کاهش وابستگی به واردات نهاده‌های وارداتی با تکیه بر فناوری‌های نوین

به گزارش روابط عمومی اتاق مشهد، احمد سلحشور، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق خراسان رضوی، در این نشست، بر لزوم بهره‌مندی از دستاوردهای علمی و تجربیات فعالان بخش کشاورزی برای بهبود شرایط تولید تأکید کرد.

وی با اشاره به تحولات جهانی گفت: جنگ روسیه و اوکراین اهمیت راهبردی امنیت غذایی را آشکار ساخت. ایران به دلیل خشکسالی‌های پی‌درپی و محدودیت‌های اقلیمی، وابستگی قابل توجهی به واردات نهاده‌ها دارد و تحریم‌ها، محدودیت‌های ارزی و دشواری انتقال پول از چالش‌های اصلی فعالان اقتصادی است.

سلحشور با انتقاد از سیاست‌های ارزی دولت، بر ضرورت تک‌نرخی شدن ارز و ایجاد شرایط رقابتی برابر تاکید کرد و پیشنهاد داد یارانه‌ها مستقیماً به مصرف‌کنندگان پرداخت شود، نه به تولیدکنندگان یا واردکنندگان.

وی، کاهش قدرت خرید خانوارها در پی تورم بالا را یکی از چالش‌های اصلی کشور دانست.

رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق مشهد همچنین به پیامدهای حذف ارز ترجیحی اشاره کرد و گفت: نیاز واحدهای تولیدی به سرمایه در گردش چند برابر شده، اما سیاست‌های انقباضی بانکی دسترسی به منابع مالی را دشوار کرده است.

نیاز فوری به نوسازی فناوری در کشاورزی

وی با تأکید بر اینکه بسیاری از واحدهای تولیدی با فناوری‌های قدیمی کار می‌کنند، گفت: تولیدکننده ایرانی باید با رقبایی از اروپا، آمریکا، کانادا، چین و ترکیه رقابت کند و این بدون فناوری‌های نوین امکان‌پذیر نیست.

به گفته وی، مزیت‌هایی مانند انرژی ارزان و نیروی انسانی در حال کاهش است و افزایش بهره‌وری، نوسازی فناوری و کاهش وابستگی به واردات، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای حفظ امنیت غذایی و توان رقابتی کشور محسوب می‌شود.

اتکا به واردات، تهدید امنیت غذایی است

سمیرا سبزواری، مدیر مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی خراسان رضوی نیز، با تأکید بر اهمیت راهبردی تأمین نهاده‌های دامی در امنیت غذایی کشور گفت: وابستگی بالای زنجیره تولید دام و طیور به واردات نهاده‌ها، ضرورت حرکت به سمت افزایش بهره‌وری و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در بخش کشاورزی را بیش از گذشته آشکار کرده است.

وی افزود: این مرکز با رویکرد مسئله‌محور فعالیت می‌کند و تلاش دارد از طریق پژوهش‌ها، گزارش‌های سیاستی و مطالعات تخصصی، راهکارهای عملی برای حل چالش‌های بخش خصوصی ارائه دهد. خروجی این مطالعات در قالب پیشنهادهای سیاستی و تحلیلی به تصمیم‌گیران و فعالان اقتصادی ارائه می‌شود.

وی با اشاره به آمار واردات کالاهای اساسی کشور گفت: بخش قابل توجهی از کالاهای اساسی وارداتی از بنادر شمالی و جنوبی کشور را نهاده‌های دامی شامل ذرت، سویا و جو تشکیل می‌دهد که پایه اصلی تولید در بخش دام، طیور و صنایع لبنی محسوب می‌شوند. در سال گذشته حدود ۴۹ درصد از حجم واردات کالاهای اساسی مربوط به ذرت و فرآورده‌های مرتبط بوده است. همچنین سویا با سهم ۱۶ درصدی و جو با سهم حدود ۱۵ درصدی، بخش عمده‌ای از واردات کالاهای اساسی کشور را به خود اختصاص داده‌اند. این آمارها نشان‌دهنده وابستگی بالای زنجیره تولید کشور به واردات نهاده‌های دامی است؛ موضوعی که در شرایط کنونی و با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

سبزواری با اشاره به تحولات منطقه‌ای و اختلالات احتمالی در مسیرهای تأمین کالا گفت: شرایط ناشی از تنش‌های ژئوپلیتیکی و محدودیت‌های ایجادشده در زنجیره‌های تأمین، آسیب‌پذیری کشور در حوزه واردات نهاده‌های دامی را بیش از گذشته نمایان کرده است.

