منابع گروه را تجهیز کند، ریسک‌ها را پنهان کند و بازی‌های مالی داخلی را تسهیل کند. امروز آن موج فروکش‌کرده و تجربه‌‌‌‌‌های تلخ آن باقی‌مانده‌است و اکنون همان روح قدیمی، در لباسی تازه بازگشته است: این‌بار همه می‌خواهند تامین سرمایه بزنند.

۱۰آبان

تخریب کنیم؛ بعد بسازیم

حسام‌الدین جلادتی ـ پژوهشگر کارآفرینی دانشگاه تهران // تناقض عمیق و دردناکی در قلب اقتصاد ایران نهفته است. از یک‌سو، ما از سرمایه انسانی فوق‌العاده‌ای برخوردار هستیم و در شاخص‌هایی مانند تعداد فارغ‌التحصیلان علوم و مهندسی رتبه‌های بالایی را به خود اختصاص می‌دهیم.

۰۷آبان

رشد ماهانه شاخص قیمت مصرف‌کننده به بالاترین حد در ۴۰ ماه اخیر رسید

سناریوهای تورم تا پایان سال

نرخ تورم نقطه‌ای در مهرماه با ثبت رقم ۴۸.۶درصد به بیشترین مقدار خود در ۲۹ماه اخیر رسیده است. بر اساس این آمار، ورود تورم به کانال ۵۰درصدی تا پایان سال، بسیار محتمل به نظر می‌رسد. آمارها نشان می‌دهد آخرین‌بار در اردیبهشت۱۴۰۲ نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه بالاتر از ۵۰درصد گزارش شده بود. نرخ تورم ماهانه نیز در مهرماه به ۵درصد رسید که بالاترین میزان در ۴۰ماه اخیر محسوب می‌شود. مهم‌ترین عامل افزایش تورم در مهرماه سال جاری، رشد قیمت خوراکی‌ها بوده است؛ به‌طوری‌که تورم ماهانه این گروه با ۶.۶درصد افزایش، رقم نسبتا بالایی را برای یک بازه ۳۰روزه ثبت کرده است. برخی اقلام خوراکی نظیر نان، گوشت، شیر، میوه و سبزیجات افزایش قیمت قابل‌توجهی داشته‌اند. این کالاها عمدتا در زمره اقلام ضروری خانوارهای دهک‌های پایین درآمدی قرار دارند که حدود نیمی از درآمدشان، صرف خرید آنها می‌شود. «دنیای اقتصاد» روند تورم تا پایان سال را در سه‌سناریو بررسی کرده است.

۲۰مهر

نااطمینانی در تولید ادامه دارد؛

پایان رکود ۷ماهه صنعت؟

شامخ صنعت پس از ۷ ماه متوالی رکود، بالاتر از سطح خنثی قرار گرفت و رقم ۵۰.۶ را ثبت کرد. این عدد گرچه امیدبخش به نظر می‌رسد، اما بررسی مولفه‌های این شاخص بیانگر تداوم فضای نااطمینانی در صنعت است. بر اساس داده‌های پژوهش، فعالان اقتصادی در ماه گذشته موجودی مواد اولیه و تعداد نیروی کار خود را افزایش نداده‌اند. در واقع بنگاه‌ها تلاش داشتند تا با فروش کالا، سرمایه در گردش بیشتری تامین کنند و همین مساله دلیل اصلی ثبت رقم مذکور بوده است.

۰۸شهریور

بقای بنگاه‌ها در شرایط تعلیق

حسین عبده‌تبریزی در یادداشتی اختصاصی برای «دنیای‌اقتصاد» با واکاوی وضعیت کنونی اقتصاد ایران، «تعلیق اقتصادی» را به‌مثابه «جنگ نامرئی علیه اقتصاد» توصیف می‌کند؛ وضعیتی که در آن ابهام، نااطمینانی و رکود تدریجی، اعتماد، سرمایه‌گذاری و تولید را فرسوده و مسیر توسعه را متوقف کرده است. او با مرور تجربه کشورهایی چون فنلاند، کره‌جنوبی، ترکیه و ژاپن بر ضرورت اصلاحات ساختاری و اتخاذ استراتژی‌های تاب‌آور در بنگاه‌ها تاکید می‌کند و مسیر بازگشت اقتصاد ایران را نه جهشی بلکه تدریجی و پله‌ای می‌داند؛ مسیری که تنها با شفافیت سیاستی و جسارت در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی می‌تواند به ثبات و اعتماد دوباره منتهی شود.

