به‌کارگیری فناوری در حیطه کشاورزی و صنایع غذایی، لازمه توسعه زنجیره ارزش خراسان رضوی

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی اتاق بازرگانی مشهد، علی محمد شریعتی‌مقدم، رئیس کمیسیون دانش‌بنیان، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اتاق خراسان رضوی در ابتدای این نشست با تأکید بر ظرفیت‌های موجود در استان اظهار کرد: خراسان رضوی در حوزه صنایع غذایی و کشاورزی دارای مزیت‌های مهمی است که طی سال‌های گذشته به اندازه کافی مورد استفاده قرار نگرفته است. صنعت غذا یکی از ریشه‌های اصلی اقتصاد استان خراسان رضوی است و ظرفیت‌های خالی بسیاری در این حوزه وجود دارد.

شریعتی‌مقدم با اشاره به ظرفیت‌های شهرک صنعتی شماره پنج مشهد گفت: مذاکراتی برای ایجاد شهر غذا در این محدوده انجام شده و برخی صنایع غذایی ملی نیز برای سرمایه‌گذاری و همکاری در این طرح ابراز علاقه کرده‌اند و امیدواریم استاندار خراسان رضوی نیز در این زمینه همراهی و همکاری لازم را داشته باشد.

رئیس کمیسیون دانش‌بنیان، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اتاق مشهد، وجود آب مجازی، تسهیل فرآیندهای گمرکی و توسعه ظرفیت‌های فرآوری را از موضوعات مهم در تکمیل زنجیره ارزش دانست و یادآور شد: باید به دنبال تسهیل حقوق گمرکی باشیم و در کنار آن، بخشی از ظرفیت‌های حوزه فرآوری را به صورت فیزیکی و بخشی را از طریق کارخانه‌هایی که در حوزه ترانزیت و فرآوری فعالیت می‌کنند، توسعه دهیم.

شریعتی‌مقدم با اشاره به ظرفیت‌های قانونی موجود عنوان کرد: حتی کارخانه‌های کوچک نیز می‌توانند از ظرفیت‌هایی مانند انبارهای گمرکی و ورود موقت استفاده کنند و تسهیل فرآیندها در این حیطه می‌تواند به توسعه تولید و صادرات کمک کند.

او همچنین بر ضرورت شناسنامه‌دار کردن مزارع، به‌ویژه در حوزه زعفران، تأکید کرد و گفت: اگر این طرح با رویکردی عملیاتی اجرا نشود، محصولات کشاورزی استان ممکن است همچنان با مشکلاتی در زمینه شناسایی، ردیابی و توسعه بازار مواجه باشند.

شریعتی مقدم، استفاده از ظرفیت توکنایز و اقتصاد دیجیتال در تأمین مالی، فناوری و بازاریابی را نیز یکی از موضوعات قابل بررسی برای توسعه زنجیره‌های کشاورزی و صنایع غذایی دانست و یادآور شد: تامین مالی در حوزه کشاورزی امری اجتناب ناپذیر است که با تکیه بر ظرفیت‌های اقتصاد دیجیتال می‌توان موانع این حوزه را رفع کرد.

رقابت امروز بین کارخانه‌ها نیست، بین زنجیره‌های ارزش است

در بخش دیگری از این نشست، احمد سلحشور، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی خراسان رضوی گفت: جهان با سرعتی بی‌سابقه در حال تغییر است و هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال، رباتیک و اینترنت اشیا ساختارهای سنتی تولید را دگرگون کرده‌اند. کشورهایی که این تحولات را پذیرفته‌اند، توانسته‌اند بازارهای جهانی را در اختیار بگیرند.

سلحشور با اشاره به ظرفیت‌های کشور گفت: ما منابع طبیعی، اقلیم متنوع، نیروی انسانی متخصص، دانشگاه‌های توانمند، صنایع بزرگ و شرکت‌های دانش‌بنیان و خلاق داریم و باید این ظرفیت‌ها را به یک زنجیره ارزشمند و منسجم تبدیل کنیم.