وی افزود: هرگونه اختلال در تأمین نهاده‌ها از مسیر بنادر کشور، مستقیماً بر هزینه تولید محصولات غذایی اثر می‌گذارد و در نهایت افزایش قیمت‌ها را در سبد مصرفی خانوارها به دنبال خواهد داشت. افزایش هزینه‌های تولید در ماه‌های اخیر نشان داده است که اتکای صرف به واردات نمی‌تواند راهکار پایدار برای تأمین امنیت غذایی کشور باشد.

او تأکید کرد: در شرایط فعلی، ارتقای بهره‌وری در تمامی حلقه‌های زنجیره ارزش کشاورزی باید به عنوان یک اولویت ملی دنبال شود و یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحقق این هدف، توسعه فناوری‌های نوین و نوآوری در بخش کشاورزی است. اگرچه در برخی حوزه‌های کشاورزی همچنان با فاصله قابل توجهی نسبت به فناوری‌های روز دنیا مواجه هستیم، اما در بخش نهاده‌های دام و طیور تجربه‌های موفق و دستاوردهای ارزشمندی در کشور شکل گرفته است.

سبزواری به جایگاه خراسان رضوی در تولید محصولات دامی و پروتئینی اشاره کرد و گفت: این استان یکی از قطب‌های مهم دامپروری کشور است و به دلیل موقعیت جغرافیایی و ارتباط با کشورهای آسیای میانه و شرق، می‌تواند نقش مهمی در تأمین و تجارت کالاهای اساسی ایفا کند. در سیاست‌های جدید تأمین کالاهای اساسی نیز توجه ویژه‌ای به ظرفیت استان‌های شرقی کشور شده است.

وی اظهار امیدواری کرد نشست‌های تخصصی به تقویت ارتباط میان بخش‌های مختلف زنجیره تولید منجر شود.

ژلاتینه کردن نشاسته ذرت؛ راهکاری برای افزایش قابلیت هضم و کاهش وابستگی به واردات

در بخش دیگری از این نشست، سید هادی ابراهیمی، عضو هیأت علمی گروه علوم دامی دانشگاه فردوسی مشهد، با تأکید بر جایگاه راهبردی خراسان رضوی در صنعت دام کشور گفت: این استان با فاصله قابل توجهی در رتبه نخست بسیاری از شاخص‌های حوزه دامپروری قرار دارد و ظرفیت‌های علمی و اجرایی آن می‌تواند نقش مهمی در کاهش وابستگی به نهاده‌های وارداتی ایفا کند.

وی با اشاره به وابستگی بالای کشور به واردات دانه ذرت اظهار کرد: سالانه میلیون‌ها تن ذرت وارد کشور می‌شود و این نهاده به‌طور همزمان در تغذیه انسان، طیور و نشخوارکنندگان مورد استفاده قرار می‌گیرد. از این رو، افزایش بهره‌وری مصرف آن اهمیت ویژه‌ای دارد.

ابراهیمی با بیان اینکه بخشی از ساختار دانه ذرت دارای قابلیت هضم پایینی است، افزود: فرآوری حرارتی دانه ذرت می‌تواند نقش مؤثری در افزایش قابلیت هضم و کاهش هدررفت مواد مغذی داشته باشد. فرآیند ژلاتینه شدن نشاسته که در حضور رطوبت و حرارت رخ می‌دهد، همان پدیده‌ای است که در پخت نان، برنج و سیب‌زمینی مشاهده می‌شود و موجب افزایش قابلیت هضم مواد نشاسته‌ای می‌شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به نتایج مطالعات اخیر این دانشگاه گفت: یکی از ایده‌های مورد بررسی، استفاده از محلول اوره در فرآیند رطوبت‌دهی دانه ذرت است. بر اساس مطالعات انجام‌شده، اوره می‌تواند در جریان فرآوری حرارتی با مولکول‌های نشاسته واکنش داده و ترکیبی موسوم به «استاریا (Starea)» ایجاد کند. این ترکیب برخلاف اوره آزاد، به‌صورت تدریجی در شکمبه آزاد می‌شود و می‌تواند خطر مسمومیت آمونیاکی را کاهش داده و همزمانی بیشتری میان تأمین انرژی و نیتروژن برای میکروارگانیسم‌های شکمبه ایجاد کند. افزایش تولید پروتئین میکروبی در شکمبه یکی از اهداف اصلی این فناوری است، زیرا پروتئین میکروبی نقش اساسی در افزایش بهره‌وری تولید در دام‌های نشخوارکننده دارد.