۱۸مرداد

تصمیم‌گیری در غبار

محسن جلال‌پور ـ فعال اقتصادی // این روزها هر کس را که می‌بینیم، بی‌درنگ می‌پرسد: آینده چه خواهد شد؟ به کدام سو می‌رویم؟ و در این شرایط چه باید کرد؟ آنها که دستی در اقتصاد دارند، هر روز در کوچه و خیابان با انبوهی از این پرسش‌ها روبه‌رو می‌شوند؛ اما حقیقت این است که پاسخ روشنی برای این سوال‌ها وجود ندارد. فضای کشور غرق در ابهام است و نااطمینانی، مانند مه غلیظ، تصمیم‌گیری را در همه سطوح ناممکن کرده است. در سطح فردی، مردم با پرسش‌های بی‌پاسخ دست‌وپنجه نرم می‌کنند و در سطح تصمیم‌گیری‌های کلان نیز نوعی «بی‌تصمیمی» حاکم است.

۳۰تیر

چهار سناریو پس از آتش‌بس

عليرضا سلطانی ـ تحلیلگر مسائل بین‌الملل // جنگ ۱۲روزه و به‌طور خاص وضعیت ایجادشده پس از جنگ تحت هر عنوانی، اقتصاد ایران را در یکی از سخت‌ترین و مبهم‌ترین دوران تاریخی خود در نیم‌قرن اخیر قرار داده است. این شرایط هرچند هنوز آثار و نشانه‌های خود را در شاخص‌های اصلی اقتصاد به جز بازار سرمایه نشان نداده، اما این به معنای آرامش اقتصاد و به عبارت برخی از فعالان سیاسی واکسینه شدن اقتصاد ایران به چالش‌های سیاسی و ژئوپلیتیک نیست، بلکه باید از شرایط و آرامش ظاهری به‌عنوان آرامش قبل از توفان یاد کرد.

۲۳تیر

بررسی اثر کاهش منابع آب زیرزمینی بر اقتصاد ایران؛

بحران چندوجهی فرونشست

طی سال‌های اخیر، چالش کاهش منابع آب زیرزمینی به یکی از پیچیده‌ترین مسائل ایران تبدیل شده است. برداشت بیش از ظرفیت از منابع آب زیرزمینی، همراه با خشکسالی‌های پی‌درپی و مدیریت نادرست منابع، کشور را دچار مشکلات جدی کرده است. وضعیتی که نه تنها به فرونشست زمین و خشک شدن سفره‌های زیرزمینی منجر شده، بلکه کیفیت زندگی، امنیت غذایی، اقتصاد کشور و حتی کیفیت هوا را به خطر انداخته است.

۲۳تیر

اتاق بازرگانی ایران در گزارشی راهکارهای حمایت از بخش تولید در شرایط جنگی را بررسی کرد

ضرورت همگرایی سیاستی

اقتصاد ایران در صورت تداوم وضع موجود، با مجموعه‌ای از چالش‌های پیچیده روبه‌رو خواهدشد. استمرار چالش‌های ژئوپلتیک می‌تواند به بر هم خوردن تعادل در بازارهای کلیدی، تضعیف ظرفیت‌های تولید داخلی و تشدید فشار بر شبکه‌های مالی و ارزی منجر شود. چنین شرایطی، علاوه بر افزایش هزینه‌های اقتصادی، ریسک رکود تورمی را نیز تقویت می‌کند. وضعیت حاضر نه‌تنها ساختارهای اقتصادی را از درون متزلزل می‌کند؛ بلکه، موجب بی‌ثباتی در رفتار اقتصادی همه بازیگران از خانوارها گرفته تا دولت و بخش خصوصی می‌شود. در نتیجه، تصمیم‌گیری‌های اقتصادی دچار وضعیتی می‌شود که در نبود واکنش‌های سریع و موثر، می‌تواند به مشکلات جدی منجر شود.

۱۲تیر

چهار ضربه، یک پیام: چگونه مدیران اقتصادی ایران تاب‏‏‌آورتر شوند؟

در سال‌های اخیر، اقتصاد ایران با چهار بحران سنگین و هم‌‌‌پوشان مواجه شده است: تحریم‌‌‌های گسترده، پاندمی جهانی کرونا، بحران مزمن آب و جنگ ترکیبی اخیر که فراتر از نبرد نظامی، حوزه‌‌‌های رسانه، روان عمومی، انرژی و نظام بانکی را نیز تحت‌تاثیر قرار داده است.

۰۷تیر

ایران و دوراهی سرنوشت‌ساز

مسعود نیلی ـ اقتصاددان // ۱۲روز پر التهاب گذشت و ایران، بازهم تلاطم امواج را از سرگذراند و ماند تا به ما نشان دهد که چقدر برای این ملت عزیز است. خورشید ایران در ۴تیر، برای مردم این سرزمین، طلوعی متفاوت داشت. با دلبری سر برآورد و گویی می‌خواست به غمزه مساله آموزمان شود و درس‌های برآمده از تلخ و شیرین سرگذشت ‌این میهن کهن را بار دیگر برایمان بازگو کند. تمدن دیرپای ایران، معلمی صبور و بسیار متواضع است؛ هرچند ما شاگردانی بازیگوش و بیزار از درس و مدرسه‌ایم. کتابی است که در برگ برگش، وقایعی درس‌آموز، به زبان ساده و رسا بیان شده است. درس‌هایی در مورد کشورداری و کشورگشایی‌ها، سرکشی‌ها، کینه‌توزی‌ها، خودمطلق‌انگاری‌ها و یادآوری اوج‌هایی که به حضیض افتاده‌اند و نام‌هایی که نماد آبادانی یا ننگ ویرانی این سرزمین شده‌اند.

۱۱اسفند

در سی‌ودومین جلسه هیات نمایندگان اتاق بازرگانی مشهد تاکید شد؛

ضرورت تعیین اولویت‌ها در مطالبه‌گری بخش خصوصی

سی‌ودومین جلسه هیات نمایندگان دوره دهم اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی با دستور کار ارائه اصلاحات پیشنهادی آیین نامه نحوه تشکیل و فعالیت هیات نمایندگان اتاق ایران و شهرستان‌ها، اصلاحات پیشنهادی پیش نویس آیین نامه تشکل‌های اقتصادی اتاق ایران، برگزار شد.

