بحران، فارغ از ماهیت و گستره آن (از جنگ ۱۲روزه گرفته تا همهگیری کرونا و حتی رکودهای اقتصادی و نوسانات عمیق ارزی) همواره نخستین و سنگینترین ضربه خود را بر پیکره کسبوکارها وارد میکند. در استان خراسان رضوی که گردشگری یکی از ارکان اصلی اقتصاد آن به شمار میرود، هر بحران بهمثابه تکانهای شدید عمل میکند که این بخش حساس و وابسته به «تقاضا» را بهطور مستقیم تحت تاثیر قرار میدهد. در بزنگاه بروز بحرانها، نخستین پیامد، توقف جریان سفر و گردشگری است؛ وضعیتی که در پِی آن، اتاقهای مراکز اقامتی خالی میماند، کسبوکارهای گردشگری از رونق میافتند و کارگاههای صنایع دستی یکی پس از دیگری چراغ تولید خود را خاموش میکنند. اقتصاد خراسان رضوی که بخش قابلتوجهی از اشتغال، درآمدزایی و توسعه زیرساختهای خود را وامدار گردشگری است، در سالهای اخیر بارها و به دلایل گوناگون با چنین چالشهایی روبهرو شده و ناگزیر آزمونهای سخت تابآوری و بقا را از سر گذرانده است. دریغ آنکه شماری از بنگاههای این حوزه نیز تاب عبور از این خوان بحران را نیاورده و ناگزیر به تعطیلی تن دادهاند. پس از رخدادهای جنگ ۱۲روزه و توقف موج سفرهای داخلی و خارجی، بار دیگر موضوع حمایت از بنگاههای گردشگری و ضرورت جبران خسارتهای واردشده به آنها در کانون توجه قرار گرفت. در همین چهارچوب، گروهی از کارشناسان بر اهمیت تقویت تابآوری این کسبوکارها بهعنوان راهکاری پایدار تاکید کردند. در این گزارش، روایت فعالان صنعت گردشگری از پیامدهای بحرانهای کوچک و بزرگ، آسیبهای مترتب بر این بخش و الزامات حمایت از صنعت گردشگری در بزنگاههای دشوار گردآوری شده است.
تابستان ۱۴۰۴ برای اقتصاد خراسان رضوی، فصلی پُر از تحرک و تعاملات اثرگذار بود؛ فصلی که در آن اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی مشهد نقشی محوری در رویدادهای کلان اقتصادی استان ایفا کرد.
ایده ایجاد مناطق آزاد مشترک با کشورهای همسایه، طی چند سال اخیر از سطح اظهارنظرهای پراکنده فراتر رفته و به ادبیات رسمی سیاستگذاران راه یافته است. در دولت پیشین، موضوع مذاکره با ۲۱ کشور برای ایجاد مناطق آزاد مشترک مطرح شد و در دولت فعلی نیز خبر مطالعات و پیگیری برای راهاندازی مناطق آزاد مشترک با چهار کشور ترکیه، پاکستان، آذربایجان و ترکمنستان منتشر گردید. اینک، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار خراسان رضوی نیز با تاکید بر امکانپذیر بودن این رویکرد، از پیگیری برای ایجاد مناطق آزاد مشترک در مرزهای استان با افغانستان و ترکمنستان سخن گفته است. تحلیلگران، این ایده را نشانهای از تغییر رویکرد ایران در سیاست همسایگی ارزیابی میکنند؛ تغییری که میتواند مرزهای کشورمان را از گذرگاههای مبادله، به کانونهای همکاری بینالمللی و حلقههای فعال زنجیره ارزش منطقهای ارتقا دهد. برای اقتصادی که در یک دهه گذشته با فشار تحریمها، محدودیتهای مالی و وابستگی مزمن به نفت دستوپنجه نرم کرده، همگرایی منطقهای و استفاده از ظرفیت بازارهای پیرامونی، بیش از پیش ضروری به نظر میرسد.در این گزارش، با جمعی از صاحبنظران بخشهای مختلف اقتصادی گفتوگو کردهایم تا امکانسنجی ایجاد مناطق آزاد مشترک با کشورهایی همچون افغانستان و ترکمنستان را بررسی نماییم: از الزامات حقوقی و گمرکی تا زیرساختهای لجستیکی، از مزیتهای تجارت مرزی و جذب سرمایه تا البته چالشهای پیشرو. پرسش محوری ما روشن است: این ایده تا چه حد تحققپذیر است و چه دستاوردهایی برای استان و کشور به همراه دارد؟ پاسخها، تصویری دقیقتر از «فرصتها و ملاحظات» پیش رو به دست میدهد.
