به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، «محمد علایی»، رئیس کمیسیون آب و محیط زیست اتاق مشهد، در این نشست با بیان اینکه با شکلگیری مدیریت مشارکتی آب در خراسان رضوی، کشاورزان بار دیگر در حال ورود به میدان هستند و قرار نیست صرفاً نقش تزئینی داشته باشند، بلکه باید نقش اصلی را ایفا کنند، تصریح کرد: زمانی که کشاورز احساس کند آب متعلق به اوست و کسی به آن دستاندازی نمیکند، میپذیرد که برداشت کمتری داشته باشد تا منابع آب پایداری بیشتری پیدا کند. کشاورز زمانی اضافهبرداشت انجام میدهد که احساس کند دیگران نیز بیش از سهم خود برداشت میکنند.
وی با اشاره به اینکه نبود تشکلهای آبی در مدیریت آب یکی از مهمترین عوامل بروز بحران آب است، خاطرنشان کرد: ما معتقدیم راهحل، توسعه مدیریت مشارکتی و تقویت تشکلهای آبی است و راه دیگری برای برونرفت از این شرایط وجود ندارد.
رئیس کمیسیون آب و محیط زیست اتاق بازرگانی خراسان رضوی در ادامه به یکی از تهدیدهای جدی این حوزه اشاره کرد و افزود: از سال ۱۳۴۷ که مدیریت آب در کشور به شکل متمرکز دولتی درآمد، این حوزه به یکی از عرصههای مهم اقتصادی تبدیل شده و طبیعی است که هرگونه تغییر در رویههای موجود، با دقت و بررسیهای کارشناسی همراه باشد. طرحهای انتقال آب از خلیجفارس و دریای عمان به فلات مرکزی ایران نیز از جمله پروژههایی هستند که با توجه به حجم سرمایهگذاری و منافع اقتصادی پیشبینیشده، همواره مورد توجه ذینفعان مختلف بوده و هرگونه تصمیمگیری درباره آنها، نیازمند نگاه همهجانبه و فراهمسازی زمینههای لازم برای اجرای موفق است.
علایی افزود: با این حال نباید ناامید شد؛ ما در اتاق بازرگانی در کنار تشکلهای کشاورزی و شرکت آب منطقهای هستیم تا لزوم مدیریت مشارکتی آب را تبیین کرده و به مدیران ملی ارائه کنیم.
آسیبشناسی طرح مدیریت مصرف آب با مشارکت ذینفعان
در ادامه این نشست، «عماد رجحانی»، دبیر کمیسیون آب و محیط زیست اتاق مشهد اظهار کرد: در نشست فروردینماه کمیسیون که با حضور مسئولان شرکت آب منطقهای خراسان رضوی برگزار شد، گزارشی از نتایج طرح مدیریت مصرف آب ارائه گردید و مقرر شد جلسات بعدی با هدف بررسی تأثیرات و آسیبشناسی این طرح برگزار شود تا مسیر اجرای آن هموارتر گردد.
وی افزود: در همین راستا، از تشکلهای کشاورزی و مدیران امور آب مناطقی که فعالیتهای آنان تأثیر بیشتری بر کاهش مصرف آب داشته است، دعوت شده تا تجربیات و دیدگاههای خود را در این جلسات ارائه کنند.
پایداری منابع آب بدون باور به مدیریت مشارکتی امکانپذیر نیست
در ادامه، «محمدعلی نعمتنژاد»، مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان رضوی اظهار کرد: علیرغم بارندگیهای مناسبی که در سال جاری داشتیم، همچنان با چالش همیشگی بحران آب مواجه هستیم. آنچه در اجرای مدیریت مشارکتی آب اهمیت دارد، ارائه گزارشی از این شیوه و انتقال نتایج آن به مدیران و سیاستگذاران کشور است.
نعمتنژاد تصریح کرد: اقداماتی که تاکنون انجام شده، گامهای اولیه بوده و همچنان ظرفیت بسیاری برای توسعه این مسیر وجود دارد. اجرای سند سازگاری با کمآبی نیز بر پایه مشارکت شکل میگیرد و آنچه در مدیریت مشارکتی باید به آن دست یابیم، باور و اعتماد متقابل میان دو طرف است.
