۰۲مهر

اقتصاد پس از جنگ؛ بازگشت برای همه یکسان نیست

شوک جنگ ۴۰روزه به رشد اقتصادی ایران محدود نمانده و آثار آن در برآوردهای رشد اقتصادی کشورهای منطقه نیز دیده می‌شود. صندوق بین‌المللی پول برای برخی کشورهای حوزه خلیج فارس افت شدید رشد اقتصادی در سال ۲۰۲۶ را پیش‌بینی کرده، اما هم‌زمان انتظار دارد بخشی از این افت در سال آینده جبران شود. پرسش اصلی برای ایران این است که آیا اقتصاد کشور نیز از این ظرفیت بازگشت برخوردار خواهد بود یا موانع پیشین، دامنه ترمیم را محدود می‌کنند؟

۳۱شهریور

آخرین موتور رشد

نیما نامداری ـ  تحلیلگر اقتصاد دیجیتال // در اقتصادی که جنگ، تحریم، نااطمینانی و کاهش سرمایه‌گذاری، موتورهای سنتی رشد را یکی پس از دیگری تضعیف کرده‌اند، اقتصاد دیجیتال شاید مهم‌ترین حوزه‌ای باشد که هنوز می‌تواند رشد اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد کند. تازه‌ترین برآورد رسمی نشان می‌دهد سهم اقتصاد دیجیتال ایران در سال۱۴۰۳ به ۷.۱۴درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است؛ عددی که از ظرفیتی حکایت می‌کند که در صورت سرمایه‌گذاری درست، می‌تواند نقشی مشابه سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی در رشد اخیر اقتصاد آمریکا ایفا کند.

۳۰شهریور

رشد فصلی تولید ناخالص داخلی به کمترین سطح ۷.۵ سال اخیر رسید

تبخیر ۱۰ درصدی اقتصاد

رشد اقتصادی در بهار۱۴۰۵ با ثبت رقم منفی ۱۰.۱درصد، به کمترین سطح ۷.۵سال اخیر رسید. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، رشد اقتصادی بدون نفت نیز در این فصل منفی ۴.۶درصد ثبت شده است؛ با این حال، افت شدید تولید نفت و گاز تحت‌تاثیر جنگ ۴۰ روزه، مهم‌ترین عامل کاهش رشد اقتصادی بوده است. در این میان، اغلب بخش‌های اقتصاد با رشد منفی مواجه شدند و تنها بخش «کشاورزی»، عمدتا تحت‌تاثیر افزایش بارش‌ها، رشد مثبت ۲.۳درصدی را تجربه کرد. ثبت رشد منفی ۱۰.۱درصدی به معنای از دست رفتن بخشی از تولید اقتصادی در یک فصل است و در کنار تورم بالا، تصویری نامساعد از وضعیت اقتصاد ایران ارائه می‌دهد. تشدید فشارهای ناشی از جنگ و محدودیت‌های اقتصادی، چشم‌انداز فعالیت‌های اقتصادی را تحت‌تاثیر قرار داده است؛ شرایطی که بازگشت اقتصاد به مسیر رشد را بیش از گذشته به کاهش تنش‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت دیپلماسی برای پایان جنگ وابسته می‌کند.

۰۴شهریور

الگوی توسعه آتی کشور

دکتر محمدمهدی بهکیش ـ اقتصاددان // امید آن است که در آینده‌ای نه چندان دور جنگ تمام شود و تحریم‌ها رفع شوند. در آن زمان متخصصان اقتصاد و اداره جامعه با یکی از مهم‌ترین پرسش‌های اقتصاد ایران مواجه می‌شوند که کدام الگوی توسعه با شرایط تاریخی-فرهنگی ایران سازگارتر است و می‌تواند با توجه به خلق و خوی ایرانیان، آینده بهتری برای مردم این سرزمین به وجود آورد.