وی، خام‌فروشی و نبود فرآوری کافی را یکی از مشکلات اصلی دانست و افزود: بخش قابل توجهی از مواد اولیه با کمترین ارزش اقتصادی تولید می‌شود، در حالی که ارزش افزوده اصلی در فرآوری و توسعه بازار ایجاد می‌شود. امروز رقابت بین کارخانه‌ها نیست؛ رقابت بین زنجیره‌های ارزش است. کشورهای موفق توانسته‌اند مزرعه را به سفره، تولید را به فرآوری و فرآوری را به صادرات متصل کنند.

او گفت: شرکت‌های دانش‌بنیان باید برای کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری، کاهش مصرف انرژی، پیش‌بینی بازار، مدیریت ریسک و افزایش صادرات راهکار ارائه دهند.

سلحشور با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی گفت: این فناوری می‌تواند بیماری گیاه را تشخیص دهد، درباره نیاز به آبیاری هشدار دهد و به تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک کند.

وی همچنین ضایعات کشاورزی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشور دانست و خاطرنشان کرد: بخش قابل توجهی از تولیدات کشاورزی، به ضایعات تبدیل می‌شود. این در حالی است که بسته‌بندی، حمل‌ونقل، انبارداری هوشمند و فناوری‌های نوین می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش این ضایعات داشته باشند.

اگر زیرساخت هوش مصنوعی را ایجاد نکنیم، دیگران برای ما تصمیم می‌گیرند

سپس حسن هاشمی، نایب‌رئیس کمیسیون دانش‌بنیان، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اتاق مشهد گفت: بهره‌وری کشاورزی طی دهه‌های گذشته روند مطلوبی نداشته و کشور از تحولات جهانی عقب مانده است. با روی کار آمدن هوش مصنوعی، جهان در حال تحول است و سرعت این تحول بسیار فراتر از چیزی است که تصور می‌کنیم.

هاشمی تأکید کرد: اگر زیرساخت‌های لازم برای استفاده از فناوری ایجاد نشود، کشورها و شرکت‌های دیگر مسیر آینده را طراحی خواهند کرد. اگر بسترهای لازم را نداشته باشیم، دیگران برای ما تصمیم می‌گیرند و نقشه راه ما را طراحی می‌کنند.

او با اشاره به روش‌های نوین تأمین مالی گفت: در جهان از توکنایز برای تأمین مالی فعالیت‌های کشاورزی استفاده می‌شود؛ به این معنا که بخشی از محصول یا درآمد آینده یک فعالیت در یک بازه زمانی مشخص، مبنای تأمین مالی قرار می‌گیرد.

وی همچنین تأکید کرد: شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه سخت‌افزار نیز ظرفیت دارند اما برای توسعه این ظرفیت‌ها به سرمایه‌گذاری و دانش تخصصی کشاورزی نیاز است. برای حل مسائل کشاورزی باید متخصصان فناوری اطلاعات و متخصصان کشاورزی در کنار هم قرار گیرند. با تجمیع دانش این دو حوزه می‌توان بسیاری از مسائل را حل کرد.

اقتصاد دانش‌بنیان باید از نرم‌افزار به صنعت حرکت کند

همچنین، علی امین‌التجاری، رئیس کمیسیون صنایع غذایی اتاق بازرگانی خراسان رضوی گفت بخش قابل توجهی از شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه نرم‌افزار و خدمات فعالیت دارند، در حالی که صنایع غذایی و کشاورزی به ماشین‌آلات، مهندسی معکوس، تجهیزات پیشرفته و توسعه خطوط تولید نیازمندند.

وی گفت: اگر قرار است بهره‌وری در صنعت افزایش یابد، باید از اقتصاد دانش‌بنیان نرم‌افزارمحور به اقتصاد دانش‌بنیان صنعت‌محور حرکت کنیم.

امین‌التجاری پیشنهاد ایجاد کنسرسیوم فناوری و دانش‌بنیان صنایع غذایی با مشارکت صنایع، شرکت‌های دانش‌بنیان، متخصصان فنی، سازندگان ماشین‌آلات و صندوق‌های سرمایه‌گذاری را مطرح کرد و گفت: شرکت‌های دانش‌بنیان باید محصولات خود را به صنایع معرفی کنند تا نیازهای واقعی واحدهای تولیدی از طریق همکاری مستقیم برطرف شود.