وی تأکید کرد: این مسیر باید با مشارکت همه ذینفعان ادامه پیدا کند تا بتوانیم به پایداری منابع آب در استان دست یابیم.
خراسان رضوی بدون هزینه مستقیم، پیشرو در مدیریت پایدار منابع آب شده است
در بخش دیگری از این نشست، «غلامرضا ممدوحی»، معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای خراسان رضوی، با ارائه گزارشی با عنوان «تجربه خراسان رضوی از بهرهگیری از رویکردهای تعاملی و مشارکتی برای پایداری منابع آب»، اظهار کرد: این گزارش نشان میدهد که در خراسان رضوی توانستهایم رویکردی فعال و مؤثر را دنبال کنیم و نتایج آن به سایر استانها نیز منتقل شده است؛ بهگونهای که امروز خراسان رضوی در این حوزه پیشرو بوده و سایر استانها از این تجربه الگو میگیرند.
وی افزود: تمامی این اقدامات بدون صرف حتی یک ریال هزینه مستقیم انجام شده و این در حالی است که این اقدامات در تهران با اعتباری میلیاردی دنبال شده، اما به نتیجه مطلوب نرسیده است.
ممدوحی ادامه داد: معروف است که هیچ پدیدهای را نمیتوان مدیریت کرد، مگر آنکه اندازهگیری شود و اندازهگیری نیز بدون ابزار امکانپذیر نیست. امروز بیش از ۸۹ درصد چاههای برقی استان به کنتور مجهز هستند و از این حیث، خراسان رضوی در کشور رتبه نخست را دارد.
وی خاطرنشان کرد: در نظر داریم نرمافزاری تهیه کرده و در اختیار تشکلها قرار دهیم تا بتوانند بهصورت روزانه میزان برداشت از چاههای آب زیرزمینی را مشاهده و پایش کنند.
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای خراسان رضوی با اشاره به اقدامات انجامشده از سال ۱۳۸۵ تاکنون گفت: طی این سالها اقدامات متعددی انجام شده و نقاط قوت و ضعف این برنامهها بررسی شده است. همچنین، درسآموختههای ارزشمندی از اجرای این طرحها به دست آمده که میتواند در ادامه مسیر مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: از سال ۱۳۹۶ و در قالب توافق با نمایندگان و مالکان چاههای کشاورزی، اقدامات متعددی از جمله تشکیل تشکلهای کشاورزی، همکاری در انسداد چاههای غیرمجاز، جلوگیری از اضافهبرداشت از چاههای مجاز، پایش پیزومترهای مطالعاتی و سایر برنامههای مرتبط به اجرا درآمده است.
ممدوحی با اشاره به اهمیت اطلاعرسانی در این حوزه اظهار کرد: یکی از اقدامات مهم، اطلاعرسانی درباره فعالیتهای انجامشده بوده است. از سال ۱۳۹۷ تاکنون، شیب افت آبخوانهای استان کاهش یافته و در ارزیابیها نیز عمدتاً سال ۱۳۹۷ بهعنوان مبنای مقایسه در نظر گرفته میشود که نشاندهنده کاهش روند افت منابع آب زیرزمینی است.
وی افزود: میزان کسری مخزن آبخوانهای استان نیز از رتبههای اول و دوم کشور به رتبههای چهارم و پنجم رسیده است. همچنین تعداد پروندههای قضایی مرتبط با این حوزه از یکهزار و ۴۷۹ مورد در سال ۱۳۹۷ به حدود ۴۰۰ مورد کاهش یافته است.
معاون شرکت آب منطقهای خراسان رضوی در پایان تاکید کرد: مسیر انتخابشده، مسیر درستی بوده و باید با جدیت ادامه یابد. همچنین، برنامههای دیگری نیز در دستور کار قرار دارد که اجرای آنها میتواند دستاوردهای ارزشمندی به همراه داشته باشد. نباید انتظار داشت وضعیت هیدروگرافها یکشبه اصلاح شود؛ چراکه اقدامات اجتماعی فرآیندی زمانبر است و دستیابی به نتایج آن نیازمند استمرار و صبوری خواهد بود.
