تاب‌آوری، بهره‌وری و تحول؛ سه ضرورت پیش‌روی شرکت‌های مهندسی

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، در این مراسم که به همت انجمن شرکت‌های فنی، مهندسی و مشاوره‌ای استان برگزار شد، سخنرانان با اشاره به شرایط متغیر اقتصاد، بحران‌های حوزه آب و انرژی، تورم، نقدینگی، تحولات فناوری و گسترش هوش مصنوعی، بر ضرورت عبور از الگوهای سنتی مدیریت بنگاه‌های مهندسی، تقویت تاب‌آوری و حرکت به سمت مدل‌های جدید خلق ارزش تاکید کردند.

مهندسی فقط ساختن نیست؛ مسئله امروز ما بقا و تاب‌آوری است

محسن خندان‌دل، رئیس کمیسیون خدمات فنی، مهندسی، مشاوره‌ای و عمران اتاق مشهد، با اشاره به شکل‌گیری این آیین بر پایه فعالیت جمعی تشکل‌ها، اظهار کرد: برآیند فعالیت‌های جمعی با همکاری گروه بزرگی از افراد شکل می‌گیرد و دوازدهمین آیین پاسداشت روز مهندسی نیز با حمایت اتاق بازرگانی استان و همراهی خانه صنعت، معدن و تجارت، انجمن مدیران صنایع و سایر انجمن‌ها و واحدهای صنفی برگزار شده است.

وی با اشاره به اهمیت موضوع «استراتژی بقا» برای بخش‌های مختلف اقتصادی، گفت: این موضوع برای همه واحدهای صنعتی، تولیدی، معدنی، خدماتی و سایر بنگاه‌ها اهمیت دارد. مشکلات واحدهای صنعتی متعدد است و دغدغه‌ها و چالش‌ها هر روز بیشتر می‌شود.

رئیس انجمن شرکت‌های فنی، مهندسی و مشاوره‌ای خراسان رضوی افزود: وقتی از «مهندسی استراتژی بقا» صحبت می‌کنیم، منظور این است که مهندسی را صرفاً ساختن ندانیم؛ مهندسی یعنی شناخت مسئله و پیدا کردن راه‌حل. مسئله امروز ما بقا و تاب‌آوری است و باید بتوانیم در مواجهه با اتفاقات کشور، تاب‌آور باشیم و مسیر ماندن و ادامه فعالیت را پیدا کنیم.

وی با اشاره به تاخیر در برگزاری این آیین گفت: این مراسم قرار بود پنجم اسفندماه برگزار شود که به تعویق افتاد و اکنون پس از چند ماه برگزار می‌شود.

او ادامه داد: پاسداشت مهندسی، پاسداشت شایستگی است. در این مراسم نیز از برترین‌های استان در حوزه‌های مختلف تقدیر می‌شود؛ از واحدهای نمونه گرفته تا پیشکسوتان، نام‌آوران، مهندسان جوان، طرح‌های برگزیده و دانشجویان نمونه.

خندان‌دل از اضافه شدن بخش «دانشجویان نمونه» و طرح‌های دانشجویی به برنامه‌های این آیین خبر داد و گفت: دانشجو باید دیده شود و باید صحنه ظهور استعداد و جاه‌طلبی خود را در اختیار او قرار دهیم. در بخش «رویاهای دانشجویی» نیز آماده‌ایم ایده‌ها و رویاهای دانشجویان را ببینیم و برای تحقق آن‌ها زمینه ایجاد کنیم.

وی ادامه داد: تلاش کرده‌ایم ارتباط صنعت و دانشگاه را تسهیل کنیم و از واحدهای اقتصادی قول گرفته‌ایم که دانشجویان را بورسیه کنند. امسال نیز با کمک حامیان مالی تلاش می‌کنیم زمینه کارورزی و بورس دانشجویان در واحدهای مختلف فراهم شود.

چهار گام برای عبور از شرایط متغیر

رئیس انجمن شرکت‌های فنی، مهندسی و مشاوره‌ای خراسان رضوی اظهار کرد: در جهان متفاوت امروز باید بدانیم چگونه مهندسی بقا داشته باشیم. دانش، سرمایه، تجهیزات و ارتباطات، هیچ‌کدام به‌تنهایی موجب بقا نمی‌شوند و برآیند این عوامل باید در قالب یک استراتژی سازمانی دیده شود.

وی تصریح کرد: محیط به‌شدت در حال تغییر است و سرعت تغییرات محیطی از سرعت تصمیم‌گیری ما بیشتر شده است. بنابراین برای حفظ خود باید بتوانیم متناسب با شرایط جدید، خود را بازآفرینی کنیم و در عین حال قابلیت‌های کلیدی‌مان را حفظ کنیم.

