همیشه در «شرایط حساس کنونی»!

«در شرایط حساس کنونی ...» این عبارتی است که سال‌هاست در سپهر سیاست تکرار می‌شود و هر بار که بر زبان متولیان می‌نشیند، معنایش جابه‌جایی اولویت‌هاست، برای رسیدگی به چالش‌های فوریتی آن هم به قیمت به حاشیه رفتن موضوعات بنیادین. نتیجه هم روشن است: راهبردهای بلندمدتی که باید در دل برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات جای می‌گرفتند، مدام به تعویق افتاده‌اند و امروز در بخش‌های مختلف و از جمله آن اقتصاد، کشور با مجموعه‌ای از مشکلات ریشه‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کند و متولیان و تصمیم‌سازان هم قصورها را حواله نسل‌های قبل‌تر و اهمال‌گری‌های مدیران پیشین می‌کنند.برای بخش خصوصی، این چرخه، صورتِ یک دور باطل است: بحرانی از پشت بحران دیگر! یک‌بار تحریم، زمانی بخشنامه‌ای خلق‌الساعه، دوره‌ای تلاطم ارزی، زمانی گره‌های بانکی و مالی و همواره گرفتاری‌های پایان‌ناپذیر مالیاتی و تأمین اجتماعی. در چنین مسیر فرساینده‌ای، آیا می‌توان از بخش خصوصی انتظار داشت نسخه‌ای جامع برای مقابله با بحران ارائه کند؟ آیا مطالبه تدوین راهبردی پایدار برای مواجهه یا تاب‌آوری در میانه این چالش‌ها، واقع‌بینانه است؟ جنگ 12روزه بار دیگر موضوع تاب‌آوری اقتصادی بنگاه‌های بخش خصوصی را یادآوری کرد. در این مطلب، روایت مدیران بنگاه‌ها، نمایندگان تشکل‌های اقتصادی و یک مقام دولتی را از چگونگی مواجهه با این سلسله بحران‌های مکرر در اقتصاد، جویا شدیم.

تهدیدی پنهان برای آینده بازار کار استان

نجمه سوری ناصری، کارشناس مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق خراسان رضوی

«فرونشست»؛ بحران دهان‌گشوده در خراسان رضوی

محسن خندان‌دل، رئیس کمیسیون خدمات فنی، مهندسی، مشاوره‌ای و عمران اتاق خراسان رضوی

چرا نیروگاه‌های بادی در خراسان رضوی توسعه نمی‌یابند؟

نسرین یوسفی‌عارفی – رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی

نقشه راه توسعه استان و ضرورت اجماع نخبگانی

سعید ابراهیمی ـ مشاور طرح و برنامه اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی

برون‌سپاری تولید

تصویر رایج از تولید صنعتی، همچنان با دودکش‌های بلند، سالن‌های وسیع و خطوط پیوسته ماشین‌آلات تداعی می‌شود؛ جایی که سرمایه‌های هنگفت صرف احداث کارخانه و تامین تجهیزات می‌گردد تا محصولی از دل آن بیرون آید. با این حال، تحولات اقتصاد جهانی در سال‌های اخیر نشان داده است که «مالکیت کارخانه» دیگر شرط ضروری ورود به عرصه تولید نیست. در این میان، مفهوم «تولید بدون کارخانه» به‌عنوان الگویی نوآورانه در حال گسترش است؛ مدلی که با تکیه بر ظرفیت‌های خالی واحدهای موجود و بهره‌گیری از شبکه‌های تولیدی، به صاحبان ایده و برند امکان می‌دهد بدون نیاز به سرمایه‌گذاری سنگین در زیرساخت‌های صنعتی، محصولات خود را به بازار عرضه کنند. صاحب‌نظران این حوزه باور دارند که تولید بدون کارخانه می‌تواند به یکی از راهبردهای کلیدی آینده صنعت ایران بدل شود؛ راهبردی که ضمن کاهش هزینه‌های ورود به تولید، مسیر تازه‌ای برای کارآفرینی، سرمایه‌گذاری و ارتقای بهره‌وری ترسیم می‌کند.