کاهش میزان افت منابع آبهای زیرزمینی با اجرای مدیریت مشارکتی در تربت حیدریه
در ادامه این نشست، «مهدی طلعتی»، مدیر امور آب تربت حیدریه، با ارائه گزارشی از وضعیت منابع آبی تربتحیدریه در چهارچوب مدیریت مشارکتی، اظهار کرد: از زمان آغاز اجرای مدیریت مشارکتی، روند کاهش منابع آب زیرزمینی کندتر شده و میزان افت منابع آبی کاهش یافته است.
وی افزود: در رکن مدیریت مشارکتی، تفاهمنامههایی با تمامی شهرستانهای تحت پوشش به امضا رسیده است. از مهمترین دستاوردهای مدیریت مشارکتی میتوان به اعتمادسازی، ایجاد درک مشترک از مسئله آب، حل بسیاری از مسائل موجود، کاهش تعارضات میان بهرهبرداران، ثبت کمترین میزان اعتراضات، کاهش تصدیگری دولت و شکلگیری بازار غیررسمی آب اشاره کرد.
طلعتی تصریح کرد: یکی از مهمترین دستاوردهای مدیریت مشارکتی در تربتحیدریه، پیشقدم شدن کشاورزان در جیرهبندی آب کشاورزی بهمنظور تعادلبخشی دشت بوده است. البته همچنان مشکلاتی وجود دارد؛ اما نباید انتظار داشت مسائل اجتماعی و مشارکتی بهسادگی حل شوند.
کاهش اضافهبرداشت آب از ۱۷ میلیون به ۱.۷ میلیون مترمکعب در دشت فریمانـتربتجام
در ادامه، «یوسف اختری»، مدیر امور آب تربتجام، گزارشی از عملکرد این مجموعه در راستای کنترل افت سطح آبهای زیرزمینی دشت فریمان ـ تربتجام ارائه کرد.
اختری با اشاره به هیدروگراف دشت فریمانـتربتجام گفت: سطح آبهای زیرزمینی همچنان روند کاهشی دارد، اما از سال ۱۳۹۵ و همزمان با آغاز نصب کنتورهای هوشمند، میزان افت کاهش یافته است. در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳، شیب هیدروگراف به میزان زیادی کاهش یافته و تقریباً به حالت افقی نزدیک شده است.
وی افزود: کشاورزان پیش از این اطلاعات دقیقی از وضعیت منابع آب نداشتند، اما با برگزاری جلسات و ارائه اطلاعات، نگرش آنان نسبت به این مسئله تغییر کرد. اقدام بعدی، بهروزرسانی و صحتسنجی کنتورهای هوشمند و ایجاد اتاق پایش و مانیتورینگ چاههای آب بود. برنامههای ابتکاری متعددی مانند رصد دریافت شارژ سالیانه، اجرای طرح کاهش اختیاری آبدهی چاهها با مشارکت کشاورزان و مانیتورینگ دستی مشترکان بدمصرف نیز اجرا شد.
اختری تصریح کرد: نتیجه این اقدامات، کاهش اضافهبرداشت از ۱۷ میلیون مترمکعب به یک میلیون و ۷۰۰ هزار مترمکعب در سال ۱۴۰۴ بوده است.
وی در پایان تأکید کرد: با اجرای این اقدامات به این نتیجه رسیدهایم که میتوان منابع آب را مدیریت و برای نسلهای آینده حفظ کرد.
واگذاری مالکیت آب به کشاورز پیششرط موفقیت مدیریت مشارکتی منابع آب است
«احمدرضا رضازاده»، رئیس اتاق اصناف کشاورزی مشهد، با اشاره به پیشروی خراسان رضوی در مدیریت مشارکتی آب، اظهار کرد: مهمترین موضوع، مسئله مالکیت است. هرجا فرد احساس مالکیت داشته باشد، از آن حفاظت میکند و بدون این احساس، حفاظت از منابع ممکن نیست.
وی افزود: خط تراز ما هیدروگراف دشتهاست و ابتدا باید به سمت تعادلبخشی حرکت کنیم. همچنین باید مدیریت دولتی را از مدیریت مشارکتی تفکیک کرد. امروز تنها حقآبه محدودی برای کشاورزان در نظر گرفته شده و بخش عمده منابع به شرب، صنعت و تبخیر پشت سدها اختصاص یافته است. ما باید درباره احداث سدها نیز با کشاورزان مشورت کنیم.