خندان‌دل، استراتژی را نوعی «مهندسی آینده» توصیف کرد و گفت: مهندس برای آینده‌ای که هنوز نیامده، امروز تصمیم می‌گیرد. در این استراتژی چهار مؤلفه بقا، تاب‌آوری، تحول و خلق آینده باید مورد توجه قرار گیرد. بقا مقصد نیست، بلکه نقطه شروع است.

وی افزود: مهندسی، هنر ساختن در شرایطی است که هنوز همه چیز را نمی‌دانیم و استراتژی، هنر انتخاب مسیری است که ما را از امروز به فردای مطلوب می‌رساند.

در شرایط بحران، انطباق‌پذیری از هوش مهم‌تر است

محمدعلی چمنیان، نایب‌رئیس اتاق خراسان رضوی نیز، در این آیین با اشاره به مفهوم «استراتژی بقا»، اظهار کرد: استراتژی بقا در شرایط امروز موضوع بسیار مهمی است. نخستین بار مفهوم بقا در نظریات داروین مطرح شد؛ اینکه چه موجوداتی می‌توانند در محیط متغیر به حیات خود ادامه دهند. در طبیعت، آن‌هایی دوام آوردند که قابلیت انطباق بیشتری با تغییرات محیط داشتند.

وی افزود: انطباق‌پذیری در طبیعت حتی از هوش نیز اهمیت بیشتری دارد. استراتژی بقا نیز به معنای توانایی وفق دادن خود با شرایط است. گاهی افراد باهوش درگیر تابوها و تعصبات می‌شوند و نمی‌توانند خود را با شرایط جدید تطبیق دهند.

چمنیان با اشاره به وضعیت بنگاه‌ها در شرایط بحرانی گفت: شرکت‌ها معمولاً چشم‌انداز و برنامه‌های بلندمدت دارند، اما در شرایط بحران، پایبندی صرف به استراتژی‌های بلندمدت می‌تواند به شکست منجر شود. در بحران باید بتوانیم خود را با شرایط تطبیق دهیم و کار جدید انجام دهیم.

وی نقدینگی را یکی از مسائل اساسی بنگاه‌ها دانست و گفت: سرمایه‌گذاری روی دارایی‌هایی که ارزش آن‌ها افزایش پیدا می‌کند، در شرایط فعلی الزاماً پاسخگو نیست. باید نقدینگی را وارد چرخه فعالیت کرد تا سازمان بتواند به کار خود ادامه دهد. در شرایط بحران، هدف لزوماً کسب سود در یک یا دو سال نیست؛ ابتدا باید سیستم را سرپا نگه داشت.

نایب‌رئیس اتاق خراسان رضوی خاطرنشان کرد: در استراتژی بقا، سهم برنامه‌های کوتاه‌مدت افزایش پیدا می‌کند و بخش کوچک‌تری از منابع به برنامه‌های بلندمدت اختصاص می‌یابد. یادگیری تطبیقی و سازمانی نیز در چنین شرایطی اهمیت ویژه‌ای دارد.

چمنیان افزود: اگر یادگیری سازمانی را ارتقا ندهیم، در مواجهه با بحران آسیب‌پذیر خواهیم بود. هوش مصنوعی می‌تواند به یادگیری سریع‌تر کمک کند و ابزارهایی در اختیار سازمان قرار دهد که فرآیند یادگیری را تسهیل می‌کنند.

لزوم حرکت جامعه مهندسی از طراحی و اجرا به سمت مسئله‌یابی

غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، در این مراسم با بیان اینکه مهندسان حلقه اتصال علم با جامعه و زندگی مردم هستند، اظهار کرد: انتظار از جامعه مهندسی این است که صرفاً به طراحی و اجرا نپردازد، بلکه مسائل استان را شناسایی و برای آن‌ها راهکار پیدا کند. شرایط امروز عادی و نرمال نیست و با چالش‌های جدی مواجه هستیم؛ بنابراین باید بیشتر به سمت مسئله‌یابی و راهکاریابی حرکت کنیم.

استاندار خراسان رضوی، بحران آب را یکی از چالش‌های جدی کشور و استان دانست و تصریح کرد: امروز از مرحله درک و شناخت مسئله عبور کرده‌ایم و با بحران مواجه هستیم. باید برای بازچرخانی آب برنامه داشته باشیم و پساب را به‌عنوان یک منبع جدید آب ببینیم و آن را وارد چرخه مصرف کنیم.

وی با تاکید بر ضرورت تغییر نگاه در حوزه مصرف، ادامه داد: تصور فراوانی منابع مشکلات زیادی برای ما ایجاد کرده است. بخشی از مشکلات امروز نیز نتیجه تصمیمات اشتباه گذشته است و اکنون تبعات آن تصمیمات را مشاهده می‌کنیم. در حوزه انرژی نیز باید با توجه ویژه به امکانات، فرصت‌ها و مسیری که در آن قرار داریم، برای عبور از چالش‌ها برنامه‌ریزی کنیم.