چرا سهم خراسان رضوی از بازار سرمایه کمتر از ظرفیت واقعی است؟

مرتضی رحمانی - مدیر بورس منطقه‌ای خراسان رضوی

هفت‌خوان بورسی شدن

بازار سرمایه یکی از اصلی‌ترین مسیرهای تامین مالی بنگاه‌هاست؛ بااین‌حال ورود شرکت‌های خصوصی خراسان رضوی به این بازار کُند و پُرچالش پیش می‌رود. ریشه موانعی که در این مسیر دست‌اندازهای متعدد ایجاد کرده‌اند را می‌توان در کاستی‌های درون‌سازمانی (از جمله ضعف حاکمیت شرکتی، نبود شفافیت مالی و مدیریت ریسک ناکافی) و در عین حال سخت‌گیری‌ها و محدودیت‌های نهادهای پذیرش جست‌وجو کرد. به باور کارشناسان، علاوه بر اصلاحات ساختاری در شرکت‌ها، ارتقای دانش مالی مدیران، ایجاد مراکز منطقه‌ای تامین مالی و بازنگری واقع‌بینانه در الزامات قانونی می‌تواند مسیر ورود شرکت‌های توانمند را به این بازار مهم هموار کند و چند خوان از هفت‌خوان بورسی شدن را بکاهد.

با وجود بحران آب، ۲۱۰ گلخانه در خراسان رضوی غیرفعال هستند

هم‌زمان با تشدید بحران آب و ضرورت مهاجرت کشت‌های آب‌بَر به محیط‌های کنترل‌شده، آمارها نشان می‌دهد که روند توسعه کشت گلخانه‌ای در خراسان رضوی با کندی و عقب‌ماندگی جدی مواجه است. برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد که برای تحقق اهداف اشاره شده، به ۵۸۰۰ هکتار گلخانه نیاز است؛ اما سطح فعلی زیرکشت گلخانه‌های فعال استان ۲۵۴ هکتار (حدود ۱۰۰ هکتار سایبان) می‌باشد. خبر تلخ‌تر آنکه در بزنگاه این نیاز، ۲۱۰ واحد گلخانه‌ای نیز از مدار فعالیت خارج هستند.

رؤیای سبز بر خاک خشک

در سال‌های اخیر، «توسعه کشت گلخانه‌ای» به جزء ثابت سخنان مسئولان و کارشناسان بدل شده؛ نسخه‌ای که نجات کشاورزی از بحران آب را در رشد تولیدات گلخانه‌ای جست‌وجو می‌کند. بی‌راه هم نیست: ورشکستگی منابع آبی و فشار بر الگوی کشت سنتی، ضرورت تغییر روش‌ها را دوچندان کرده است. اما در میدان عمل، گلخانه‌داران با دیوار بلند هزینه‌های سرمایه‌ای و جاری، فقدان بازار متمرکز و سازوکار فروش کارآمد، قطعی‌های مکرر برق و گاز، و بی‌ثباتی مقررات روبه‌رو هستند؛ تا آن‌جا که نگرانند سرمایه‌شان در حصار گلخانه «خشک» شود. در این پرونده با مرور دغدغه‌ها و دیدگاه‌های فعالان اقتصادی و متولیان نهادهای دولتی، فرصت‌ها و تهدیدهای این بخش و الزامات توسعه کشت گلخانه‌ای را بررسی نمودیم.

طلای سرخی که رنگ می‌بازد

ایران هرچند همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده زعفران جهان است، اما برند زعفران ایرانی در بازارهای بین‌المللی هنوز به جایگاه شایسته خود دست نیافته است. سهم اندک ایران از ارزش‌افزوده جهانی این محصول، با وجود در اختیار داشتن بیش از ۹۰ درصد تولید، نشان‌دهنده بی‌برنامگی و ضعف عملکرد نهادهای دولتی متولی این حوزه است. در حالی‌که رقبایی همچون افغانستان با بهره‌گیری از معافیت‌های تعرفه‌ای و حمایت‌های خارجی جایگاه خود را در بازارهای هدف تثبیت می‌کنند، زعفران ایران زیر سایه محدودیت‌های ارزی، فقدان دیپلماسی اقتصادی، ناهماهنگی نهادهای متولی و الزامات سخت‌گیرانه رفع تعهد ارزی، دغدغه حفظ بازار و اعتبار برند خود را دارد. این گزارش بازتاب نگرانی‌ها و هشدارهای فعالان زنجیره زعفران است؛ درباره محصولی که اگر امروز برند آن احیا نشود، فردا حتی تولید انبوه نیز تضمین‌کننده ماندگاری‌اش نخواهد بود.

