توسعه صادرات باید از مطالبه‌ای شعاری به اولویت واقعی سیاست‌گذاری اقتصادی تبدیل شود

به گزارش روابط عمومی اتاق مشهد، «حسین محمدیان»، در آستانه 29مهر، روز ملی صادرات، در گفت‌وگو با خبرنگار ما، با تأکید بر ضرورت ثبات مقررات، شناخت دقیق بازارهای هدف و عبور از روش‌های سنتی بازاریابی اظهار کرد: صادرکنندگان با وجود شرایط دشوار اقتصادی، تحریم‌ها و محدودیت‌های متعدد همچنان برای حضور محصولات ایرانی در بازارهای جهانی تلاش می‌کنند؛ با این حال، روز ملی صادرات علاوه بر فرصتی برای قدردانی از تلاش‌های این فعالان، باید زمینه‌ای برای ارزیابی عملکرد سیاست‌گذاران اقتصادی و بررسی راهکارهای عملی توسعه صادرات باشد.

وی افزود: یکی از پرسش‌های اساسی این است که آیا صادرات واقعاً در اولویت سیاست‌گذاری اقتصادی کشور قرار دارد؟ اگر پاسخ مثبت باشد، صادرکننده باید بتواند برای فعالیت خود برنامه‌ریزی بلندمدت داشته باشد؛ در حالی که امروز بخش قابل توجهی از توان فعالان اقتصادی صرف مدیریت مسائل روزمره صادرات شده است. همچنین لازم است بررسی شود چرا برخی تصمیمات اقتصادی بدون ارزیابی کافی آثار آن‌ها بر رقابت‌پذیری محصولات ایرانی اتخاذ می‌شوند و چرا با وجود ظرفیت‌های گسترده صنعتی، معدنی و کشاورزی کشور، نتوانسته‌ایم به‌طور متناسب از فرصت‌های بازارهای منطقه‌ای استفاده کنیم.

از همسایگی جغرافیایی تا شناخت واقعی بازارهای هدف

رئیس کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی اتاق مشهد با اشاره به ظرفیت‌های جغرافیایی و تولیدی استان بیان کرد: همجواری با افغانستان و ترکمنستان، دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی و برخورداری از ظرفیت‌های معدنی، کشاورزی و صنایع غذایی، فرصت‌های قابل توجهی برای توسعه تجارت خارجی استان فراهم کرده است؛ اما نزدیکی جغرافیایی به یک بازار، به معنای شناخت و تسلط بر آن نیست.

وی ادامه داد: در جریان حضور در نمایشگاه ابوحنیفه افغانستان، با تعداد قابل توجهی از شرکت‌های خارجی مواجه شدیم که برای عرضه محصولاتشان در این بازار حضور یافته بودند. این تجربه بار دیگر نشان داد که رقبای منطقه‌ای و بین‌المللی برای تصاحب سهم بازار افغانستان برنامه‌ریزی می‌کنند و ما نیز باید شناخت دقیق‌تری از نیازهای مشتریان، ساختار توزیع، قیمت رقبا و استانداردهای بازارهای هدف داشته باشیم.

محمدیان با بیان اینکه خراسان رضوی باید از جایگاه یک استان صرفاً صادرکننده کالا فراتر برود، گفت: هدف‌گذاری ما می‌تواند تبدیل استان به مرکز ساماندهی تجارت منطقه‌ای و ارائه خدمات صادراتی در شرق کشور باشد. تحقق این هدف امکان‌پذیر است؛ اما به برنامه‌ریزی، سازوکار اجرایی و شناخت دقیق ظرفیت‌ها و نیازهای بازارهای پیرامونی نیاز دارد.

