ناهماهنگی دستگاهها و کاستی زیرساختها، مانع تحقق اهداف سامانه ملی مجوزها
قطعی اینترنت، حملونقل بینالمللی خراسان رضوی را فلج کرد
عملکرد موفق تربتجام و تایباد در اجرای سند سازگاری با کم آبی استان
نمایشگاه کشاورزی دوحه، فرصتی برای توسعه تعاملات تجاری
واکاوی راههای برون رفت از بحرانهای تکراری و ضعف ساختاری حوزه گردشگری
تسهیل ترخیص کالای اساسی و تجهیزات تولید
نقش کلیدی بخش خصوصی در مطالبهگری برای بهبود وضعیت اقتصادی
قطع اینترنت؛ آسیب عمیق به ظرفیتهای رشد اقتصادی
طبق برآورد مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی رشد اقتصادی بدون نفت در خرداد منفی شد.
مرکز پژوهشهای مجلس با هدف ارائه تصویری بهروز از تحولات بخش حقیقی اقتصاد، گزارشی از برآورد رشد ماهانه تولید ناخالص داخلی ایران در فروردین ۱۴۰۴ منتشر کرده است. این گزارش در حالی ارائه میشود که بهدلیل تأخیر طولانی در انتشار آمار رسمی از سوی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران، تصمیمگیریهای اقتصادی همواره با کمبود اطلاعات بهنگام مواجه بودهاند.
بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، درحالیکه حدود نیمی از شرکتهای دولتی زیانده هستند، بودجه شرکتهای دولتی در لایحه بودجه سال 1404 حدود 70 درصد نسبت به قانون بودجه سال 1403 رشد داشته است.
مرکز پژوهشهای مجلس برای نخستینبار رشد اقتصادی را در دو ماه نخست تابستان سال جاری برآورد کرد. این گزارش، از چند حیث اهمیت دارد. نخست اینکه رشد اقتصادی را به شکل ماهانه ارائه کرده که به نظر میرسد این کار کمسابقه بوده است. علاوه بر آمار کلی، رشد اقتصادی بخشهای مختلف در این دو ماه ارائه شده است. نکته دیگر اینکه با این برآورد، سیاستگذاران میتوانند با تاخیر کمتری روند رشد اقتصادی را مورد ارزیابی قرار دهند و سیاستهای خود را متناسب با وضعیت حاضر رشد اقتصادی تنظیم کنند. این بررسیها حاکی از آن است که این آمارها بیش از ۸۰درصد هم حرکتی با آمارهای نهاد رسمی دارد و میتواند بهعنوان یک شاخص پیشنگر برای آمار رسمی تولید ناخالص داخلی مورد ارزیابی قرار گیرد. براساس گزارش جدید، رشد اقتصادی ماهانه در تیرماه به ۱.۴درصد و در مرداد ماه به ۲.۳درصد رسیده است. با این آمار میتوان پیشبینی کرد که سطح رشد اقتصادی تابستان نسبت به فصول قبل، کمتر باشد.
باوجود اینکه در بهار امسال کشور بعد از سهسال متوالی از خشکسالی خارج شده و عمده مناطق شرایط ترسالی را با توجه به افزایش بارندگی تجربه کردهاند، اما طبق بررسیهای انجامشده در این فصل اعتبارات بخش آب تخصیص نیافته است. عمده این اعتبارات همانند سالهای گذشته مربوط به برنامههایی مانند آبرسانی، سدسازی، احداث شبکه آبیاری و زهکشی، انتقال آب، ساماندهی رودخانهها، ساخت تونل، ایجاد تاسیسات فاضلاب و مجتمعهای آبرسانی روستایی است. توجه به آب و کمبود آن برای حیات اقتصادی کشور اهمیت بسیاری دارد.
دولت دوازدهم در سال ۱۳۹۷ بهمنظور تحقق دولت الکترونیک ۲۳ پروژه اولویتدار تعریف و به دستگاههای مربوطه ابلاغ کرد. این پروژه تا سال ۱۴۰۲ در مسیر اجرا بود تا اینکه دولت سیزدهم اولویتهای جدیدی تحت عنوان «پروژههای پیشران دولت هوشمند» را در دستور کار حوزه دولت الکترونیک قرار داد. اکنون که کشور در آستانه انتخاب و استقرار دولت جدید قرار دارد، مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی این دو پروژه را ارزیابی و چالشهای مرتبط با آنها را شناسایی کرده است که میتواند برای دولت چهاردهم در جریان تحقق دولت الکترونیک راهگشا باشد.
اطلاعات مربوط به شاخص تولید شرکتهای صنعتی بورسی حاکی از این است که در فروردین امسال، تولید این شرکتها نسبت به ماه مشابه سال قبل ۱.۳ درصد کاهش پیدا کرده درحالیکه شاخص فروش از افزایش ۱.۵ درصدی حکایت دارد.
روند تولید و فروش شرکتهای صنعتی بورسی همچنان کاهشی است. طی سهماهه منتهی به فروردینماه سال۱۴۰۳، رشد میانگین متحرک سهماهه شاخص تولید کاهش ۱.۳درصدی و شاخص فروش آن کاهش ۰.۹درصدی را نشان میدهد. در فروردین ماه سال۱۴۰۳، نسبت به ماه مشابه سال قبل شاخص تولید شرکتهای صنعتی بورسی کاهش ۱.۳درصدی و شاخص فروش افزایش ۱.۵درصدی را تجربه کرده است؛ ضمن آنکه شاخص تولید و فروش در فروردینماه۱۴۰۳ نسبت به ماه قبل با کاهش ۱۳.۶ و ۳۳.۹درصدی مواجه شده است که مطابق انتظارات ناشی از کاهش فعالیتهای بخش صنعت در تعطیلات فروردینماه است. همچنین طبق روال دورهای در فروردینماه اکثر رشتهفعالیتهای بخش صنعت با کاهش شاخص روبهرو بودهاند. شاخص قیمت فعالیتهای صنعتی بورسی نیز نسبت به ماه مشابه سال قبل ۱۸.۴درصد افزایش و نسبت به ماه قبل ۱.۴درصد افزایش داشته است.
سیاستهای تولید صنعتی میتواند به مثابه تیغ دولبه عمل کند. خطای سیاستگذار در این مسیر میتواند منجر به وضعیتی شود که صنایع مونتاژکار تشویق شوند و انگیزهای برای نوآوری و عبور از مرحله مونتاژکاری نداشته باشند. در مقابل، این سیاستها میتواند به نحوی تدوین شود که با تشویق تولید نوآور، بنگاهها را به سمت رشد بهرهوری و رقابتپذیری سوق دهد و به عمیقتر شدن زنجیره تولید و عبور از تله مونتاژ کاری بینجامد. بررسی مرکز پژوهشهای مجلس از مخاطرات صدور مجوز کسبوکار حاکی از این است که در شرایط فعلی اقتصاد و در غیاب سیاستهای صنعتی، تسهیل مجوزها برای صنایع مستلزم تحقیق و توسعه، میتواند نتیجه عکس داده، به این معنی که سبب تقویت تولید مونتاژی شود؛ این روند، ساختار بازار را برای تولید نوآور از حالت بهینه خارج کرده و انگیزه بازیگران برای سرمایهگذاری را تضعیف میکند. از همینرو تاکید میشود هرگونه اقدامی برای تسهیل شرایط تولید، باید در راستا و ذیل سیاستهای صنعتی مشخص و مدون پیش برود.
مرکز پژوهشهای مجلس، گزارش پایش امنیت سرمایهگذاری در سال 1401 را منتشر کرد که در آن، شاخص امنیت سرمایهگذاری در سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۴۰۰ نامناسبتر ارزیابی شده است.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد که در دی ماه امسال، شاخص تولید شرکتهای صنعتی بورسی نسبت به ماه مشابه سال قبل با افزایش ۱.۹ درصدی و شاخص فروش آنها در این مدت کاهش ۱.۷ درصدی یافته است.
تجارت ایران با اتحادیه اروپا با آغاز تحریمها دچار افت شدیدی شده است، به طوری که برخی کشورهای همسایه در این مسیر از ایران پیشی گرفتهاند. اما مرکز پژوهشهای مجلس پیشنهاد کرده که کشور منتظر رفع تحریمها نماند، از ظرفیت کریدوری خود استفاده کند و از تجارت اروپا با چین بهره ببرد.
در برنامه پنجساله هفتم توسعه کشور بر رشد سالانه ۱۳درصدی بخش معدن در راستای تحقق رشد اقتصادی ۸درصدی تاکید شده است. با این حال، بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۳ حاکی از رویکرد انقباضی به بخش صنعت و معدن است. از طرف دیگر بررسی مرکز پژوهشهای مجلس در زمینه لایحه بودجه ۱۴۰۳ در بخش صنعت و معدن حاکی از این است که برخی موارد تاثیرگذار بر بخش معدن در لایحه بودجه مغفول واقع شده است. این مرکز با اشاره به استفاده هدفمند از ابزارهای حکمرانی بخش معدن، بر توسعه سرمایهگذاری در فعالیتهای اکتشافی و تامین اعتبار انجام اکتشافات عمیق تاکید کرده است. همچنین با توجه به اینکه شرکتهای پیمانکار معادن بزرگ از شرکتهای قوی بخش معدن و صنایع معدنی کشور محسوب میشوند که سرمایهگذاریهای فراوانی در بالادست و پاییندست زنجیره فولاد کردهاند و ظرفیتهای بالایی در جهت توسعه آن دارند، این مرکز پیشنهاد کرده است از این ابزار در جهت پیشبرد اهداف اکتشافی کشور استفاده شود.
تولید و فروش خودرو و قطعات در کشور هرچند طی آذرماه امسال و نسبت به آبان با رشد مواجه شده، بااینحال آمار تجمعی و همچنین نقطهبهنقطه سالانه نشان از افت در هر دو بخش (تولید و فروش) دارد. همچنین در حالت تفکیکی، تولید و فروش قطعات نیز در مقایسه با سال گذشته کاهش داشته، اما در آذر امسال و نسبت به ماه قبل، رشد کرده است. طبق گزارش جدید مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، «رشته فعالیت خودرو و قطعات» در آذر و نسبت به آبان امسال، با رشد کمتر از ۱۱درصد و بیش از هشتدرصد به ترتیب در تولید و فروش مواجه شده است. بااینحال، آمار نقطهبهنقطه این رشته فعالیت صنعتی نشان از افت حدود ۲۴درصدی تولید در آذر امسال نسبت به ماه مشابه سال گذشته و ریزش بیش از ۳۲درصدی در فروش دارد. در آمار تجمعی ۹ماهه تولید و فروش در رشته فعالیت خودرو و قطعات، بهترتیب افت چهار و حدودا ۱۶درصدی را به دنبال داشته است.
امنیت غذایی در ایران با شعار خودکفایی گره خورده است؛ اما در واقعیت نه امنیت غذایی از حد شعار فراتر رفته و نه خودکفایی. گزارش بازوی پژوهشی مجلس نشان میدهد رد سیاستهای دولت پیکر ضعیف کشاورزی ایران را زخمی کرده است. دولت برای کنترل قیمت غذای شهرنشینان، تولیدات کشاورزی را سرکوب قیمت میکند؛ رسوب کالاهای اساسی در سال ۱۴۰۱ به رکورد رسیده و دولت عزمی برای ایجاد تحول در این بخش نشان نمیدهد.
مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی هشدار داد روند رشد و بلوغ شرکتهای دانشبنیان و هستههای فناور مستقر در پارکهای علم و فناوری کند است و ظرفیت زیستبوم نوآوری کشور در آینده با چالش جدی مواجه میشود.
شاخص کل امنیت سرمایهگذاری در ایران در سال 1400، با 0.14 بهبود نسبت به سال 99 به 6.16 رسیده است. در این سال نماگر «عملکرد دولت» و مولفه «اعمال نفوذ و تبانی در معاملات ادارات» بدترین نماگر و مولفه ارزیابی شدهاند.