۰۲اسفند

بانک ضعیف، اقتصاد ضعیف

دکتر اکبر کشاورزیان ـ‌ اقتصاددان // آیا به واقعیت‌های (Facts) اقتصادی زیر درباره نقش بازارهای مالی در اقتصاد کشور، اعتقاد داریم؟ هیچ کشوری در دنیا بدون داشتن بازارهای مالی کارآمد و یکپارچه به توسعه نرسیده ‌است. بزرگ‌ترین رسالت اقتصاد مالی کارآمد، حمایت از اقتصاد حقیقی است. تنها کشورهایی در جهان فرآیند توسعه را می‌پیمایند که در یک دوره حداقل ۲۵ساله، نسبت سرمایه‌گذاری به تولید ناخالص داخلی بالای ۲۵درصد داشته باشند. در دنیای مدرن با تکنولوژی بالا، سرمایه از مهم‌ترین عوامل تولید قلمداد می‌شود و فقدان الگوی مناسب برای تشکیل بهینه سرمایه، کشور را به تولید محصولات قابل رقابت رهنمون نمی‌کند. بحران مالی جهانی در سال۲۰۰۸، بزرگ‌ترین رکود را بعد از سال۱۹۲۹ رقم زد و این موضوع، رابطه و اثر مستقیم اقتصاد مالی بر اقتصاد حقیقی را برملا می‌سازد. بیش از ۹۰ درصد از بازار مالی ایران بر دوش بانک‌ها (بازار پول) نهاده شده ‌است. اکثریت قریب‌به‌اتفاق ابرپروژه‌های تولیدی و مولد و بنگاه‌های اقتصادی کشور با تامین مالی بانک‌ها ایجاد و به بهره‌برداری رسیده است. در دوره‌هایی که بانک‌ها از قدرت تامین مالی مطلوبی در کشور برخوردار بودند، مسیر رشد و تعالی سرمایه‌گذاری، تولید و اشتغال کشور، هموارتر بوده‌ است و... . اگر به این واقعیت‌های بنیادین باور داریم، چرا عزم جدی برای توانمندکردن بانک‌ها وجود ندارد؟

۲۳بهمن

بر اساس مصوبه هیات مقررات‌زدایی؛

نیاز واردات کالاهای کشاورزی به تعهد محضری لغو شد| بخش‌نامه وزارت کشاورزی مغایرت قانونی داشت

هیات مقررات‌زدایی و بهبود محیط کسب‌وکار، ابلاغیه وزارت جهاد کشاورزی به دلیل مغایرت قانونی درباره الزام به ارائه تعهد محضری و پرداخت جریمه تأخیر در واردات محصولات کشاورزی را ابطال کرد.

۱۶بهمن

گزارشی از شیوه بهینه تجارت خارجی در جهان؛

قهر تجاری با ۱۹۰ کشور

سال‌هاست بحث درباره متنوع‏‏‏‏‌سازی سبد تجارت ایران و فواید آن برای کشور نقل مجالس سیاسی است اما وضعیت شرکای اقتصادی کشور پیوسته رو به ضعف می‌رود. اخیرا محمدحسین عادلی؛ رئیس‌کل اسبق بانک‌مرکزی با مقایسه ایران با عربستان و ترکیه نسبت به تبعات سبد تجارت محدود ایران هشدار داده‌است. بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» نشان می‌دهد بیش از ۹۰‌درصد از مجموع صادرات ایران(نفتی و غیرنفتی) به مقصد ۱۰ کشور ارسال می‌شود. این ساختار صادرات از جهات مختلف، امنیت اقتصادی و سیاسی کشور را تهدید می‌کند.

۱۷دی

نرخ ارز و تورم؛ بازیگر اصلی کیست؟

علی رضاییان ـ‌ کارشناس اقتصادی // اگر شهروند ایران هستید و دستی به خرج دارید و سعی دارید زندگی معقولی مشابه سایر مردم جهان داشته باشید، احتمالا از افزایش اخیر نرخ ارز هم باخبر هستید. این افزایش‌های گاه‌ و بی‌گاه که به بخشی از واقعیت اقتصادی روزمره ما تبدیل شده، همواره با موجی از اظهارنظرهای گوناگون و انتقادات، به‌ویژه از سوی مخالفان دولت (هر دولتی که سر کار باشد) همراه است.

۰۸دی

خطر سرمازدگی حکمرانان

دکتر مسعود نیلی ـ اقتصاددان // به یاد دارم در سال‌های دور گذشته و در زمان‌هایی که در سازمان برنامه و بودجه کار می‌کردم، در چند نوبت، مسوولیت تهیه گزارش‌هایی تحت عنوان چشم‌انداز ۱۰سال آینده اقتصاد ایران را برعهده داشتم. خطر سرمازدگی حکمرانان هدف اصلی این کار آن بود که ابعاد شکاف‌ها و عدم تعادل‌هایی که در آن مقطع زمانی غیر قابل مشاهده ملموس بود اما در گذر زمان، روند رو به افزایش داشت، در همان ابتدا نمایان شود. به‌عنوان مثال، ابعاد کسری بودجه یا عدم تعادل در تراز پرداخت‌ها و غیره، از این طریق برای سیاستگذار روشن و مشخص می‌شد. یک فرض تلویحی هم در انجام این کار وجود داشت و آن هم این بود که تصمیم‌گیرنده خود را در قبال حل مشکلات، مسوول می‌شناسد و لذا قاعدتا از مواجه شدن با مسائل بزرگ و بحرانی، اجتناب می‌کند. طی چند ماه اخیر، تعدد و تنوع مشکلات بزرگ به‌شدت افزایش پیدا کرده و از مرحله نگرانی عبور کرده‌ایم. آنچه درباره وقوع آن در آینده هشدار داده می‌شد، در زمان حال محقق شده و ابعاد آسیب‌زای خود را نمایان ساخته است. در اینجا به فهرستی از این مسائل اشاره می‌کنم:

۲۴آذر

دولت کوچک، اقتصاد بزرگ

دکتر امین شجاعی ـ پژوهشگر اقتصادی // اقتصاد ایران در دهه‌‌‌های گذشته با معضلات ناشی از بزرگی بدنه دولت مواجه بوده است. طبق آمار رسمی، در سال ۱۴۰۲ بیش از ۳,۵۰۰‌هزار میلیارد تومان صرف هزینه‌‌‌های جاری دولت شده که ۷۵‌درصد از این مبلغ به پرداخت حقوق کارمندان دولتی اختصاص دارد.

۲۰آذر

تراز تجاری بخش صنعت بیش از ۲۰ میلیارد دلار منفی است؛

صنعت پشت دروازه‏‏‌های صادرات

تراز تجاری بخش صنعت، به میزان بیش از ۲۰میلیارد دلار از لحاظ ارزشی منفی است. آمار هفت‌ماهه تجارت خارجی در سال ۱۴۰۳، بیانگر این است که بنگاه‌‌‌های صنعتی ایران همچنان در ابتدای راه صادرات هستند. در هفت‌ماهه امسال در حالی کشور ۴.۸میلیارد دلار صادرات صنعتی داشته که در همین بازه زمانی بیش از ۲۵میلیارد دلار واردات صنعتی به ثبت رسیده است.

۲۰آذر

خطر بازتولید ساختار رانتی!

محمدحسین روشنک، عضو هیات رئیسه اتاق بازرگانی خراسان رضوی در یادداشتی نوشت: امروز با پدیده‌ای مخرب به نام رانت‌های رسمی و شبه قانونی در اقتصاد کشور مواجهیم که زمینه‌ساز انواع مفسده نیز هستند. یک نمونه آن نیز همین اختصاص ارز چند نرخی جهت ورود کالا یا خدمات است که فسادهایی نظیر پرونده چای دبش را رقم زده است. نکته تاسف‌بار آن است که این جنس سوء استفاده‌‌ها به بهانه تقویت قدرت خرید مردم انجام می‌گیرد.

۱۳آذر

این بانک «بانک» نیست

دکتر داود سوری بانک نهادی اقتصادی است که با فعالیت پذیرش سپرده سپرده‌گذاران و پرداخت تسهیلات به مردم و فعالان اقتصادی شناخته می‌شود و قدمت آن در این فعالیت به تمدن بابل و آشور بازمی‌گردد.

۱۰آذر

گزارش سیمای استان‌ها در بهبود کسب‌وکار منتشر شد؛

نمره مردودی فضای کسب‌وکار

بر اساس گزارش تحقیقی موسسه عالی آموزش و برنامه‌ریزی، شاخص بهبود کسب‌وکار در کشور در هفت سال اخیر به‌طور میانگین نمره ۶ را از ۱۰ کسب کرده است. با توجه به اینکه نمره بالاتر به معنی وضعیت بدتر کسب‌وکار است، این به معنی مردود شدن کشور در شاخص کسب‌وکار است.