۱۲مرداد

آیا گشایش‌های خارجی بدون اصلاحات داخلی به رشد پایدار منتهی می‌شود؟

آزمون حکمرانی اقتصادی

اگرچه دوراهی تعیین‌کننده امروز اقتصاد ایران، تداوم جنگ یا حرکت به سوی توافق و کاهش تنش‌های خارجی است، اما در صورت حرکت به سمت توافق، دوراهی کلیدی دیگری پیش روی اقتصاد قرار خواهد گرفت. سیاستگذار باید میان آغاز اصلاحات ساختاری و تکرار سیاست‌های گذشته یکی را انتخاب کند. گشایش خارجی می‌تواند با افزایش صادرات نفت، آزادسازی منابع ارزی و کاهش انتظارات تورمی، فرصتی کم‌نظیر برای ثبات اقتصاد کلان، اصلاح بودجه و نظام بانکی و تقویت سرمایه‌گذاری مولد فراهم آورد. در مقابل، استفاده از این منابع برای افزایش مخارج جاری و کسب رضایت کوتاه‌مدت، ممکن است در کوتاه‌مدت رونق بیشتری ایجاد کند؛ اما هزینه‌های دولت پس از افزایش به‌سادگی قابل کاهش نیست. تعهدات ایجادشده در دوره وفور منابع، با افت درآمدها نیز پابرجا می‌مانند و از مسیر کسری بودجه، رشد نقدینگی و تورم، اقتصاد را دوباره به چرخه بی‌ثباتی بازمی‌گردانند. انتخاب این مسیر می‌تواند مهار تورم و دستیابی به رشد پایدار را برای سال‌های بیشتری به تعویق بیندازد.

۰۸مرداد

در بهار ۱۴۰۵ حدود نیم‌میلیون شغل از دست رفت؛

ضربه جنگ به بازار کار

بازار کار ایران در بهار۱۴۰۵ یکی از سخت‌ترین فصل‌های خود در سال‌های اخیر را تجربه کرد. تازه‌ترین آمارهای مرکز آمار نشان می‌دهد تعداد شاغلان کشور نسبت به بهار سال گذشته حدود ۴۵۰هزار نفر کاهش یافته، نرخ بیکاری با رشد ۱.۸واحد درصدی به ۹.۱درصد رسیده و به بالاترین سطح چهار سال اخیر صعود کرده است. همزمان، نرخ مشارکت اقتصادی نیز از ۴۱.۲درصد به ۴۰.۷درصد کاهش یافته؛ موضوعی که از ناامیدی بخشی از نیروی کار و خروج آنها از بازار اشتغال حکایت دارد. در کنار این تحولات، جمعیت افراد غیرشاغل در سن کار با افزایشی بیش از ۱.۳میلیون نفری به نزدیکی ۴۲‌میلیون نفر رسیده است. اگرچه بازار کار ایران پیش از جنگ نیز با معضل افت کیفیت اشتغال و گسترش مشاغل غیررسمی روبه‌رو بود، اما به نظر می‌رسد جنگ و نااطمینانی‌های ناشی از آن، با تعطیلی یا کاهش فعالیت بسیاری از بنگاه‌ها، ضربه مضاعفی به اشتغال در بهار امسال وارد کرده است.

۰۱مرداد

شامخ بخش تولید در خرداد ماه ۱۴۰۵ عدد ۴۸.۲ را ثبت کرد

ایستگاه هشتم رکود صنعت

شامخ بخش صنعت در خردادماه با ثبت عدد ۴۸.۲، برای هشتمین‌ماه متوالی در محدوده رکودی باقی ماند. با وجود بهبود انتظارات فعالان اقتصادی در این ماه، مشکلات ساختاری تولید همچنان پابرجاست. کمبود سرمایه، اختلال زنجیره تامین، ناترازی انرژی و ضعف تقاضا همچنان موانع رونق بخش تولید هستند.

۲۸تیر

موتورهای عدم‌قطعیت

دکتر حسین توکلیان ـ دانشیار دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائی// هر جنگ دو روایت دارد؛ یک روایت در بیانیه‌های سیاسی و نظامی بیان می‌شود و روایت دیگر را می‌توان در قیمت‌ها، ترازنامه‌ها و جریان سرمایه مشاهده کرد. در روایت رسمی آمریکا، حملات اخیر به ایران با ضرورت تامین امنیت کشتیرانی، حفظ آزادی عبور از تنگه هرمز و مقابله با توان موشکی و دریایی ایران توضیح داده می‌شود. در روایت اقتصادی، مساله عمیق‌تری وجود دارد و آن این است که چه کشوری قدرت قیمت‌گذاری ریسک در مهم‌ترین آبراه انرژی جهان را در اختیار خواهد داشت