وی همچنین تأکید کرد: شرکت‌های دانش‌بنیان برای تجاری‌سازی محصولات خود باید از گروه‌های فنی و مهندسی در کنار تیم‌های فناور استفاده کنند. در آزمایشگاه‌ها محصولات متنوعی تولید می‌شود، اما مهم این است که صنعت چگونه از آنها استفاده کند و آن محصول چه توجیه اقتصادی برای صنعت داشته باشد.

شهر غذا یک شهرک صنعتی نیست؛ یک اکوسیستم تخصصی است

سهیل پروازی، دبیر کمیسیون دانش‌بنیان، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اتاق بازرگانی خراسان رضوی نیز، با تشریح نقش شرکت‌های دانش‌بنیان گفت: این شرکت‌ها دیگر صرفا تولیدکننده تجهیزات نیستند و می‌توانند در طراحی مدل‌های هوشمند مدیریت زنجیره ارزش، تحلیل داده، اتوماسیون، کنترل کیفیت، افزایش بهره‌وری و توسعه بازار نقش‌آفرینی کنند.

وی فناوری‌هایی مانند کشاورزی هوشمند، اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، بینایی ماشینی (Machine vision)، بلاکچین، سنجش از دور، پردازش تصویر، داده‌های ماهواره‌ای، دوقلوی دیجیتال و رباتیک را از مهم‌ترین ابزارهای تحول در زنجیره کشاورزی و صنایع غذایی برشمرد وی در خصوص طرح ایجاد شهر غذا گفت: شهر غذا صرفا یک شهرک صنعتی نیست، بلکه یک اکوسیستم تخصصی تولید، فرآوری، نوآوری، صادرات و خدمات پشتیبان صنایع غذایی است. صنایع فرآوری، بسته‌بندی، سرمایه‌گذاری، لجستیک، آزمایشگاه‌ها، صادرات، مراکز رشد، شتاب‌دهنده‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان باید در این اکوسیستم کنار یکدیگر قرار گیرند.

وی کاهش ضایعات و هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری و ارزش افزوده، تسریع فرآوری و عرضه، تقویت صادرات و برندهای غذایی، جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال پایدار را از اهداف اصلی ایجاد شهر غذا عنوان کرد.

توسعه دانش‌بنیان‌ها و واحدهای تحقیق و توسعه برای افزایش بهره‌وری ضروری است

محمد صبور، دبیر کمیسیون کشاورزی اتاق مشهد نیز با تأکید بر اهمیت موضوع ضایعات در بخش کشاورزی اظهار کرد: با توجه به اهمیت بسیار زیاد ضایعات در بخش کشاورزی و در شرایطی که کشور هم به غذای سالم نیاز دارد و هم با محدودیت منابع تولید از جمله آب مواجه است، باید برای کاهش ضایعات و افزایش بهره‌وری در این بخش تدابیر جدی اندیشیده شود.

وی افزود: آمارها نشان می‌دهد حدود ۳۵ درصد از محصولات در بخش کشاورزی دچار ضایعات می‌شود، در حالی که این رقم در دنیا حدود ۲۵ درصد است. این موضوع نشان می‌دهد میانگین ضایعات در بخش کشاورزی ایران بیش از سایر کشورهاست و ضرورت توجه جدی‌تر به این مسئله را نشان می‌دهد.

صبور با تأکید بر ضرورت همکاری همه بخش‌ها برای کاهش ضایعات و افزایش بهره‌وری گفت: همه باید در این زمینه کمک کنند؛ از حوزه‌های دانشگاهی و مراکز دانش‌بنیان گرفته تا واحدهای تولیدی و واحدهای تحقیق و توسعه. باید در کلیه واحدهای کشاورزی و صنایع غذایی، واحدهای تحقیق و توسعه شکل بگیرد تا شاهد افزایش بهره‌وری باشیم.

وی ادامه داد: بخشی از این ضایعات به نحو نامناسبی وارد چرخه تولید می‌شود و برخی از بیماری‌های لاعلاج نیز ناشی از مصرف غذای ناسالم است که باید برای آن تدبیر کرد.

خراسان رضوی می‌تواند به هاب صادرات غذایی کشور تبدیل شود

در ادامه این نشست، عباس ملت‌خواه، نایب‌رئیس کمیسیون صنایع غذایی اتاق خراسان رضوی، پیشنهاد ایجاد کنسرسیومی میان کشاورزان، صنایع غذایی و شرکت‌های دانش‌بنیان را مطرح کرد و گفت: این پیوند می‌تواند فناوری را از مرحله ایده به مرحله اجرا منتقل کند.

ملت‌خواه ایجاد شهر غذا را یکی از مهم‌ترین طرح‌های توسعه‌ای برای خراسان رضوی دانست و یادآور شد: موقعیت جغرافیایی استان و جایگاه آن به عنوان دروازه تجارت با آسیای مرکزی، افغانستان و بخشی از بازارهای اوراسیا، ظرفیت تبدیل استان به هاب صادرات غذایی و کشاورزی کشور را فراهم کرده است.

وی افزود: تنوع محصولاتی مانند زعفران، پسته، زیره، گیاهان دارویی، محصولات گلخانه‌ای، لبنیات، دام و طیور، ظرفیت مناسبی برای شکل‌گیری این مجموعه ایجاد کرده است. با توجه به اینکه شهرک صنعتی شماره پنج مشهد هم زمان و هم مکان لازم را در اختیار دارد، باید از این فرصت به نحو احسن استفاده کرد.

۱۲۵ شرکت دانش‌بنیان و فناور استان در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی فعال هستند

سید ابوالقاسم حقایقی‌مقدم، رئیس مرکز رشد کشاورزی، منابع طبیعی و صنایع غذایی پارک علم و فناوری خراسان رضوی نیز اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۵۰ شرکت دانش‌بنیان استان در حوزه کشاورزی فعال هستند.

وی افزود: این شرکت‌ها در زمینه تولید گیاهان روغنی، سبزی و صیفی، گیاهان علوفه‌ای، کود و افزودنی‌های دام و طیور، داروهای دام و طیور، پایش اراضی با تصاویر ماهواره‌ای، شیردوش‌های هوشمند، ماشین‌آلات کشاورزی و مدیریت منابع آب فعالیت می‌کنند. شرکت‌های دانش‌بنیان صنایع غذایی نیز در حوزه‌هایی مانند نوشیدنی، شیر، نان، مکمل‌های غذایی و طعم‌دهنده‌ها فعال هستند.

وی با بیان اینکه در مجموع حدود ۱۲۵ شرکت دانش‌بنیان و فناور در این حوزه‌ها در استان فعالیت دارند، افزود: سه چالش اصلی این شرکت‌ها، بازار و فروش، نقدینگی و سرمایه و دریافت مجوزهاست چنان که دریافت مجوزهای غذا و دارو گاهی بیش از سه تا چهار سال زمان می‌برد و این موضوع حتی برای شرکت‌هایی که استانداردهای لازم را دارند، مانع توسعه محصول می‌شود.

انتقال فناوری به کشاورزی همچنان ضعیف است

در ادامه این جلسه، سمیرا سبزواری، مدیر مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق مشهد اظهار کرد: اگرچه طی سال‌های گذشته بر عبور از کشاورزی سنتی تأکید شده، اما انتقال فناوری و دانش به بخش کشاورزی همچنان با ضعف مواجه است. این در حالی است که صادرات محصول باکیفیت بدون اصلاح حلقه‌های قبلی زنجیره و افزایش بهره‌وری در سطح مزرعه امکان‌پذیر نیست.

وی خرده‌مالکی را یکی از موانع اصلی توسعه فناوری دانست و گفت: البته کشاورزان پیشرویی در استان وجود دارند که با بهره‌وری بالای آب و نهاده‌ها فعالیت می‌کنند.

سبزواری با اشاره به عملکرد پایین در تولید برخی محصولات استراتژیک، بر ضرورت حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و اتصال نیازهای واقعی صنایع به دانشگاه‌ها و شرکت‌های فناور تأکید کرد.

او در ادامه با اشاره به برنامه ریزی برای برگزاری سومین جشنواره روز ملی زعفران گفت: هدف این جشنواره، معرفی ایده‌ها و نیازهای فناورانه در زنجیره ارزش زعفران است. مهلت ارسال ایده‌ها و نیازهای فناورانه تا ۲۰ شهریور ۱۴۰۵، پایان داوری طرح‌ها تا ۳۱ شهریور و آیین اختتامیه و جلسات B2B در هفته نخست آبان ۱۴۰۵ خواهد بود.

باید نیاز صنایع را به ظرفیت دانشگاه‌ها و دانش‌بنیان‌ها متصل کرد

همچنین، امیرحسین عباسی، کارشناس گروه نوآوری مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق مشهد با اشاره به فاصله موجود میان صنایع، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان گفت: یکی از مسائل اصلی، نبود ارتباط مؤثر میان نیازهای صنایع و ظرفیت‌های فناورانه است. ممکن است شرکت‌های دانش‌بنیان ایده‌های مناسبی داشته باشند و صنایع نیز نیازهای مشخصی داشته باشند، اما ارتباط صحیحی میان این دو حوزه ایجاد نشده باشد.

عباسی افزود: در یک مطالعه گسترده در استان، این خلأ شناسایی شده و بر همین اساس گروه نوآوری با هدف ایجاد ارتباط میان نیاز صنایع و ظرفیت دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان شکل گرفته است.

وی خاطرنشان کرد: با همکاری کمیسیون کشاورزی اتاق مشهد، ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان شناسایی و به صنایع کشاورزی معرفی شده است. هدف نهایی انتقال نیازهای واقعی صنایع به شرکت‌های دانش‌بنیان و ایده‌پردازان است.

پیوست دانش‌بنیانی باید به سند توسعه کشاورزی اضافه شود

سپس فرهاد فرخ‌منش، مدیر تعاون روستایی خراسان رضوی با ذکر این نکته که منابع انسانی یکی از عوامل اصلی در عملیاتی کردن طرح‌های دانش‌بنیان است، اظهار کرد: سطح تخصص و تحصیلات مدیران و تصمیم‌گیران حوزه تشکل‌های کشاورزی در سال‌های اخیر افزایش یافته است.

فرخ‌منش با اشاره به سند توسعه بخش کشاورزی استان گفت: بازار یکی از حلقه‌های مفقوده این سند بوده که در نسخه جدید مورد توجه قرار گرفته است. لذا پیشنهاد می شود «پیوست دانش‌بنیانی» نیز به سند توسعه بخش کشاورزی اضافه شود و این اقدام با همکاری مرکز تحقیقات، جهاد کشاورزی، دانشگاه‌ها و با محوریت اتاق بازرگانی دنبال گردد.

وی همچنین اظهار کرد: در نیشابور نخستین کارخانه خوراک دام با استفاده از ضایعات کشاورزی در حال راه‌اندازی است که با کمک شرکت‌های دانش‌بنیان اجرا می‌شود.

 شرکت‌های دانش‌بنیان باید سفارش‌محور و مساله‌محور شوند

سپس حمیدرضا رضوی‌خبیر، مدیرعامل صندوق حمایت از توسعه بخش کشاورزی خراسان رضوی گفت: یکی از مشکلات شرکت‌های دانش‌بنیان، ناتوانی در ایجاد اعتماد کافی برای فروش محصولات و خدمات به بخش کشاورزی است. بخشی از این مشکل به کمبود سرمایه و پذیرش ریسک بازمی‌گردد.

رضوی‌خبیر پیشنهاد کرد: شرکت‌های دانش‌بنیان به سمت مدل‌های سفارش‌محور حرکت کنند و راهکارهای خود را براساس نیاز واقعی بخش کشاورزی طراحی و بومی‌سازی کنند. همچنین، ایجاد پنجره واحد برای تسریع صدور مجوزها و استفاده از ظرفیت نمایندگان مجلس برای تسهیل فرآیندهای ایجاد شهر غذا ضروری است.