وی با اشاره به اجرای یک رساله دکتری در دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: در این پژوهش، دانه‌های ذرت در شرایط مختلف رطوبتی و با سطوح متفاوت اوره تیمار شدند. نتایج نشان داد میزان پروتئین خام دانه از حدود ۸.۳ درصد در نمونه خام به حدود ۱۲ تا ۱۴ درصد در نمونه‌های تیمارشده افزایش یافته است. آزمایش‌های تکمیلی نشان داد اوره تنها روی سطح دانه باقی نمانده، بلکه به ساختار داخلی آن نفوذ کرده است. همچنین پس از انجام فرآوری حرارتی، بخش قابل توجهی از این افزایش پروتئین همچنان حفظ شد که نشان‌دهنده پایداری نسبی ترکیبات ایجادشده است.

وی تأکید کرد: این تحقیقات هنوز در سطوح اولیه آمادگی فناوری قرار دارد و نباید نتایج آن را به‌عنوان یک فناوری آماده تجاری‌سازی تلقی کرد، اما یافته‌های اولیه نشان می‌دهد این مسیر می‌تواند راهکاری نوآورانه برای افزایش ارزش غذایی نهاده‌های دامی و کاهش وابستگی به منابع وارداتی باشد.

ایجاد پل ارتباطی میان صنعت و دانشگاه برای رفع نیازهای فناورانه

امیرحسین عباسی، کارشناس گروه نوآوری و ارتباط با دانشگاه مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق مشهد نیز در این نشست اظهار کرد: گروه نوآوری اتاق بازرگانی با هدف توسعه همکاری میان بخش صنعت و مراکز علمی شکل گرفته و تلاش می‌کند زمینه تعامل و هم‌افزایی میان فعالان اقتصادی و صاحبان فناوری را فراهم کند. برگزاری نشست‌های معرفی فناوری‌های نوین از جمله برنامه‌هایی است که با همین رویکرد دنبال می‌شود تا دستاوردهای پژوهشی دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور به صنایع و سرمایه‌گذاران معرفی شود.

وی با اشاره به نقش این نشست‌ها در توسعه همکاری‌های آینده گفت: هدف اصلی این برنامه‌ها لزوماً انعقاد قرارداد یا انجام معاملات در همان جلسه نیست، بلکه ایجاد فضای گفت‌وگو و آشنایی میان فعالان اقتصادی و پژوهشگران است. زمانی که صاحبان صنایع، تولیدکنندگان، دانشگاهیان و شرکت‌های فناور در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، زمینه شکل‌گیری ارتباطات مؤثر و همکاری‌های آینده فراهم می‌شود.

وی با اشاره به برنامه‌های این گروه در حوزه کشاورزی و دامپروری اظهار کرد: نشست‌هایی در حوزه فناوری‌های کشاورزی برگزار شده و اکنون نیز معرفی فناوری‌های مرتبط با نهاده‌های دام و طیور در دستور کار قرار گرفته است.

کاهش ۸۰ درصدی تولید خوراک دام سبک

سپس سید حسین موسوی‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه کارخانجات خوراک دام خراسان رضوی، به بخشی از مشکلات موجود در حوزه خوراک دام اشاره کرد و گفت: یکی از مهم‌ترین مشکلات این صنعت، تداوم خام‌فروشی نهاده‌های دامی است. با وجود مصوبات متعدد، همچنان بیش از ۷۰ درصد نهاده‌های وارداتی بدون فرآوری به بازار عرضه می‌شوند.

موسوی‌نژاد با اشاره به نوسانات بازار افزود: در سال‌های اخیر یا با کمبود عرضه مواجه بوده‌ایم یا مانند شرایط کنونی، حجم بالایی از نهاده‌ها وارد کشور شده اما به دلیل کاهش تقاضا، بخشی از محموله‌ها در بنادر باقی مانده است. کاهش مصرف خوراک دام ناشی از افت جوجه‌ریزی و کاهش تولید در واحدهای دامداری است.

وی با ارائه آماری از عملکرد دو ماه نخست سال جاری گفت: تولید خوراک مرغ تخم‌گذار ۳۵ درصد، خوراک مرغ گوشتی ۴۵ درصد، خوراک دام سنگین ۴۰ درصد و خوراک دام سبک حدود ۸۰ درصد کاهش یافته است. از سویی، در شرایطی که کشور در برخی محصولات پروتئینی به خودکفایی رسیده بود، اکنون زمزمه‌هایی درباره واردات این محصولات شنیده می‌شود.

مدیرعامل اتحادیه کارخانجات خوراک دام استان با انتقاد از کیفیت پایین نهاده‌های وارداتی گفت: بخشی از مواد اولیه وارداتی از استانداردهای لازم برخوردار نیستند و بعضاً دارای آلودگی هستند.

وی همچنین به ضعف زیرساخت‌های ذخیره‌سازی اشاره کرد و افزود: در خراسان رضوی ظرفیت ذخیره‌سازی یک میلیون تن نهاده وجود دارد؛ اما بخش عمده آن بلااستفاده مانده است.

موسوی‌نژاد تأکید کرد: سالانه بیش از ۲۰ میلیون تن ضایعات و محصولات جانبی بخش کشاورزی در کشور تولید می‌شود که می‌تواند به منابع ارزشمند خوراک دام تبدیل شود.

وی از آمادگی اتحادیه برای حمایت از طرح‌های فناورانه خبر داد و گفت: اتحادیه در پارک علم و فناوری خراسان رضوی کارگزاری مستقل ایجاد کرده است.

رشد ۸۰ درصدی تولیدات دامی استان با نفوذ دانش و فناوری

در ادامه نشست، سید ابوالقاسم حقایقی، رئیس دهکده فناوری و نوآوری کشاورزی خراسان رضوی، با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط میان بخش‌های علمی و تولیدی گفت: توسعه نوآوری و فناوری در بخش کشاورزی و دامپروری می‌تواند نقش مهمی در افزایش بهره‌وری، تولید منابع جدید پروتئین و کاهش وابستگی به نهاده‌های خارجی ایفا کند.

وی با اشاره به عملکرد شرکت‌های دانش‌بنیان افزود: بخشی از این شرکت‌ها دستاوردهای ارزشمندی ایجاد کرده‌اند، اما بسیاری هنوز نتوانسته‌اند خروجی مؤثری برای صنعت داشته باشند. ظرفیت‌های علمی دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی بالاست و باید از این ظرفیت برای حل مسائل تولید بهره گرفت.

حقایقی با اشاره به رشد تولیدات دامی استان اظهار کرد: طی ۲۰ سال گذشته، تولیدات دامی و آبزیان استان حدود ۸۰ درصد افزایش یافته و اکنون سالانه نزدیک به یک‌ونیم میلیون تن محصول دامی تولید می‌شود. خراسان رضوی در تولید گوشت قرمز رتبه نخست کشور را دارد و حدود ۹ درصد از کل تولید کشور به این استان اختصاص دارد. بخش قابل توجهی از این رشد، ناشی از نفوذ دانش و فناوری در فرآیندهای تولید بوده است.

وی با تشریح فعالیت‌های دهکده فناوری گفت: در حال حاضر حدود ۷۰ شرکت فناور در حوزه‌های مختلف کشاورزی مستقر هستند که ۱۵ شرکت در حوزه دام، طیور و آبزیان فعالیت می‌کنند. مهم‌ترین مشکلات این شرکت‌ها در حوزه تأمین سرمایه، دریافت مجوزها و ورود به بازار است؛ چالش اصلی آن‌ها فناوری نیست، بلکه اقتصاد و ساختارهای حمایتی است.

معرفی سه فناوری نوین در حوزه خوراک دام و طیور

در بخش پایانی جلسه، مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان به ارائه دستاوردهای خود پرداختند. یکی از فعالان این حوزه با اشاره به سهم بالای خوراک در هزینه‌های پرورش دام، از تولید محصول بومی امولسیفایر خبر داد که مصرف روغن را تا ۱۲ کیلوگرم در هر تن خوراک کاهش می‌دهد. همچنین، فناوری کپسوله‌سازی نانومقیاس اسانس گیاهان دارویی معرفی شد که موجب افزایش تولید شیر و بهبود رشد دام شده است. در ادامه، طرح تولید خوراک دام از محصولات جانبی صنایع غذایی به عنوان راهکاری برای کاهش وابستگی به نهاده‌های وارداتی تشریح گردید.