مرتضی کرباسی ـ رئیس کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی
رضا حمیدی ـ عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی
قطعیهای گسترده و بدون برنامه برق در اردیبهشتماه—پیش از آغاز فصل گرما—شوک تازهای به پیکره صنعت کشور وارد کرده و این تصور را تقویت کرده است که ناترازی انرژی دیگر صرفاً یک بحران فصلی نیست، بلکه به پدیدهای چهارفصل برای صنایع کشور تبدیل شده است.
توافق تجارت آزاد ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، در ظاهر گامی بلند برای گسترش صادرات و پیوندهای منطقهای است؛ اما دستیابی به منافع واقعی این پیمان، در گرو عبور از موانعی است که سالهاست اقتصاد ایران را درگیر کردهاند؛ از ضعف مزمن زیرساختهای لجستیکی و محدودیتهای بانکی گرفته تا فقدان سیاستهای پایدار صادراتی و ناآشنایی فعالان اقتصادی با استانداردهای بازارهای هدف. این گزارش، به واکاوی ابعاد این فرصت راهبردی و چالشهای پیشروی آن از زبان کارشناسان و نمایندگان بخش خصوصی میپردازد.
موافقتنامه تجارت آزاد میان جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU)، پس از قریب به شش سال رایزنی و مذاکرات چندجانبه، سرانجام به تصویب پارلمانهای پنج کشور عضو این اتحادیه و نیز مجلس شورای اسلامی ایران رسید و طبق اعلام رسمی، از تاریخ ۲۵ اردیبهشتماه سال جاری نیز وارد مرحله اجرایی شده است.
پیوستن به پیمانها و توافقنامههای تجاری با دیگر کشورها، صرفاً یک انتخاب سیاسی یا دیپلماتیک نیست، بلکه اقدامی استراتژیک و بلندمدت است که نیازمند فراهمسازی بسترهای داخلی مناسب، رفع مشکلات ساختاری اقتصاد کشور، افزایش شفافیت در سیاستگذاریهای تجاری و بازنگری جدی در نظام حمایتی دولت است. تحقق این امر مستلزم آن است که صنایع داخلی بهتدریج از وابستگی به یارانهها و حمایتهای غیرهدفمند فاصله بگیرند، مزیتهای رقابتیشان تقویت شود و زیرساختهای صادرات محور توسعه یابند.
- با اجرایی شدن توافقنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، مسیر جدیدی پیش روی توسعه صادرات به روسیه گشوده شده است. این توافق، علاوهبر حذف یا کاهش تعرفههای گمرکی، میتواند به تسهیل فرآیندهای تجاری، بهبود زیرساختها و تقویت همکاریهای دوجانبه کمک کند.
تامین مالی پایدار و متناسب با نیازهای رو به رشد شرکتهای دانشبنیان، همواره یکی از مهمترین چالشهای پیش روی این مجموعهها بوده است. اگرچه این شرکتها نقشی کلیدی در پیشبرد اقتصاد دانشبنیان و شتابدهی به روند تولید فناورانه کشور دارند، اما ساختارهای سنتی تامین مالی و محدودیتهای نظام بانکی پاسخگوی نیازهای متنوع آنها و سطح ریسک فعالیتشان نیست.
احسان شجاعی ـ نایبرئیس کمیسیون سرمایهگذاری، اتاق بازرگانی خراسان رضوی
عماد رجحانی ـ کارشناس بازار چین // در دنیای پُرتلاطم روابط بینالملل، تنوعبخشی به شرکای اقتصادی و نگاهی فراتر از مراکز شناختهشده، کلید ارتقای مزیتهای منطقهای است. فراتر از مبادلات اقتصادی، توسعه تجارت دوجانبه، نیازمند استقرار مناسبات مبتنی بر تعامل مؤثر و توازن در سطوح تصمیمسازی و قدرت خواهد بود.
در پهنهای به وسعت بیش از ۹ هزار و ۶۵۰ هکتار از اراضی صنعتی خراسان رضوی، چندهزار واحد صنعتی، آینده خود را آجر به آجر بنا کرده و تولید را به عنوان مأموریت اصلی برگزیدهاند.