۰۱تیر

شوک جنگ به بازار کار

دکتر ایمان چراتیان ـ دکترای اقتصاد بین‌الملل و عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی // جنگ‌های معاصر دیگر تنها بر مناطق درگیر تاثیر نمی‌گذارند؛ شوک‌های ناشی از درگیری‌های ژئوپلیتیک از طریق پنج کانال مشخص، بازارهای کار را در کشورهای دور از خط مقدم نیز دچار اختلال می‌کنند. مطالعات تازه با بررسی جنگ روسیه-اوکراین (۲۰۲۲ تاکنون) و بحران خاورمیانه (۲۰۲۳ تاکنون) نشان می‌دهد که این مکانیسم‌ها، اشتغال، دستمزدها و شرایط کاری را حتی در اقتصادهای به‌ظاهر ایمن دستخوش تغییر می‌کند. سازمان بین‌المللی کار (ILO) هشدار داده است که فراتر از هزینه‌های انسانی، بحران خاورمیانه «یک شوک آرام، اما بالقوه طولانی‌مدت است که به تدریج بازارهای کار را بازتعریف خواهد کرد».

۱۲خرداد

چرا فرصت همکاری‌های اقتصادی با همسایه شرقی محدود است؟

کارنامه تجاری تهران و کابل

تهاجم نظامی به خاک کشور و اعمال محدودیت در تنگه هرمز، ضرورت تنوع‌بخشی به مسیرهای تجارت خارجی ایران را بیش از پیش برجسته کرده است. ایران از ظرفیت همسایگی گسترده‌ای در مرزهای زمینی خود برخوردار است. ایران و افغانستان حدود ۹۰۰ کیلومتر مرز زمینی دارند، همین ظرفیت، می‌تواند در راستای بازتعریف نقش افغانستان در تجارت خارجی ایران مورد توجه قرار گیرد. هرچند باید تاکید کرد که افغانستان کشوری محصور در خشکی و نیازمند بهره‌مندی از توان ترانزیتی ایران است. در همین‌حال این کشور به دلیل دهه‌ها جنگ از مسیر توسعه صنعتی بازمانده و تنها می‌توان به ظرفیت آن در بخش کشاورزی و دامداری تکیه کرد. هرچند پیش‌شرط واردات حداکثری از افغانستان، سرمایه‌گذاری و انتقال دانش فنی و تجهیزات حتی در حوزه کشاورزی و دامپروری به این کشور است.

۱۱خرداد

سیاستگذاری تا چه اندازه می‌تواند به رشد پایدار و توسعه بلندمدت کمک کند؟

سیاست صنعتی در عصر نااطمینانی

با توجه به تنش‌های نظامی در خاورمیانه، شمال آفریقا، افغانستان و پاکستان (MENAAP)، یک گزارش جدید نشان می‌دهد که اگرچه سیاست‌های صنعتی به‌طور گسترده در منطقه مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما تنها زمانی می‌توانند به رفع شکست‌های بازار و تقویت رشد اقتصادی کمک کنند که با ظرفیت‌ها و قابلیت‌های کشورها همسو باشند، با سازوکارهای پاسخگویی اجرا شوند و از سوی نهادهای توانمند پشتیبانی شوند.

۰۵خرداد

ابلاغ بسته حمایتی 10 ماده‌ای برای نجات تولید در شرایط جنگی

بسته جامع حمایت از واحدهای صنعتی آسیب‌دیده از جنگ ابلاغ شد.

۲۴اردیبهشت

بولتن قیمت مواد غذایی فائو در ماه آوریل نشان می‌دهد

افزایش قیمت گندم در بازار جهانی | افزایش ریسک در بازار مواد غذایی خاورمیانه تحت تأثیر جنگ

قیمت جهانی برنج ثابت باقی‌مانده یا روندی کاهش را به ثبت رسانده درحالی‌که قیمت گندم در بازار جهانی افزایش‌یافته است. قیمت غلات دانه‌درشت به دلیل شرایط منطقه‌ای عرضه و تقاضا شاهد نوسانات قابل‌توجهی بوده است.

۱۶اردیبهشت

یک کارشناس اقتصادی مطرح کرد

ضربه به زیرساخت‌های استراتژیک؛ فرصتی برای تاب‌آوری و تقویت بنیان‌های اقتصادی کشور

 یک کارشناس اقتصادی با اشاره به حمله به زیرساخت‌های استراتژیک کشور در جنگ اخیر گفت: این اتفاق در صورت مدیریت صحیح می‌تواند به اصلاحات نهادی، بازسازی ظرفیت تولید و تقویت تاب‌آوری اقتصاد ایران منجر شود.

