به گزارش روابط عمومی اتاق مشهد، مژگان ثابت تیموری، رئیس کمیسیون گردشگری و صنایعدستی اتاق بازرگانی خراسان رضوی در ابتدای جلسه با اشاره به اهمیت دهه پایانی صفر در ساختار گردشگری مذهبی کشور اظهار کرد: ستاد خدمات سفر باید با تکیه بر تجربیات سال گذشته و با در نظر گرفتن چالشهایی که در دورههای قبل شناسایی شدهاند، برنامهریزی دقیقتری برای میزبانی از زائران داشته باشد. میزبانی از زائران امام رضا (ع) تنها یک وظیفه اجرایی نیست، بلکه بخشی از هویت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی خراسان رضوی محسوب میشود. لذا کیفیت این میزبانی نهتنها بر تجربه زائر اثر میگذارد، بلکه میتواند بر تصویر کلی استان در ذهن میلیونها مسافر نیز تأثیرگذار باشد.
وی به مسئله اسکان زائران در دهه پایانی صفر اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعات مهمی که کمیسیون با جدیت پیگیری میکند، اولویت دادن به اسکان زائران در مراکز رسمی اقامتی است. اقامتگاههای دارای مجوز باید پیش از استفاده از ظرفیتهای غیررسمی تکمیل شوند.
ثابت تیموری در ادامه با اشاره به تشکیل کمیته گردشگری کویر و گردشگری ورزشی ذیل کمیسیون تصریح کرد: این کمیته ها یکی از ساختارهای جدیدی است که با هدف فعالسازی ظرفیتهای کمتر استفاده شده استان شکل گرفته است، چرا که خراسان رضوی از منظر جغرافیایی، دسترسی و تنوع اقلیمی، ظرفیت ممتازی در حوزه گردشگری کویر دارد.
وی اظهار کرد: ارتباط مناسب استان با خراسان جنوبی، کرمان و سمنان، این امکان را فراهم میکند که یک شبکه گردشگری کویری بین استانهای شرق و مرکز کشور شکل بگیرد. اگر این همکاری بیناستانی تقویت شود، خراسان رضوی میتواند به هاب گردشگری کویر در شرق کشور تبدیل شود.
رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق مشهد همچنین از تجربه موفق خراسان جنوبی در برگزاری همایش ها و رویدادهای گردشگری کویر یاد کرد و گفت: ثبت و تداوم چنین رویدادهایی نشان داده است که توسعه این بخش نیازمند پیگیری مستمر، برندینگ رسانهای و تعامل بین استانی است.
لزوم استفاده از توان بخش خصوصی در مدیریت سفرهای پرتراکم
سپس ناصر غفران، نایبرئیس کمیسیون گردشگری و صنایعدستی اتاق بازرگانی خراسان رضوی با تأکید بر لزوم استفاده از توان بخش خصوصی در مدیریت سفرهای پرتراکم گفت: تجربه سالهای گذشته بهوضوح نشان داده هرجا مسئولیت واقعی به بخش خصوصی واگذار شده، خروجیها منسجمتر و اثربخشتر بوده است.
وی با اشاره به تجربه مدیریت زائران خارجی در سال گذشته اظهار کرد: راهبری بیش از ۳۵۰۰ زائر افغانستانی با همکاری ستاد اربعین استانداری و اداره اتباع استان تجربهای موفق بود که امروز میتواند مبنای سیاستگذاریهای جدید قرار گیرد. این تجربه نشان داد که اگر هماهنگی میان دستگاهها به درستی شکل بگیرد و اختیارات لازم به بخشهای تخصصی داده شود، حتی در شرایط پیچیده نیز میتوان مدیریت مؤثری داشت.
غفران یادآور شد: خراسان رضوی در ماههای پیش رو با چند رویداد پرتراکم مواجه خواهد بود؛ از جمله مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب، اربعین و دهه پایانی صفر. به همین دلیل کوچکترین ناهماهنگی میان نهادها میتواند تبعات جدی داشته باشد. هرچه موانع اجرایی سریعتر شناسایی شوند و دستگاهها از حالت جزیرهای خارج شوند، کیفیت خدمات نیز افزایش خواهد یافت.
تاکید بر پیش بینی از مرحله ثبتنام تا خروج زائر در سامانه
نایب رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق خراسان رضوی همچنین، به بحث هوشمندسازی در حوزه گردشگری اشاره کرد و گفت: سامانه جامع زائر باید تمام چرخه سفر را پوشش دهد. از لحظه ثبتنام زائر، اطلاعات مربوط به محل اقامت، مسیر ورود، خدمات دریافتشده و زمان خروج باید در یک ساختار واحد ثبت شود.
وی گفت: در کشورهای موفق، هویتسنجی و رصد خدمات بهصورت لحظهای انجام میشود و همین امر مانع آشفتگی مدیریتی میشود. بخش خصوصی آمادگی دارد در طراحی، توسعه و بهرهبرداری از چنین سامانهای مشارکت کند.
وی همچنین به ظرفیت شرکتهای حملونقل خصوصی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر دهها شرکت خصوصی دارای تجهیزات مناسب در استان فعالاند و میتوان از این توان استفاده مؤثرتری داشت.
برای میزبانی از زائران آماده میشویم
سید مسعود منتجبی، معاون گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی، دهه پایانی صفر را یکی از بزرگترین رویدادهای مذهبی جهان اسلام و پس از مناسک حج و اربعین، عظیمترین اجتماع مذهبی منطقه دانست و گفت: این رویداد از منظر حجم سفر، مدیریت خدمات و پیچیدگی عملیاتی، شرایط ویژهای دارد.
وی افزود: فعالیتهای ستادی از هفتم اردیبهشت آغاز شده و فعالیتهای اجرایی تا بیستوچهارم مرداد ادامه خواهد داشت. با توجه به تحولات اخیر، پیشبینی میشود حجم زائران نسبت به سالهای گذشته افزایش یابد.
منتجبی یکی از اصلیترین چالشها را گرمای شدید هوا دانست و گفت: همزمانی دهه پایانی صفر با اوج گرمای تابستان، نیازمند تمهیدات ویژه است. تأمین آب بستهبندی، یخ، خودروهای مهپاش، تجهیزات سرمایشی و استقرار تیمهای امدادی از جمله نیازهای اصلی است. کنترل ازدحام، مدیریت بحران، ارتقای ایمنی زائران و توسعه سامانههای هوشمند اطلاعرسانی از اولویتهای اصلی ستاد است.
وی همچنین بر ضرورت ایجاد سامانه ملی یکپارچه اسکان تأکید کرد.
در ادامه، محمد غفران، کارشناس معاونت گردشگری و زیارت استانداری، با اشاره به همزمانی اربعین و دهه پایانی صفر گفت: این موضوع میتواند فرصتی راهبردی برای همافزایی ظرفیتها باشد. در سالهای گذشته بسیاری از ظرفیتهای عملیاتی ستاد اربعین بهطور کامل در خدمت مشهد قرار نمیگرفت. اکنون باید تمام امکانات، تجهیزات و تجربههای مدیریتی مرتبط با اربعین بهموقع در اختیار استان قرار گیرد.
غفران، تجربه انتقال موفق زائران افغانستانی را نمونهای از مدیریت هماهنگ دانست و بر لزوم رعایت پروتکلهای بحران و هماهنگی در شرایط تراکم بالا تأکید کرد.
برنامهریزی صحیح در گرو استفاده از آمار دقیق است
در بخش دیگری از این جلسه، جواد براتی، رئیس پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی خراسان رضوی با تأکید بر ضرورت تصمیمسازی مبتنی بر داده گفت: یکی از ضعفهای جدی مدیریت سفر در استان، نبود آمار دقیق از تعداد زائران در دهه پایانی صفر است. هنوز دادهای جامع، استاندارد و قابل اتکا که بتواند تفکیک روشنی میان زائران دروناستانی، بروناستانی و خارجی ایجاد کند، در دسترس نیست. بدون آمار، برنامهریزی واقعی ممکن نیست و هر تصمیمی در حوزه حملونقل، اسکان، خدمات شهری، انرژی و مدیریت بحران، ناگزیر بر پایه برآوردهای تقریبی اتخاذ میشود.
براتی با اشاره به موضوع گرمای هوا و مصرف انرژی یادآور شد: در سال گذشته یکی از نگرانیهای مهم، احتمال خاموشی در بخشهایی از شهر بود. در ایام اوج سفر، تأمین پایدار انرژی بهویژه برای مراکز اقامتی، پایانهها، بیمارستانها و مراکز خدماتی باید با حساسیت بیشتری پیگیری شود.
براتی همچنین به فشار ترافیکی بر شهر اشاره کرد و گفت: در ایام پیک سفر، برخی مسیرهای شهری عملاً قفل میشوند و این مسئله تنها زائران را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه زندگی روزمره مجاوران و جامعه میزبان را نیز مختل میکند. سیاستگذاری گردشگری نباید صرفاً زائر محور باشد، بلکه باید رفاه ساکنان و جوامع محلی را نیز در نظر بگیرد.
سپس رضا ابراهیمنیا، عضو کمیسیون گردشگری و صنایعدستی اتاق خراسان رضوی با انتقاد از بیتوجهی به محور تاریخی جاده ولایت گفت: احیای جاده ولایت صرفاً یک اقدام زیرساختی نیست، بلکه میتواند به خلق یک مسیر دائمی گردشگری مذهبی و تاریخی منجر شود. اگر این محور بهدرستی احیا شود، علاوه بر ارتقای کیفیت خدمات به زائران، امکان طراحی تورهای ماندگار گردشگری نیز فراهم خواهد شد؛ تورهایی که میتوانند ماندگاری گردشگر در استان را افزایش دهند.
اقامتگاههای رسمی هنوز در اولویت واقعی نیستند
محمد نیکو، رئیس جامعه حرفهای هتلآپارتمانداران خراسان رضوی نیز با اشاره به چالش اسکان زائران گفت: موضوع اسکان در مراکز رسمی سالهاست در جلسات مطرح میشود اما در عمل همچنان بخش بزرگی از زائران خارج از چرخه رسمی اقامت میکنند.
وی اظهار کرد: ادارات و نهادهای مختلف از جمله برخی مجموعههای دولتی و سازمانی همچنان نیروها و زائران خود را در ظرفیتهای غیررسمی اسکان میدهند؛ این در حالی است که تا زمانی که ظرفیت اقامتگاههای رسمی تکمیل نشده، استفاده از ظرفیتهای غیررسمی نباید در اولویت باشد. این مسئله علاوه بر آسیب اقتصادی به بخش اقامت رسمی، باعث میشود دادههای واقعی اقامت نیز مخدوش شود.
وی همچنین به موضوع حملونقل و پروازها اشاره کرد و گفت: مدیریت سفر بدون برنامهریزی در این حوزه ناقص خواهد بود.
مهدی آجیلیان، عضو کمیسیون گردشگری و صنایعدستی اتاق مشهد، با تأکید بر ضرورت نگاه فرصتمحور به گردشگری زیارت تصریح کرد: حضور میلیونی زائران نباید صرفاً بهعنوان بار مضاعف بر زیرساختها دیده شود. هنر مدیریت آن است که همین تراکم عظیم به فرصت اقتصادی، فرهنگی و حتی توسعه زیرساختی برای استان تبدیل شود.
آجیلیان با اشاره به تجربه کشورهای موفق در مدیریت زائران گفت: عربستان در مکه و مدینه با کمک سامانههای نرمافزاری پیشرفته توانسته بخش بزرگی از چالشهای جمعیتی را مدیریت کند.
وی افزود: در مشهد نیز هر دستگاه برای خود سامانهای مجزا دارد و این پراکندگی داده مانع تصمیمگیری سریع و دقیق میشود. لذا باید سامانهای یکپارچه و جذاب طراحی شود که همه اجزای سفر زائر را پوشش دهد.
وزارت امور خارجه باید به سامانه زائر متصل شود
مسعود فرهادی، کارشناس نمایندگی وزارت امور خارجه در شمال شرق کشور، با اشاره به موضوع گردشگران خارجی گفت: وزارت امور خارجه در مرحله صدور روادید نقش مستقیم دارد، اما پس از ورود گردشگر به کشور، عملاً دسترسی اطلاعاتی محدود میشود. اگر سامانهای یکپارچه ایجاد شود و وزارت امور خارجه نیز عضوی از آن باشد، مدیریت گردشگران خارجی بسیار سادهتر و مؤثرتر خواهد شد.
گردشگری کویر ظرفیت عظیم اشتغالزایی دارد
با ورود جلسه به دستور کار دوم، امید خدادادی، دبیر کمیسیون گردشگری و صنایعدستی اتاق بازرگانی خراسان رضوی، به تشریح وضعیت گردشگری کویر پرداخت و افزود: گردشگری کویر یکی از شاخههای رو به رشد گردشگری طبیعتمحور و تجربهگرا در جهان محسوب میشود و خراسان رضوی نیز از ظرفیت قابل توجهی در این حوزه برخوردار است.
خدادادی تأکید کرد: این نوع گردشگری میتواند در ایجاد اشتغال، جذب سرمایهگذاری، توسعه منطقهای و افزایش ماندگاری گردشگران اثرگذاری جدی داشته باشد. با این حال چالشهای مهمی نیز وجود دارد؛ از جمله ضعف راههای دسترسی، کمبود اینترنت و خدمات امدادی، نبود زیرساختهای اقامتی استاندارد، فرآیند طولانی صدور مجوزها و نبود آموزش تخصصی.
وی همچنین تخریب محیط زیست، آلودگی و آسیب به پوشش گیاهی را از تهدیدهای جدی این حوزه دانست.
کویر فقط رمل نیست؛ یک اکوسیستم کامل است
حسینزاده، عضو کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق مشهد، با تأکید بر اینکه گردشگری کویر نباید به بازدید ساده از شنزار محدود شود، گفت: کویر دارای مجموعهای از ظرفیتهای طبیعی، تاریخی، فرهنگی و اقتصادی است؛ از کلوتها و نبکاها گرفته تا آسمان شب، رصد نجومی و سبک زندگی جوامع بومی.
وی افزود: توسعه بیضابطه گردشگری میتواند به فرسایش خاک، تخریب پوشش گیاهی، آسیب به زیستگاههای جانوری و فشار بر منابع آب منجر شود، بنابراین توسعه این بخش باید بر پایه گردشگری پایدار و مشارکت مردم محلی شکل بگیرد.
مهدی ذوالفقاری، مسئول دبیرخانه و میز کویرنوردی میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی نیز به مشکل فعالیت غیرمجاز تورهای کویر استان اشاره کرد و در ادامه گفت: یکی از مشکلات بنیادین این است که خراسان رضوی اساساً بهعنوان مقصد کویری شناخته نمیشود، در حالی که مناطقی همچون داورزن، بجستان و گناباد ظرفیتهای ممتازی دارند.
گردشگری کویر به امنیت منطقه کمک میکند
سپس محمد رکنی، معاون گردشگری اداره میراث فرهنگی خراسان رضوی، توسعه گردشگری کویر را تنها یک مسئله اقتصادی ندانست و گفت: در برخی مناطق کویری، افزایش رفتوآمد هدفمند گردشگران میتواند به ارتقای امنیت منطقه نیز کمک کند.
وی از ایجاد میز تخصصی کویر در اداره کل خبر داد و افزود: در کنار برنامههای توسعهای، موضوع فرهنگسازی در حوزه گردشگری مسئولانه نیز با جدیت دنبال میشود.
رکنی از اجرای پویش «نه به پلاستیک» در تأسیسات گردشگری خبر داد و بر مدیریت مصرف آب، کاهش استفاده از ظروف پلاستیکی و ساماندهی پسماند بهویژه در ایام پرتردد مذهبی تأکید کرد.
وی همچنین به نقش راهنمایان گردشگری در ایام دهه پایانی صفر اشاره کرد و گفت: صدها راهنمای آموزشدیده در مبادی ورودی مشهد مستقر میشوند تا در هدایت و راهبری زائران نقش کلیدی ایفا کنند.
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی خراسان رضوی با اشاره به پروژههای مطالعاتی مرتبط با توسعه گردشگری گفت: پروندههایی برای معرفی برخی مقاصد گردشگری استان در سطوح ملی و بینالمللی در حال پیگیری است. توسعه گردشگری کویر، روستاهای هدف گردشگری و مسیرهای تاریخی باید بهصورت همافزا دیده شوند تا استان از گردشگری تکمحوری خارج شود.
رضا عسکری، رئیس هیأتمدیره انجمن حرفه ای راهنمایان گردشگری خراسان رضوی، با نگاهی انتقادی به وضعیت فعلی گفت: یکی از مشکلات اساسی، برداشت نادرست از مفهوم کویرگردی است. خراسان رضوی با وجود ظرفیتهای قابل توجه، همچنان در میان مقاصد اصلی کویری کشور جایگاه پررنگی ندارد، در حالی که استانهایی همچون کرمان، اصفهان و خراسان جنوبی توانستهاند برند کویری خود را بهتر تثبیت کنند.
وی با اشاره به معادن نمکی منطقه سلطانآباد در محور نیشابور ـ تربت، آن را ظرفیتی مغفول برای توسعه گردشگری سلامت، نمکدرمانی و گردشگری تلفیقی طبیعتمحور دانست.
عسکری همچنین به ضعف زیرساختهای اولیه در مناطق کویری اشاره کرد و گفت: نبود سرویسهای بهداشتی استاندارد، جادههای مناسب و امکانات اقامتی، مانع جدی توسعه این بخش است.
وی اظهار کرد: خراسان رضوی کمترین ورودی گردشگر کویری را دارد، اما در عین حال بیشترین خروجی گردشگر به مقاصد کویری خارج از استان را ثبت میکند که نشانهای از ضعف برنامهریزی و معرفی ظرفیتهای داخلی است.
تورهای غیرمجاز و آفرود بیضابطه به کویر آسیب زدهاند
در ادامه، نگار حسینیان، نایبرئیس انجمن علمی طبیعتگردی ایران، با اشاره به آسیبهای محیطزیستی ناشی از توسعه غیراصولی گردشگری کویر گفت: بخش قابل توجهی از خسارات وارده به مناطق کویری ناشی از تورهای غیرمجاز و ترددهای کنترلنشده آفرود است که در سالهای اخیر به تخریب گسترده بسترهای طبیعی، آسیب به پوشش گیاهی و اختلال در زیستگاههای جانوری انجامیده است.
وی تأکید کرد: آفرود را نمیتوان بهطور کامل از گردشگری کویر حذف کرد، اما باید با مدیریت و ضابطهمند کردن آن، مسیرهای مشخص برای تردد تعریف و ورود به مناطق حساس با محدودیت و نظارت همراه شود.
حسینیان، نقش جوامع محلی را در حفاظت از زیستبوم کویر بسیار مهم دانست و افزود: مردم محلی میتوانند در شناسایی مناطق حساس و جلوگیری از ورود غیرمجاز نقش تعیینکنندهای ایفا کنند.
وی همچنین با اشاره به مخاطرات اقلیمی کویر، ایجاد سامانه هشدار شرایط جوی و الزام استفاده از راهنمایان محلی در مسیرهای پرخطر را ضروری خواند.
حسینیان به تغییر الگوهای تقاضای گردشگری اشاره کرد و گفت: امروز بخشی از گردشگران به دنبال تجربههایی مانند مدیتیشن، آرامش، سکوت درمانی، نجوم و تجربههای روانشناختی در طبیعت هستند که میتوان این ظرفیتها را در داخل استان نیز توسعه داد، مشروط بر آنکه زیرساختها تقویت شود.
در ادامه، محمدحسن حسینپور، رئیس جامعه حرفهای اقامتگاههای بومگردی خراسان رضوی، با اشاره به ظرفیتهای موجود گفت: در حال حاضر ۱۴ اقامتگاه بومگردی در شهرستانهای بردسکن، بجستان و داورزن فعال هستند. یکی از مهمترین نیازها، ایجاد هماهنگی میان اقامتگاهها، راهنمایان گردشگری و فعالان طبیعتگردی است تا بسیاری از چالشهای عملیاتی حل شود.
وی همچنین به مسئله اسکان غیرمجاز اشاره کرد و گفت: توزیع نامتوازن ظرفیتهای اقامتی نیازمند سیاستگذاری دقیقتر است.
در پایان جلسه، حسینیان، نماینده استانداری خراسان رضوی، با اشاره به ضعف تبلیغات گردشگری کویر گفت: با وجود ظرفیتهای گسترده، کویر خراسان رضوی هنوز در سطح ملی بهعنوان مقصدی جدی شناخته نشده است و نهادهای اجرایی، رسانهها و دستگاههای دولتی باید با طراحی رویدادهای ویژه و برنامههای معرفی مقصد، به ارتقای جایگاه این بخش کمک کنند.
ثبت دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