وی با اشاره به جایگاه افغانستان در تجارت خارجی استان افزود: افغانستان با جمعیتی حدود ۵۰ میلیون نفر و برخورداری از ظرفیت‌های معدنی و منابع طبیعی، بازاری مهم و راهبردی برای خراسان رضوی است. با این حال، نگاه ما به این کشور نباید صرفاً به فروش کالا محدود شود؛ بلکه باید ایجاد شبکه‌های توزیع، سرمایه‌گذاری مشترک و مشارکت در زنجیره‌های ارزش را نیز دنبال کنیم تا حضور اقتصادی ایران در این بازار، پایدار و بلندمدت باشد.

رئیس کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی اتاق بازرگانی خراسان رضوی، مسائل مربوط به انتقال پول، حمل‌ونقل، تشریفات مرزی و محدودیت‌های زیرساختی را از موانع مهم تجارت با افغانستان دانست و تأکید کرد: اگر قرار است از سرمایه‌گذاری مشترک سخن بگوییم، باید موضوع امنیت سرمایه‌گذاری و نقش نهادهایی مانند صندوق ضمانت صادرات نیز جدی گرفته شود. در کنار این مسائل، رقابت سایر کشورها در بازار افغانستان را نباید نادیده گرفت و لازم است برای حفظ و تقویت جایگاه محصولات ایرانی برنامه داشته باشیم.

محمدیان خاطرنشان کرد: توسعه افغانستان می‌تواند به توسعه منطقه و افزایش ثبات و امنیت آن کمک کند؛ بنابراین، نگاه ما به این بازار باید بر منافع متقابل و شکل‌گیری روابط اقتصادی عمیق‌تر استوار باشد. هدف نباید صرفاً افزایش حجم صادرات به افغانستان باشد، بلکه باید به دنبال سهمی پایدارتر از بازار و روابط اقتصادی مستحکم‌تر با این کشور باشیم.

وی با انتقاد از تداوم برخی روش‌های سنتی در فعالیت‌های صادراتی گفت: بخشی از صادرکنندگان هنوز شناخت کافی از بازار هدف ندارند، بازاریابی حرفه‌ای را به‌صورت نظام‌مند دنبال نمی‌کنند و برای حفظ مشتری خارجی برنامه بلندمدت ندارند. در چنین شرایطی، ممکن است در دوره‌های مختلف یک کالای متفاوت در صدر آمار صادراتی قرار بگیرد؛ در حالی که توسعه پایدار صادرات باید بر مزیت‌های رقابتی، شناخت تقاضای بازار و برنامه‌ریزی بلندمدت استوار باشد.

وی افزود: لازم است به کیفیت پایدار محصولات، بسته‌بندی، تحویل به‌موقع، خدمات پس از فروش و اعتبار تجاری توجه بیشتری شود. حفاظت از برندهای ایرانی در بازارهایی مانند افغانستان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا حفظ مشتری و جایگاه تجاری، به همان اندازه ورود به بازار جدید اهمیت دارد.

ثبات مقررات، مشارکت بخش خصوصی و تقویت زیرساخت‌های صادراتی

محمدیان با اشاره به تغییرات مکرر مقررات و بخشنامه‌های صادراتی اظهار کرد: مطالبه اصلی ما این است که صادرات به اولویتی واقعی در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی تبدیل شود. نمی‌توان تنها از صادرکننده انتظار داشت آمار صادرات را افزایش دهد، اما در مقابل، شرایط لازم برای فعالیت قابل پیش‌بینی و پایدار او را فراهم نکرد.

وی سه محور را برای بهبود شرایط صادرات ضروری دانست و گفت: نخستین موضوع، ثبات مقررات و پرهیز از تصمیم‌های ناگهانی است. گاهی ممنوعیت صادرات یک کالا به‌صورت ناگهانی اعلام می‌شود؛ در حالی که صادرکننده ممکن است پیش از آن قرارداد بسته و برای اجرای تعهدات خود برنامه‌ریزی کرده باشد. چنین تصمیم‌هایی می‌تواند اعتبار تجاری فعال اقتصادی را در برابر مشتری خارجی تحت تأثیر قرار دهد.

رئیس کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی اتاق خراسان رضوی، اصلاح سازوکارهای ارزی و تجاری با مشارکت واقعی بخش خصوصی را دومین محور برشمرد و افزود: فعالان اقتصادی باید در فرآیند تدوین تصمیم‌ها و مقررات مرتبط با تجارت حضور مؤثر داشته باشند. تجربه میدانی صادرکنندگان و تشکل‌های تخصصی می‌تواند به شناسایی پیامدهای اجرایی سیاست‌ها و اتخاذ تصمیم‌های دقیق‌تر کمک کند.

وی توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، لجستیک، گمرک و خدمات مرزی را سومین محور مهم دانست و گفت: مرز دوغارون به دلیل سهم قابل توجه در صادرات خراسان رضوی به افغانستان، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. با توجه به نقش بازار افغانستان در تجارت استان، رفع موانع این مرز و بهبود خدمات مرتبط با آن باید در اولویت قرار گیرد.

محمدیان با تأکید بر ضرورت تبدیل مطالبات به اقدامات عملی بیان کرد: برای موانع مهم صادراتی باید دستگاه مسئول، برنامه اجرایی و زمان‌بندی مشخص تعیین شود و نتایج اقدامات نیز به‌صورت دوره‌ای مورد ارزیابی قرار گیرد. بخش خصوصی و اتاق بازرگانی صرفاً به دنبال طرح مشکلات نیستند، بلکه آمادگی دارند در تدوین و اجرای راهکارها مشارکت کنند.

تولید بر مبنای نیاز بازارهای منطقه؛ ضرورت عبور از صادرات اتفاقی

رئیس کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی اتاق خراسان رضوی با تأکید بر لزوم بازنگری در رویکرد تولید و صادرات استان گفت: اگر می‌خواهیم در بازارهای منطقه‌ای حضوری جدی و پایدار داشته باشیم، نباید برنامه صادراتی خود را صرفاً بر مازاد تولید داخلی بنا کنیم؛ بلکه باید با شناخت نیاز کشورهای پیرامونی، تولید را متناسب با تقاضای این بازارها توسعه دهیم.

وی افزود: گاهی این تصور در میان برخی تولیدکنندگان وجود دارد که اگر محصولی در بازار داخلی فروش نرفت، باید آن را صادر کرد؛ در حالی که صادرات موفق نیازمند شناخت تقاضای بازار هدف، برنامه‌ریزی تولید، بازاریابی و ایجاد مزیت رقابتی است. اتاق بازرگانی و کمیسیون‌های تخصصی نیز باید در زمینه شناسایی نیاز بازارهای منطقه و پیوند دادن ظرفیت تولید استان با این نیازها نقش فعال‌تری ایفا کنند.

محمدیان با اشاره به اهمیت بازارهای آسیای مرکزی در کنار افغانستان تصریح کرد: افغانستان همچنان یکی از بازارهای مهم استان است، اما تمرکز بر این کشور نباید موجب غفلت از سایر بازارهای منطقه شود. سفرهای تجاری و دیپلماسی اقتصادی فعالان بخش خصوصی نیز با هدف توسعه روابط و شناسایی فرصت‌های جدید دنبال می‌شود؛ از جمله برنامه‌ریزی برای سفر به تاجیکستان و سفرهای انجام‌شده به کشورهایی مانند ازبکستان و قرقیزستان.

وی ترکیب ظرفیت تولیدکنندگان صادرات‌محور و بازرگانان حرفه‌ای را برای توسعه تجارت ضروری دانست و گفت: بخش قابل توجهی از صادرکنندگان استان، خود تولیدکننده هستند و این ظرفیت می‌تواند به تقویت صادرات کمک کند. در عین حال، تضعیف نقش بازرگانان در نظام صادراتی، از جمله در نتیجه برخی مقررات و الزامات ارزی، می‌تواند به توان تجاری کشور آسیب بزند. پیوند میان تولیدکننده، صادرکننده تولیدمحور و بازرگان حرفه‌ای می‌تواند به توسعه بازارها و افزایش توان صادراتی استان کمک کند.