تصویری نابرابر از سهم خراسان‌رضوی در اقتصاد ملی

شهرام عیدی زاده- استاد دانشگاه و پژوهشگر اقتصادی

دیوار بلند غفلت!

خراسان رضوی، دومین استان پُرجمعیت کشور و قلب تپنده زیارت و گردشگری ایران، به‌ظاهر باید یکی از کانون‌های اصلی توسعه اقتصادی ملی باشد؛ اما نگاهی عمیق‌تر به داده‌های آماری و واقعیات میدانی، حکایتی دیگر را روایت می‌کند.

معیشت در تنگنا

سعیده به‌نژاد - کارشناس مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق خراسان رضوی

قفل زیرساخت‌ها باز شود، منطقه سرخس جان می‌گیرد

اسفند پارسال وقتی روسای جمهور ایران و ترکمنستان با یکدیگر دیدار کردند و پیرامون همکاری‌های مشترک چانه زدند، یکی از موضوعاتی به یک بحث جدی میان دو طرف تبدیل شد؛ راه‌اندازی و ایجاد منطقه آزاد مشترک بین ایران و ترکمنستان در اینچه برون و سرخس بود. موضوعی که اگر دولتین دو کشور کمر همت به اجرای آن ببندند؛ احتمالا به یک ظرفیت تجاری ارزشمند برای دو کشور تبدیل خواهد شد.

پیچ‌ و خم‌های جاده ابریشم نوین

عماد رجحانی – کارشناس و مدرس تحلیل بازارهای بین‌المللی

«دیپلماسی شرقی» برای اقتصاد ایران معجزه نمی‌کند

در دهه‌های اخیر، چین با عبور از سیاست‌های اقتصاد بسته و پیاده‌سازی اصلاحات ساختاری، توانسته جایگاه خود را به‌عنوان یکی از قدرت‌های اصلی اقتصاد جهانی تثبیت کند. این کشور اکنون نه‌تنها شریک تجاری اول بسیاری از اقتصادهای بزرگ و کوچک جهان است، بلکه به بازیگری تعیین‌کننده در معادلات اقتصادی، فناوری و انرژی تبدیل شده است. در مقابل، ایران نیز با توجه به محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و تنگنای دسترسی به بازارهای غربی، با نگاهی که بیش از پیش به شرق معطوف شد،ه تلاش می‌کند تا با چین به‌عنوان یکی از ابر بازیگران کلیدی نظام اقتصاد بین‌الملل، روابطی راهبردی‌تر و گسترده‌تر برقرار کند. اما این روابط تا چه حد پایدار و استوار است و چقدر می‌توان به گسترش آن و حتی الگوبرداری ایران از مدل توسعه اقتصادی چین امید بست؟ از آنجا که برخی ناظران با نگاه به سیاست منفعت‌محور چین، آینده این روابط را متوازن و بلندمدت پیش‌بینی نمی‌کنند و آن را بیشتر ناشی از شرایط مقطعی می‌دانند، چه تغییراتی در این تعاملات نیاز است و چه میزان فرصت برای ایران جهت اصلاح این تعاملات وجود دارد؟ در همین رابطه «مجیدرضا حریری»، رئیس اتاق مشترک ایران و چین در گفت‌وگو با «اتاق اقتصاد»، تاکید می‌کند که مناسبات اقتصادی بین کشورها نه با شعار و ایدئولوژی، بلکه با ایجاد منافع متقابل شکل می‌گیرد. او ضمن آسیب‌شناسی از چالش‌های فضای اقتصادی ایران، از جمله ضعف زیرساخت‌ها و جایگاه نامطلوب ایران در برخی شاخص‌های بین‌المللی بر این باور است که با ادامه روند فعلی در کشور، در پیش گرفتن دیپلماسی شرقی نیز کمک چندانی به حل مشکلات و توسعه اقتصادی ایران نمی‌کند.