در ادامه، «ابوالفضل کرباسی»، رئیس هیأت مدیره انجمن مدیریت منابع آب زبرخان، با اشاره به هدررفت آب در بخش کشاورزی گفت: تنها ۳۰ تا ۳۵ درصد آب برداشتشده به مصرف واقعی میرسد و حدود ۵۰ درصد آبهای زیرزمینی در این بخش هدر میرود. صرف کاهش دبی چاهها راهکار اساسی نیست؛ بلکه کلید حل مسئله، اصلاح زیرساختهای بخش کشاورزی است.
وی همچنین خواستار واگذاری اختیارات بیشتر به شرکتهای آب منطقهای شد و گفت: تشخیص کارشناسی این شرکتها به واقعیتهای موجود نزدیکتر از تصمیمات متمرکز وزارت نیرو است.
«حمیدرضا رضوی خبیر»، مدیرعامل صندوق حمایت از توسعه بخش کشاورزی استان نیز، اظهار کرد: در طرح مدیریت مشارکتی آب، اهداف مربوط به مدیریت مصرف تا حد زیادی محقق شده، اما در حوزه احیای منابع آب هنوز به نتیجه مطلوب نرسیدهایم. برای تحقق این هدف، باید اختیارات بیشتری به ارکان اجرایی واگذار شود.
وی بر ضرورت اصلاح آییننامههای اجرایی و تبیین شفاف اختیارات تأکید کرد.
رضوی خبیر همچنین به لزوم عدالت در کاهش مصرف آب اشاره کرد و گفت: در حال حاضر کاهش مصرف عمدتاً در بخش کشاورزی دنبال میشود، در حالی که در بخشهای صنعت و شرب چنین رویکردی مشاهده نمیشود.
وی ایجاد شوراهای محلی متشکل از کشاورزان، شرکت آب منطقهای و خبرگان محلی را در تغییر الگوی کشت و واگذاری مدیریت بهرهبرداری به تشکلها مؤثر دانست و بر اصلاح نظام قیمتگذاری به گونهای که ارزش افزوده از دشت و استان خارج نشود، تأکید کرد.
قوانین آب باید از تولیدمحوری به صرفهجوییمحوری تغییر کند
در بخش دیگری از نشست، احد جعفریان، رئیس هیأت مدیره انجمن آببران تربت حیدریه، با تشبیه وضعیت منابع آب به بیماری مبتلا به سرطان، اظهار کرد: تمامی اقدامات انجامشده تنها موجب افزایش طول عمر این بیمار شده و بیماری همچنان در حال پیشرفت است. مدیریت مشارکتی اقدام ارزشمندی بوده، اما ذیل مقرراتی اجرا میشود که از ابتدا دارای اشکالات اساسی است. در گام نخست جیرهبندی آب را اجرا کردیم و در گام دوم باید به دنبال تحقق عدالت آبی باشیم. قوانین گذشته تولیدمحور بودهاند، در حالی که امروز باید قوانین صرفهجوییمحور باشند.
جعفریان با اشاره به رویکرد فعلی در موضوع چاههای متروکه که همچنان مبتنی بر افزایش تولید است، پیشنهاد کرد: حداقل در سطح استان، فرآیند پایش و اصلاح قوانین آغاز شود تا مقررات قابل بازنگری، اصلاح و مسیر اجرای برنامهها تسهیل گردد.
در ادامه، وحید اردکانیان، عضو کمیسیون آب و محیط زیست اتاق مشهد اظهار کرد: از نظر من اقدامات انجامشده تاکنون مدیریت مشارکتی واقعی نبوده است. ما کنتور نصب کردهایم و مصرف را کنترل کردهایم، اما این اقدامات لزوماً به معنای مشارکت نیست. مسئله اصلی، موضوع مالکیت منابع آب است. اگر من خود را مالک بدانم، در تصمیمگیری مشارکت میکنم؛ اما تا زمانی که دولت مالکیت را در اختیار داشته باشد، مشارکت واقعی شکل نخواهد گرفت.
ثبت دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