۱۲اردیبهشت

کم‌هزینه‌ترین مسیر برای رونق فعالیت‌های اقتصادی کدام است؟

بنگاه‌ها و سه متغیر کلیدی

سه سناریو و سه متغیر کلیدی در مقابل فعالان اقتصادی و بنگاه‌های حاضر در اقتصاد ایران در زمینه افق آینده فعالیت‌های اقتصادی وجود دارد: بازگشت جنگ، تداوم وضعیت «نه جنگ و نه صلح» و توافق همراه با رفع تحریم‌ها. در سناریوی جنگ، اقتصاد با شوکی دوباره مواجه می‌شود، رشد اقتصادی کاهش می‌یابد و بیکاری و تورم افزایش می‌یابند. در سناریوی «نه جنگ و نه صلح»، اگرچه درگیری مستقیم وجود ندارد، اما نااطمینانی بالا مانع سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی بلندمدت می‌شود. رشد اقتصادی محدود و ناپایدار باقی می‌ماند، اشتغال بهبود نمی‌یابد و تورم نیز در سطحی بالا و مزمن ادامه پیدا می‌کند. این وضعیت، اقتصاد را در حالت تعلیق نگه می‌دارد. در مقابل، سناریوی توافق و رفع تحریم‌ها بهترین چشم‌انداز را برای فعالان ارائه می‌دهد. کاهش نااطمینانی و منابع مالی خارجی، رشد اقتصادی را تقویت می‌کند. همچنین اشتغال افزایش و تورم نیز کاهش می‌یابد؛ هرچند این روند تدریجی است. در مجموع، حرکت به سمت توافق، کم‌هزینه‌ترین و موثرترین مسیر برای بهبود پایدار از نظر فعالان اقتصادی است.

۰۹اردیبهشت

شاخص مدیران خرید بخش تولید در بهمن‌ماه ۱۴۰۴ عدد ۴۶ را ثبت کرد

تصویر صنعت پیش ‌از جنگ

شاخص مدیران خرید بخش صنعت در بهمن‌ماه ۱۴۰۴ با ثبت عدد۴۶ برای چهارمین ماه متوالی در محدوده رکودی باقی ماند. تداوم انقباض فعالیت‌های صنعتی، باعث شده مولفه میزان استخدام و به‌کارگیری نیروی انسانی برای ۱۶ماه متوالی زیر مرز خنثی قرار گیرد. همچنین داده‌های شامخ از شکاف عمیق میان تولید و تقاضا حکایت دارد. همزمان، موجودی انبارها افزایش یافته و فشار هزینه‌های تولید تشدید شده است. ضعف بازارهای داخلی و صادراتی نیز ادامه دارد و در مجموع، ساختار مالی بنگاه‌ها را تحت فشار قرار داده و مسیر خروج پایدار از رکود را محدود کرده است. در این میان، اگرچه در مقاطعی انتظارات کوتاه‌مدت بهبود یافته بود، اما تهاجم نظامی به ایران در اسفند، نااطمینانی‌ فعالان اقتصادی و اختلال در تامین نهاده‌ها مانع از تحقق آن شده است. افت همزمان سفارش‌های جدید، فروش و اشتغال نشان می‌دهد یکی از چالش‌های اصلی در سمت تقاضا، کاهش قدرت خرید خانوار است؛ عاملی که توان جذب تولید را به‌طور محسوسی تضعیف کرده است.

۰۸اردیبهشت

جنگ، تنش‌های تجاری و اختلال‌ها چگونه زنجیره‌های تامین را بازطراحی می‌کنند؟

ارزشمندترین دارایی شرکت‌ها در دنیای پر ابهام

شوک‌های سال‌های اخیر، از درگیری‌های نظامی و تنش‌های تجاری گرفته تا تنگناهای دوران همه‌گیری کرونا، شرکت‌ها را وادار کرده‌ که به‌طور تدریجی و کم‌سروصدا نحوه جابه‌جایی کالا در جهان را مورد بازنگری قرار دهند. بیشترین تغییرات دیگر مربوط به سرعت عکس‌العمل نیست، بلکه به «اطمینان‌پذیری» در زنجیره تامین مربوط می‌شود. کسب‌وکارها حالا به‌جای تمرکز بر زنجیره‌های تامینی که فقط در شرایط باثبات سریع عمل می‌کنند، به دنبال زنجیره‌هایی هستند که بتوانند در برابر اختلال‌ها مقاومت کرده و آنها را جذب کنند.

۰۳اردیبهشت

معاون سازمان توسعه تجارت اعلام کرد

تعریف و ترسیم ۱۰ مسیر تجاری جایگزین

معاون ارتقای کسب و کارهای بین‌المللی سازمان توسعه تجارت ایران، ضمن پرداختن به اهمیت امضای موافقتنامه‌های تجاری در شرایط اضطرار، از برنامه عملیاتی سازمان توسعه تجارت ایران برای شناسایی ۱۰ کریدور تفکیک شده برای تامین کالای اساسی ضروریات تولید، غذا و دارو و تجهیزات پزشکی و ... خبر داد.

۰۱اردیبهشت

مهلت ثبت‌نام وام بنگاه‌های اقتصادی تمدید شد

وزارت امور اقتصادی و دارایی از تمدید سه‌ روزه مهلت ثبت‌ نام طرح تسهیلات ویژه حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط آسیب‌دیده از جنگ خبر داد.

۳۱فروردین

مهلت ثبت‌ نام وام برای بنگاه‌های اقتصادی تمدید شد

وزارت امور اقتصادی و دارایی از تمدید سه‌روزه مهلت ثبت‌ نام طرح تسهیلات ویژه حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط آسیب‌دیده از جنگ خبر داد.

۲۳فروردین

دولت‌ورزی در بحران: آزمونی برای حکمرانی مدرن

عماد رجحانی ـ مشاور تحلیل بازارهای بین‌المللی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی

۱۹فروردین

تمدید اعتبار گواهی های مالیاتی تا پایان اردیبهشت

مهلت اعتبار کلیه گواهی های مالیاتی صادره در اسفندماه سال ۱۴۰۴ تا پایان اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ یا تاریخ اعتبار مندرج در گواهی هر کدام موخر باشد، تمدید شد.

۱۸فروردین

وزارت اقتصاد اعلام کرد؛

ابلاغ بسته جامع برای سرمایه‌گذاری ایرانیان مقیم امارات

پس از تهاجم آمریکا و اسرائیل علیه ایران و گسترش دامنه جنگ در منطقه، شماری از ایرانیان مقیم امارات متحده عربی در حال خروج از این کشور و انتقال کسب‌وکار و سرمایه خود هستند. همزمان، وزارت اقتصاد اعلام کرده بسته‌ای از تسهیلات و مشوق‌ها را برای تسهیل بازگشت این سرمایه‌ها به ایران طراحی و ابلاغ کرده است. هدف از این بسته، هدایت سرمایه ایرانیان مقیم امارات به فرصت‌های جدید در داخل کشور، کاهش ریسک‌های ناشی از تنش‌های سیاسی و امنیتی در منطقه و استفاده از این ظرفیت برای تقویت اقتصاد ملی عنوان شده است.

۱۷فروردین

درآمدها و هزینه‌ها چگونه بین بازیگران تقسیم شد؟

برندگان و بازندگان جنگ در منطقه

پس از گذشت بیش از یک ماه از تهاجم اسرائیل و آمریکا به ایران، آتش جنگ در غرب آسیا گسترده‌تر شده و با فراتر رفتن از زمینه‌های نظامی، پیامدهای اقتصادی را نیز به دنبال داشته است. پس از این حمله، صادرات انرژی از تنگه هرمز با اختلال مواجه شد و برخی از زیرساخت‌های انرژی در منطقه مورد حمله قرار گرفت. «دنیای‌اقتصاد» به بررسی این پیامدها برای کشورهای همسایه ایران پرداخته است. بر این اساس یک گروه از کشورهای منطقه که درگیر عملیات نظامی بوده‌اند و همزمان با اختلال در عرضه نفت خود در بازارهای انرژی مواجه شدند، از متضرران اصلی اقتصادی جنگ هستند. گروه دیگری از متضرران جنگ در غرب آسیا، کشورهایی هستند که وابسته به واردات انرژی بوده‌اند که با افزایش قیمت نفت، به هزینه‌های آنان افزوده شده است. در سمت دیگر کشورهایی مانند آذربایجان و ترکمنستان هستند که از عملیات نظامی دور بوده و به واسطه صادرات انرژی از شرایط جنگی منتفع شده‌اند.