رضوی‌خبیر، بر توسعه زیرساخت دیجیتال و استفاده از بلاکچین در مبادلات مالی تأکید کرد و گفت: زنجیره‌ای که از مزرعه آغاز و به مصرف‌کننده ختم می‌شود، به یک مدل حکمرانی مشخص نیاز دارد.

اقتصاد API می‌تواند مسیر اتصال هوش مصنوعی به کسب‌وکار را هموار کند

ادریس صالحی، مدیرعامل پیشگامان معماری اطلاعات و ارتباطات فردوسی، بر ضرورت برگزاری همایش «اقتصاد API و هوش مصنوعی در عصر دیجیتال» تأکید کرد و گفت: بسیاری از صنایع ایده‌های مشخصی دارند، اما نمی‌خواهند درگیر توسعه نرم‌افزار شوند و API می‌تواند امکان اتصال این ایده‌ها به فناوری را فراهم کند.

صالحی پیشنهاد کرد: این رویداد با همکاری اتاق بازرگانی خراسان رضوی برگزار شود و خروجی آن شامل بررسی وضعیت اقتصاد API در ایران و استان، شناسایی عرضه‌کنندگان و متقاضیان API و تعریف پروژه‌های آزمایشی مشترک باشد. کاربرد API در تولید، کشاورزی، صنایع غذایی و صادرات باید یکی از محورهای این رویداد باشد. این همایش در آبان‌ماه برگزار خواهد شد.

محمدرضا خلیلی، رئیس پردیس رضوی پارک فاوا نیز، هوشمندسازی کشاورزی را سخت اما شدنی دانست و بر نیاز به تأمین همزمان نقدینگی، آموزش، زمین، مواد اولیه، نرم‌افزار و سخت‌افزار تأکید کرد.

وی با اشاره به تجربه گلخانه‌های هوشمند، از کاهش چشمگیر مصرف آب و افزایش چندبرابری تولید گفت و اعلام کرد: خراسان رضوی برای این مسیر به شرکت‌های خارج از استان نیاز ندارد؛ زیرا پارک علم‌وفناوری، پردیس دانشگاه فردوسی و پارک فاوا ظرفیت کافی دارند.

او بر استفاده از توان داخلی برای توسعه فناوری و حمایت از بازار محصولات دانش‌بنیان تأکید کرد.

مجتبی شاکری‌روش، عضو کمیسیون دانش بنیان، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اتاق مشهد، اتصال تولید به مصرف از طریق پلتفرم‌های هوشمند را از حوزه‌های کلیدی اقتصاد آینده خواند.

وی با اشاره به سرمایه‌بربودن و بازگشت طولانی‌مدت سرمایه در فناوری سخت‌افزاری، گفت: قانون جهش تولید دانش‌بنیان می‌تواند با اعتبار مالیاتی، سرمایه‌گذاری را تقویت کند.

او پیشنهاد داد واحدهای صنعتی نیازهای خود را تعریف و با دانشگاه‌ها یا شرکت‌های دانش‌بنیان همکاری نمایند تا انگیزه سرمایه‌گذاری افزایش یابد.

سید حامد جوادی، نماینده انجمن شرکت‌های دانش‌بنیان خراسان رضوی نیز، انجمن را تسهیل‌گر میان شرکت‌ها و صنایع دانست و از نقش کمیسیون‌های تخصصی، به‌ویژه فناوری اطلاعات، در شناسایی و معرفی ظرفیت‌ها سخن گفت.

وی تأکید کرد: شرکت‌های داخل استان بخشی از راه‌حل مسائل صنایع هستند.

جوادی هشدار داد نباید در مطالعات کلی ماند و خواستار ورود به پروژه‌های مشخص و قابل‌اجرا شد.

او استفاده از ظرفیت قانون جهش تولید را ضروری دانست و بر اتصال نیازهای واقعی صنایع، توان شرکت‌ها و منابع سرمایه‌گذاری در قالب طرح‌های عینی تأکید کرد.