تجارت با چین زیر ذره‌بین

«منطقه آزاد مجازی»؛ نسخه نجاتی برای اقتصاد دیجیتال در ایران

سیدحسن هاشمی- نایب ‌رئیس کمیسیون کسب‌وکارهای دانش‌بنیان، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی

گام‌های طلایی برای حذف شکاف‌ها

هزینه‌ی مدیریت ضعیف و بهره‌وری از دست‌رفته ناشی از کارکنان بی‌انگیزه یا منفعل، در مقیاس جهانی به ۸.۸ تریلیون دلار می‌رسد؛ معادل حدود ۹ درصد تولید ناخالص داخلی جهان. در این میان، تغییر شیوه‌ مدیریت افراد شاید سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین اهرم برای بهبود بهره‌وری سازمان‌ها باشد. بااین‌حال، اغلب مدیران بازخورد کافی درباره‌ی نحوه‌ی اداره‌ی تیم خود دریافت نمی‌کنند: کمتر از نیمی از کارکنان آمریکایی (42درصد)، فرصت لازم را برای ارائه‌ نظراتشان به مدیر مربوطه کسب می‌کنند و تنها حدود یک‌چهارم (24درصد) مجال آن را یافته‌اند تا عملکرد مدیرشان را ارزیابی کرده و بازخورد ارائه کنند. حتی میان خود مدیران هم تنها 36درصد می‌گویند که در قالب فرایندی رسمی از همتایان‌شان بازخورد دریافت نموده‌اند. با این اوصاف، اغلب مدیران ذهنیتی در مورد نقاط ضعف و قوت و البته نقاط کور عملکردشان

راهنمای شراکت در کسب‌وکار

یکی از نخستین و مهم‌ترین تصمیم‌های هر کارآفرین، انتخاب بین آغاز مسیر به تنهایی یا همراهی با هم‌بنیان‌گذار است. بسیاری از سرمایه‌گذاران به تیم‌های موسس چندنفره تمایل دارند، چون معتقدند تقسیم مسئولیت‌ها، تنوع مهارت‌ها و کاهش فرسودگی، ریسک شکست را پایین می‌آورد. با این حال، هم‌بنیان‌گذاری نامناسب می‌تواند به یکی از دلایل اصلی فروپاشی استارتاپ منجر شود. در این نوشتار، براساس تجربیات نویسنده به‌عنوان استاد کارآفرینی در دانشگاه هاروارد و مشاور ده‌ها تیم موسس، مجموعه‌ای از معیارها و راهکارهای حرفه‌ای برای تصمیم‌گیری در مورد هم‌بنیان‌گذاری ارائه می‌شود.

تله خاموش دورکاری

در یک سال گذشته، بسیاری از سازمان‌های کوچک و بزرگ، کارکنان خود را وادار نموده‌اند تا در تمامی روزهای کاری به دفتر بازگردند. این تصمیم اغلب پاسخی به شواهد رو‌به‌افزایشی است که نشان می‌دهد مدل‌های دورکاری و کار ترکیبی (هیبریدی) می‌تواند به کاهش بهره‌وری کارکنان منجر شود.

مذاکره از درون آغاز می‌شود

سال‌ها به ما آموخته‌اند احساسات دشمن مذاکره موثر است و باید آن‌ها را در اصطلاح «پشت در گذاشت»؛ گویی خویشتن‌داری یعنی سرکوب هرآنچه انسانی است. اما کنار گذاشتن احساسات، هم ناممکن است و هم نتیجه‌ای معکوس دارد. مذاکره فقط منطق و استدلال نیست؛ گفت‌وگویی است میان انسان‌هایی که نه‌فقط با منافع، بلکه با ترس‌ها، انتظارات، سوءگیری‌ها و نیاز به دیده‌شدن و تایید نیز برانگیخته می‌شوند.

در خدمت چابکی سازمان

کمتر از سه سال از معرفی «چت‌جی‌پی‌تی» توسط OpenAI می‌گذرد؛ با این وجود، همین مدت کوتاه کافی بوده تا این فناوری، محیط کار را به‌طور بنیادین دگرگون کند. بسیاری از وظایفی که پیش‌تر بخش قابل‌توجهی از زمان کارکنان را به خود معطوف می‌کرد، امروز سریع‌تر و در مواردی به‌صورت خودکار انجام می‌شود. اکنون پژوهشگران به سطوح بالاتر نمودار سازمانی چشم دوخته و این پرسش مهم را مطرح می‌کنند: هوش مصنوعی مولد (GenAI) چگونه روند فعالیت مدیران میانی را تغییر خواهد داد؟