استان خراسان رضوی، با برخورداری از اقلیم متنوع، دانش بومی ریشهدار و سابقه دیرینه در تولید و مصرف گیاهان دارویی، یکی از مستعدترین مناطق کشور در این حوزه بهشمار میآید. با وجود این ظرفیتهای کمنظیر، بهرهبرداری اقتصادی از این مزیت طبیعی تاکنون به شکلی متوازن و هدفمند محقق نشده است. این در حالی است که بازار جهانی گیاهان دارویی در حال رشد سریع است و روند فزاینده تقاضای بینالمللی برای محصولات طبیعی و دارویی، فرصت طلایی برای ورود به زنجیره ارزش جهانی فراهم آورده است.
سعیده به نژاد ـ کارشناس مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی
کارکنان صف و مدیران میانی در سازمانها، اغلب سالها برای بهبود فرآیندها با مقاومت و پیچوخمهای اداری مواجه میشوند. اما پژوهشی از مدرسه عالی مدیریت ییل (Yale SOM) نشان میدهد که بحرانها میتوانند گاها پنجرهای را رو به تغییرات جدید بگشایند؛ مشروط بر آنکه حامیان ایدههای نو، با سرعت و چابکی عمل کرده، پیشنهادهای آماده جهت تغییرات در چنته داشته و بتوانند ارزش کوتاهمدت و بلندمدت این پیشنهادها را اثبات نمایند.
در پی تشدید بحران در حوزه تامین انرژی برق کشور، یکی از فعالان این حوزه، سه راهکار کلان و قابلاجرا برای مواجهه با این بحران را پیشنهاد کرد.
آشفتگی مدیریتی»، نقطه مشترک اغلب ناکامیهایی است که در سالهای اخیر، مسیر توسعه اقتصادی کشور را با انسداد مواجه ساختهاند. این پریشاناحوالی، پهنهای وسیع از ساختار اجرایی را در برگرفته و منشاء مشکلات متعددی نظیر بحران انرژی، چالش تأمین مالی و تخصیص منابع و... بوده است.
ایران با در اختیار داشتن حدود ۷ درصد از ذخایر معدنی شناساییشده جهان، در زمره کشورهای دارای مزیت بالقوه در بخش معدن قرار دارد. با اینحال، بهرغم جایگاه برجسته منابع معدنی کشور، فقدان برنامهریزی جامع، هدفمند و یکپارچه موجب شده تا بخش معدن از دستیابی به بسیاری از اهداف مندرج در اسناد بالادستی و برنامههای توسعهای باز بماند و در سالهای اخیر با چالشهای متعددی مواجه شود.
زعفران، این طلای سرخ خراسانی، سالها در شمار اصلیترین اقلام صادرات غیرنفتی کشور جای داشته است؛ محصولی که نهتنها از منظر اقتصادی، بلکه از حیث فرهنگی و هویتی نیز، نمادی از مزیت رقابتی ایران در بازارهای بینالمللی بهشمار میرود. اما، تحولات چند سال اخیر در عرصه صادرات رسمی این محصول، زنگ خطری جدی برای جایگاه دیرین ایران در بازار جهانی زعفران بهصدا درآورده است.
سیوچهار فصل است که اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران نمایی از زیستبوم کسب و کار کشور را با اتکا به صدای فعالان اقتصادی ترسیم میکند؛ سلسله گزارشهای پایش فصلی محیط کسب و کار، روایتهای مستند و جامعی هستند که طی حدود ۹سال گذشته، به یکی از معتبرترین ارجاعات بخش خصوصی در تحلیل و نقد شرایط اقتصادی کشور و شرایط فعالیت اقتصادی در آن بدل شده است.
محسن خنداندل ـ رئیس کمیسیون خدمات فنی، مهندسی و عمران اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی
هنگامی که بحران از راه میرسد، نحوهی اطلاعرسانی برند شما میتواند یا به حفظ اعتماد مخاطبان بینجامد ویا حتی گاهی، آسیبهای اعتباری آن را تشدید کند. برخورداری از یک استراتژی ارتباطی شفاف، عملیاتی و از پیش طراحیشده، مرز باریک و سرنوشتسازی میان بازیابی سریع یا لطمات ماندگار به اعتبار برند شما است. فوربس اخیرا در سایت خود با ۲۰ عضو شورای مشاوره خود مصاحبهای داشته و گامهایی عملیاتی برای آمادگی در برابر بحرانها و تدوین نقشه راهی موثر برای مدیریت و بازیابی اعتبار برند ارائه کرده است. صاحبان کسب و کارها، این توصیهها را باید جدی بگیرند: