به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، شورای ملی زعفران با تأکید بر اینکه بازار کار فصلی این محصول با نوعی «ناهماهنگی» مواجه است، معتقد است ساماندهی این بازار، کاهش ضایعات، ارتقای بهرهوری و صیانت از جایگاه جهانی زعفران ایران، مستلزم ایجاد نهادهای واسط، بهرهگیری از تجربههای موفق بینالمللی و تقویت مدیریت علمی زنجیره تولید است.
ناهماهنگی در بازار کار، چالش اصلی برداشت زعفران
«محسن احتشام»، رئیس شورای ملی زعفران در گفتوگو با خبرنگار ما، با اشاره به چالشهای تأمین نیروی انسانی در فصل برداشت زعفران، اظهار کرد: مشکل اصلی این بخش، کمبود نیروی کار نیست، بلکه نبود سازوکاری برای اتصال نیروی کار آماده اشتغال، به مزارع در زمان برداشت است.
به گفته وی، در حالی که هزاران نفر در کشور جویای کار هستند، مزارع زعفران هر سال در زمان برداشت، با کمبود نیروی انسانی مواجه میشوند و این مسئله موجب افت کیفیت محصول، افزایش ضایعات و کاهش ارزش صادراتی زعفران ایران میشود.
وی با اشاره به شرایط اقتصادی کشور افزود: افزایش بیکاری و کاهش فعالیت برخی واحدهای تولیدی و خدماتی از یک سو و پیشبینی تولید مطلوب زعفران در پی بارشهای مناسب امسال از سوی دیگر، فرصت مناسبی برای بهرهگیری از ظرفیت نیروی کار ایجاد کرده است. با این حال، نبود هماهنگی میان عرضه و تقاضای نیروی کار باعث شده بخشی از محصول ارزآور کشور به دلیل کمبود نیروی انسانی در معرض افزایش ضایعات قرار گیرد.
رئیس شورای ملی زعفران با بیان اینکه برداشت این محصول تنها در بازهای حدود ۵۰ تا ۶۰ روز انجام میشود، خاطرنشان کرد: مهاجرت گسترده روستاییان به شهرها طی سالهای گذشته، ظرفیت سنتی تأمین نیروی کار را کاهش داده است.
وی افزود: با سطح زیر کشت حدود ۱۳۳ هزار هکتار و با پیش بینی برآورد از شرایط موجود، تولید بیش از ۵۰۰ تن زعفران در سال جاری، نیاز به نیروی کار فصلی بیش از گذشته افزایش یافته و هرگونه تأخیر در برداشت، کیفیت و ارزش صادراتی محصول را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
احتشام با اشاره به ویژگیهای بیولوژیکی زعفران تصریح کرد: عمر گل زعفران تنها سه تا چهار روز است و تأخیر در برداشت، کلاله را در معرض عوامل محیطی قرار داده و از کیفیت آن میکاهد. همچنین، کمبود نیروی کار و انتقال سنتی گلها برای جداسازی، موجب آسیب به محصول و افزایش ضایعات میشود.
وی تأکید کرد: ناترازی میان عرضه نیروی کار و نیاز واقعی مزارع، به یکی از مهمترین عوامل کاهش ارزش افزوده و تضعیف توان صادراتی زعفران ایران تبدیل شده است و رفع این چالش، مستلزم ایجاد سازوکاری کارآمد برای هماهنگی بازار کار در فصل برداشت خواهد بود.
نبود نهادهای واسط، حلقه مفقوده بازار کار زعفران
رئیس شورای ملی زعفران، با تأکید بر اینکه چالش نیروی کار در فصل برداشت زعفران را نمیتوان صرفاً با سازوکار عرضه و تقاضا تحلیل کرد، اظهار کرد: اگر بازار بهطور طبیعی قادر به ایجاد تعادل بود، نباید همزمان هزاران نیروی جویای کار در شهرها و کمبود شدید کارگر در مزارع زعفران وجود داشته باشد.
وی تصریح کرد: کارآمدی بازار تنها به میزان سرمایه و منابع وابسته نیست، بلکه وجود نهادهایی که فرآیند ارتباط میان کارگر و کارفرما را تسهیل کنند، نقش تعیینکنندهای دارد. از این رو، مشکل اصلی زنجیره تولید زعفران کمبود نیروی انسانی نیست، بلکه نبود سازوکارهایی است که بتوانند در زمان مناسب، نیروی کار را با حداقل هزینه به مزارع متصل کنند.
احتشام افزود: در شرایط کنونی، هم کشاورزان و هم نیروی کار در بازار حضور دارند، اما فقدان ساختارهای سازمانیافته موجب شده ارتباط مؤثری میان آنها شکل نگیرد و این مسئله در حساسترین مقطع تولید، به کاهش بهرهوری و افزایش ضایعات منجر شود.
رئیس شورای ملی زعفران با اشاره به ساختار بازار کار این محصول، از «هزینههای پنهان مبادله» بهعنوان یکی از عوامل اصلی ناکارآمدی یاد کرد و گفت: کشاورزان باید نیروی کار مناسب را شناسایی کنند، کارگران از فرصتهای شغلی مطلع شوند، درباره دستمزد به توافق برسند و در نهایت کیفیت برداشت نیز تضمین شود.
به گفته وی، نبود ساختارهای رسمی، این فرآیند را دشوار و هزینه مبادله را برای هر دو طرف افزایش داده است.
وی ادامه داد: زمانی که کشاورز بخش قابل توجهی از زمان خود را صرف یافتن نیروی کار میکند و نیروی کار نیز از فرصتهای موجود اطلاع کافی ندارد، بخشی از ظرفیت تولید پیش از آغاز برداشت از دست میرود.
احتشام با بیان اینکه جذب نیروی کار در بسیاری از مناطق زعفرانخیز همچنان بر پایه روابط سنتی و خویشاوندی انجام میشود، خاطرنشان کرد: این شیوه در مقیاس محدود کارآمد است، اما پاسخگوی نیاز گسترده مزارع زعفران نیست.
به اعتقاد وی، نتیجه این وضعیت، شکلگیری «عدم وجود تطابق» در بازار کار است؛ یعنی شرایطی که کشاورزان به دنبال کارگر هستند و کارگران نیز به دنبال کار، اما ارتباط مؤثری میان آنها برقرار نمیشود.
وی همچنین به نقش عوامل رفتاری در این حوزه اشاره کرد و گفت: بخشی از نیروهای کار شهری که طی سالهای اخیر شغل خود را از دست دادهاند، نسبت به اشتغال فصلی در بخش کشاورزی تمایل کمتری دارند و هزینههایی مانند رفتوآمد، اسکان موقت، دوری از خانواده و ریسکهای فعالیت در محیط روستایی را بیش از منافع آن ارزیابی میکنند.
تجربه کشورهای موفق در ساماندهی بازار کار کشاورزی
رئیس شورای ملی زعفران با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در ساماندهی بازار کار کشاورزی تصریح کرد: کمبود نیروی کار فصلی، مسئلهای مختص ایران نیست و بسیاری از اقتصادهای توسعهیافته و نوظهور نیز با این چالش مواجه بودهاند، اما تفاوت اصلی در کیفیت نهادهایی است که برای مدیریت این بازار ایجاد کردهاند.
وی خاطرنشان کرد: ترکیه با ساماندهی واسطههای رسمی، برزیل با تشکیل کنسرسیومهای کارفرمایی، اندونزی با برنامهریزی برای جابهجایی نیروی کار و ژاپن و کره جنوبی با استفاده از ظرفیت بازنشستگان و کارکنان نیمهوقت شهری، توانستهاند هزینههای مبادله را کاهش داده و بازار کار کشاورزی را ساماندهی کنند.
احتشام تأکید کرد: وجه مشترک تمامی این تجربهها آن است که دولتها منتظر نماندهاند تا کارگر و کارفرما یکدیگر را پیدا کنند، بلکه با ایجاد زیرساختها و نهادهای لازم، فرآیند اتصال عرضه و تقاضای نیروی کار را تسهیل کردهاند؛ اقدامی که به افزایش بهرهوری، کاهش ضایعات و تقویت رقابتپذیری بخش کشاورزی منجر شده است.
تأمین بهموقع نیروی کار؛ کلید کاهش ضایعات زعفران در فصل برداشت
«فرشید منوچهری»، دبیر شورای ملی زعفران نیز در گفتوگو با خبرنگار ما با هشدار نسبت به افزایش ضایعات در زنجیره تولید زعفران تصریح میکند: بخش قابل توجهی از خسارت این محصول استراتژیک در فاصله زمانی برداشت گل تا جداسازی و خشککردن کلاله رخ میدهد؛ موضوعی که علاوه بر کاهش بهرهوری مزارع، جایگاه ایران در بازارهای جهانی را نیز با چالش مواجه میکند.
او با تأکید بر جایگاه ایران در تولید این محصول اظهار کرد: ایران همچنان بیش از ۹۲ درصد زعفران جهان را با کیفیت مطلوب تولید میکند و این مزیت راهبردی باید با تکیه بر نوآوری، ارتقای بهرهوری و مدیریت علمی زنجیره تولید حفظ شود.
به گفته منوچهری، تضعیف این جایگاه در نتیجه افزایش هزینههای تولید و کاهش عملکرد مزارع، میتواند رقابتپذیری زعفران ایران را در بازارهای جهانی تحت تأثیر قرار دهد.
وی افزود: حفظ این مزیت مستلزم توجه ویژه به چالشهای زنجیره تولید، بهویژه در مراحل برداشت و فرآوری اولیه است؛ زیرا هرگونه افت کیفیت محصول، مستقیماً بر توان صادراتی و جایگاه زعفران ایران در بازارهای بینالمللی اثر میگذارد.
گلایه کشاورزان از افزایش هزینهها و کاهش عملکرد مزارع
منوچهری با اشاره به روند افزایشی هزینههای تولید گفت: زعفرانکاران کشور ما طی سالهای اخیر همواره از افزایش هزینهها و کاهش عملکرد مزارع گلایه داشتهاند. این در حالی است که رشد قیمت جهانی زعفران، انگیزه کشورهای دیگر برای ورود به عرصه تولید این محصول را افزایش داده است.
وی تصریح کرد: کشورهایی مانند ازبکستان، قرقیزستان و تاجیکستان در سالهای اخیر به جمع تولیدکنندگان زعفران پیوستهاند و در صورت توسعه کشت، میتوانند سهم بیشتری از بازار جهانی را به دست آورند. از این رو، افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای تولید در ایران بیش از گذشته اهمیت یافته است، بهویژه آنکه برخی از این کشورها از نیروی کار ارزانتر نیز برخوردارند.
دبیر شورای ملی زعفران با اشاره به مطالعات کارشناسی این شورا، مرحله برداشت تا جداسازی و خشککردن کلاله را مهمترین گلوگاه تولید زعفران دانست و اظهار کرد: بخش قابل توجهی از ضایعات این محصول در همین مرحله رخ میدهد. از آنجا که عمر گل زعفران بسیار کوتاه است و برداشت آن تنها در بازهای حدود ۵۰ تا ۶۰ روز انجام میشود، تأمین بهموقع نیروی انسانی در این مقطع، نقشی تعیینکننده در حفظ کیفیت محصول و افزایش بهرهوری دارد.
وی افزود: هرگونه اختلال در تأمین نیروی کار فصلی، علاوه بر کاهش کیفیت، درآمد تولیدکنندگان و ارزش اقتصادی محصول را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. بنابراین کاهش ضایعات در مرحله برداشت و فرآوری اولیه، یکی از مهمترین راهکارهای افزایش بهرهوری و حفظ مزیت رقابتی زعفران ایران است.
منوچهری همچنین از بررسی تجربه کشورهای مختلف در زمینه مدیریت نیروی کار فصلی خبر داد و گفت: شورای ملی زعفران برای دستیابی به راهکارهای مؤثر، تجربه کشورهایی را که در تأمین نیروی انسانی بخش کشاورزی با چالش مواجه بودهاند، مطالعه کرده است.
به گفته وی، نتایج این بررسیها نشان میدهد بسیاری از راهکارهای پیشنهادی، علاوه بر صنعت زعفران، در سایر بخشهای کشاورزی نیز قابل استفاده است و میتواند به کاهش ضایعات، افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای تولید کمک کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: نتایج این مطالعات در قالب گزارشی کارشناسی در اختیار وزارت جهاد کشاورزی، استانداری خراسان رضوی و اتاق بازرگانی استان قرار گرفته است تا زمینه اجرای راهکارهای عملی برای مدیریت بازار کار فصلی، کاهش ضایعات و ارتقای بهرهوری در زنجیره تولید زعفران فراهم شود.
دبیر شورای ملی زعفران تاکید کرد: صیانت از جایگاه جهانی زعفران ایران تنها با افزایش تولید محقق نمیشود، بلکه مستلزم تقویت زیرساختهای برداشت، تأمین نیروی انسانی و مدیریت کارآمد زنجیره تولید است.
ثبت دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