فشار هزینه‌های معیشتی بر سبد غذایی خانوارها

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی مشهد، نتایج پایش تورم آذرماه ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که پس از کاهش موقت شتاب تورم در آبان‌ماه، اقتصاد کشور بار دیگر با تشدید فشارهای قیمتی مواجه شده است.

بر اساس گزارش مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق خراسان رضوی، برگرفته از داده‌‌های مرکز آمار ایران، نرخ تورم ماهانه کشور در آذرماه به ۴.۲ درصد رسیده که نسبت به تورم ۳.۴ درصدی آبان‌ماه، رشدی حدود 23.5 درصد را نشان می‌دهد. این تحول بیانگر ناپایداری روند تعدیل قیمت‌ها و تداوم فشارهای تورمی در کوتاه‌مدت است.

 تورم نقطه‌به‌نقطه خراسان رضوی، بالاتر از میانگین کشوری

به گفته «سمیرا سبزواری»، مدیر مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق مشهد، در کنار افزایش تورم ماهانه، تورم نقطه‌به‌نقطه نیز در سطح کشور و استان به مسیر صعودی خود ادامه داده است، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه کشور در آذرماه به ۵۲.۶ درصد رسیده و استان خراسان رضوی با ثبت نرخ ۵۵.۶ درصد، سطحی بالاتر از متوسط کشوری را تجربه کرده است. این فاصله نشان‌دهنده شدت بیشتر فشارهای قیمتی در استان نسبت به روند عمومی کشور و تضعیف بیشتر قدرت خرید خانوارهای استان است.

سبزواری تصریح کرد: بررسی توزیع تورم میان دهک‌های هزینه‌ای کشور نشان می‌دهد که آثار تورم به‌طور یکنواخت میان خانوارها توزیع نشده و به‌شدت تابع ترکیب سبد مصرفی دهک‌هاست. دهک‌های پایین‌تر، به دلیل سهم بالاتر اقلام ضروری به‌ویژه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در سبد هزینه‌ای خود، با فشار تورمی بیشتری مواجه‌اند؛ به‌طوری که سهم خوراکی‌ها در دهک‌های اول و دوم بیش از ۴۱ درصد است، در حالی که این سهم در دهک دهم به حدود ۲۱ درصد کاهش می‌یابد. در مقابل، در دهک‌های بالاتر، سهم گروه‌هایی نظیر حمل‌ونقل، آموزش، تفریح و سایر خدمات افزایش یافته و ساختار هزینه‌ای خانوارها متنوع‌تر می‌شود.

وی افزود: این تفاوت ساختاری نشان می‌دهد که تورم جاری عمدتاً از کانال کالاهای ضروری منتقل شده و پیامدهای توزیعی قابل‌توجهی به همراه دارد؛ به‌نحوی که دهک‌های پایین و متوسط بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر تداوم فشارهای قیمتی تجربه می‌کنند.

مدیر مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق مشهد خاطرنشان کرد: در مجموع، تحولات آذرماه حاکی از آن است که اگرچه نوسانات کوتاه‌مدت در شتاب تورم مشاهده می‌شود، اما روند غالب تورم در کشور و استان خراسان رضوی همچنان بالا و ناپایدار بوده و بر اقلام ضروری متمرکز است. تداوم این وضعیت، معیشت خانوارها به‌ویژه در دهک‌های پایین و متوسط را با ریسک‌های فزاینده مواجه می‌کند و ضرورت تمرکز سیاست‌گذاری بر کنترل تورم کالاهای اساسی را برجسته می‌سازد.

رتبه دهم خراسان رضوی در تورم ماهانه کشور

«سعیده به‌نژاد»، کارشناس مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق خراسان رضوی نیز به تحلیل شاخص قیمت مصرف‌کننده در آذرماه ۱۴۰۴ پرداخت و گفت: این شاخص نشان می‌دهد که پس از کاهش موقت شتاب تورم در آبان ماه، اقتصاد کشور و استان خراسان رضوی بار دیگر با تشدید فشارهای قیمتی مواجه شده‌اند. نرخ تورم ماهانه کشور در آذر ماه به ۴.۲ درصد و در خراسان رضوی به ۴.۸ درصد افزایش یافته و این استان در جایگاه دهم تورم ماهانه کشور قرار گرفته است. هم‌زمان، تورم نقطه‌به‌نقطه همچنان روندی صعودی داشته و خراسان رضوی با ثبت نرخ ۵۵.۶ درصد، سطحی بالاتر از میانگین کشوری را تجربه کرده است.

وی در ادامه، به مقایسه نرخ تورم ماهانه استان‌های کشور در دو ماه آبان و آذر ۱۴۰۴ اشاره کرد و گفت: مقایسه این نرخ حاکی از افزایش تورم ماهانه در اکثر استان‌ها است؛ امری که می‌تواند بازتابی از تاثیر سیاست‌های جدید بر سطح عمومی قیمت‌ها در سطح منطقه‌ای باشد. افزون بر این، همچنان تفاوت معناداری میان نرخ تورم استان‌های مختلف کشور مشاهده می‌شود که بیانگر ناهمگونی شدت فشارهای تورمی در سطح جغرافیایی است. به‌طور کلی، الگوی تورمی آذرماه نشان می‌دهد که تورم ماهانه نه‌تنها افزایش یافته، بلکه پراکندگی آن میان استان‌ها نیز تشدید شده است.

به‌نژاد تصریح کرد: در آذرماه، استان کرمانشاه با ثبت نرخ تورم ماهانه حدود ۷.۵ درصد، بالاترین میزان تورم را تجربه کرده و به‌طور محسوسی از سایر استان‌ها فاصله گرفته است. پس از آن، استان‌های ایلام، سیستان و بلوچستان، کردستان و لرستان به‌ترتیب با نرخ‌های ۵.۹، ۵.۵، ۵.۲ و ۵.۲ درصد در زمره استان‌هایی قرار دارند که تورم ماهانه بیش از ۵ درصد را ثبت کرده‌اند. در مقابل، استان‌های مازندران، اصفهان، اردبیل و البرز با نرخ‌هایی در بازه ۳.۲ تا ۳.۵ درصد کمترین تورم ماهانه را در این دوره تجربه کرده‌اند.

به گفته کارشناس مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق مشهد، قرار گرفتن نرخ تورم ماهانه استان خراسان رضوی بالاتر از متوسط کشوری (۴.۲ درصد) در آذرماه نشان می‌دهد که فشارهای تورمی همچنان در اقتصاد استان فعال است و تداوم این روند، به‌ویژه در ماه‌های پایانی سال، می‌تواند پیامدهای منفی قابل توجهی برای قدرت خرید و معیشت خانوارهای استان به همراه داشته باشد.

وی یادآور شد: بررسی نرخ تورم ماهانه به تفکیک استان‌ها در آذرماه، حاکی از یک نابرابری مشهود در تجربه تورمی مناطق مختلف کشور است. در حالی که میانگین رشد تورم در کل کشور عدد 24 را نشان می‌دهد، دامنه نوسانات از منفی ۲۲ درصد در استان مازندران تا مثبت ۱۰۴ درصد در استان سیستان و بلوچستان گسترده شده است. این تفاوت واضح، می‌تواند بیانگر تاثیر قابل توجه متغیرهای منطقه‌ای بر شدت اثرگذاری تحولات ملی روی نرخ تورم استان‌ها باشد.

وی گفت: استان خراسان رضوی با نرخ رشد 30 درصدی تورم ماهانه در آذرماه نسبت به آبان، در میان 15 استان با بیشترین رشد نرخ تورم قرار دارد. اگرچه این افزایش به مراتب کمتر از رشدهای بالای 50 درصدی 6 استان صدرنشین است؛ اما می‌تواند تاثیر منفی قابل توجهی در وضعیت معیشتی خانوارهای استان داشته باشد.

فشار هزینه‌های معیشتی بر سبد غذایی خانوارها در استان

به‌نژاد همچنین از ثبت تورم ماهانه ۵.۴ درصدی خراسان رضوی در گروه خوراکی‌ها و فاصله معنادار آن با تورم ۴.۴ درصدی کالاهای غیرخوراکی و خدمات سخن گفت و افزود: این شکاف دلالت بر آن دارد که فشار هزینه‌های معیشتی در این استان، بیش از سایر بخش‌ها، بر سبد غذایی خانوارها متمرکز بوده و اقلام خوراکی سهم بالاتری در افزایش سطح عمومی قیمت‌ها ایفا کرده‌اند.

او ادامه داد: استان خراسان رضوی با ثبت نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه 78.7 درصدی در گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها، در میان استان‌های با فشار تورمی بالا قرار گرفته و رتبه پنجم کشور را به خود اختصاص داده است؛ نرخی که حدود ۶ واحدِ درصد بالاتر از میانگین کشوری است. این جایگاه نشان می‌دهد که بازار خوراکی‌ها در استان بیش از بسیاری از مناطق کشور در معرض شوک‌های قیمتی قرار داشته و فشار هزینه‌های معیشتی بر خانوارهای استان، به‌ویژه در دهک‌های پایین، تشدید شده است.

کارشناس مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق مشهد خاطرنشان کرد: پراکندگی قابل توجه نرخ‌ها در استان‌ها، علاوه بر ایجاد فشار اقتصادی نابرابر، لزوم سیاست‌های منطقه‌ای هدفمند را بیش از پیش نمایان می‌سازد. در مجموع، این داده‌ها تاکید می‌کند که برای کاهش اثرات تورم بر معیشت خانوارها، به‌ویژه در بخش خوراکی‌ها، لازم است سیاست‌گذاران علاوه بر اقدامات ملی، مداخلات حمایتی و نظارتی مبتنی بر تحلیل استان به استان طراحی و اجرا کنند.

متن کامل گزارش پایش تورم استان خراسان رضوی، در این لینک قابل مشاهده است.