مظفری همچنین بر ضرورت تکمیل زنجیره‌های ارزش در استان تاکید کرد و گفت: باید بررسی کنیم از ظرفیت‌های استان چه میزان در قالب زنجیره ارزش استفاده کرده‌ایم. خراسان رضوی از موقعیت مناسبی برای ترانزیت کالا برخوردار است، اما باید به سمت ایجاد ارزش افزوده حرکت کنیم و در این مسیر به کمک متخصصان و مهندسان نیاز داریم.

وی فناوری و هوش مصنوعی را از دیگر حوزه‌های مهم پیش‌رو دانست و گفت: سرعت و شدت تحولات بسیار زیاد است و اگر حرکت نکنیم، دیگر به تحولات جهانی نخواهیم رسید. هوش مصنوعی یک فرصت زمانی مهم است و باید هم‌زمان با دنیا حرکت کنیم.

او بر ضرورت توجه بیشتر به مهندسان جوان تاکید کرد و افزود: باید ظرفیت و فرصت بیشتری در اختیار مهندسان جوان قرار دهیم. می‌توان «نهضت مهندسی» را برای حل مشکلات استان راه‌اندازی کرد و ایده‌ها را به مرحله اجرا رساند.

مظفری همچنین با اشاره به برگزاری رویدادهای پیش‌رو در حوزه معدن، بر ضرورت ارتقای کیفیت این رویدادها تاکید کرد و گفت: باید تلاش کنیم در خراسان رضوی اتفاقات خوبی رقم بخورد و برای آبادانی استان راه‌حل‌های بزرگ پیدا کنیم.

بهره‌وری، نقدینگی و مدیریت ریسک؛ ارکان بقا در شرکت‌های مهندسی

سپس شهرام عیدی‌زاده، مدیر مرکز آموزش اتاق خراسان رضوی، با اشاره به مفهوم «استراتژی مهندسی بقا» گفت: مسئله امروز شرکت‌های مهندسی، بقا، بهره‌وری و رشد است. توانایی حفظ نقدینگی، عبور از شوک‌ها و حرکت رو به جلو باید در تعریف بقا برای بنگاه‌ها مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: شرکت‌های مهندسی با مسائل متعددی از جمله تورم، تامین مالی، شیوه برگزاری مناقصه، مدیریت نقدینگی و مدیریت ریسک مواجه هستند و تغییرات مختلف می‌تواند بحران نقدینگی و حتی تعطیلی بنگاه‌ها را به دنبال داشته باشد.

عیدی‌زاده با اشاره به تورم‌ و نوسانات نرخ ارز اظهار کرد: شرکت‌های مهندسی باید این شرایط را در قراردادهای خود لحاظ کنند. تغییر نرخ ارز بر قیمت‌های مختلف اثر می‌گذارد و اگر شرکت‌ها سودهای روی کاغذ را واقعی تلقی کنند، ممکن است در عمل با زیان‌های قابل توجه مواجه شوند.

وی، ساختار مناقصه و قرارداد را از دیگر چالش‌های شرکت‌های مهندسی دانست و گفت: شرایط متغیر محیط کسب‌وکار بر رابطه میان کارفرما، شرکت مهندسی و پیمانکار اثر می‌گذارد و کیفیت این روابط نیز در ادامه فعالیت شرکت‌ها نقش مهمی دارد.

مدیر مرکز آموزش اتاق مشهد با تاکید بر مفهوم تاب‌آوری افزود: باید بررسی کنیم تاب‌آوری را در آینده چگونه مدیریت کنیم تا شرکت‌های مهندسی بتوانند ضمن بقا، به رشد پایدار برسند. بزرگ‌تر بودن یک بنگاه لزوماً به معنای قوی‌تر بودن آن نیست.

وی نقش تشکل‌ها و انجمن‌ها را در ایجاد تاب‌آوری جمعی مهم دانست و گفت: بخشی از مشکلات، ناشی از محیط کسب‌وکار است. وقتی مسائل از مسیر تشکل‌ها و انجمن‌های تخصصی پیگیری می‌شود، مسیر اثرگذاری گسترده‌تر خواهد بود. انتقال تجربه، آموزش، شناسایی چالش‌ها و یافتن راه‌حل، از کارکردهای مهم فعالیت تشکلی است.

عیدی‌زاده همچنین بر ضرورت استفاده شرکت‌های مهندسی از هوش مصنوعی تاکید کرد و گفت: نباید با هوش مصنوعی جنگید؛ شرکت‌های مهندسی باید از این فناوری برای توانمندسازی مهندسان استفاده کنند.

وی «مقیاس‌پذیری» را یکی از مسیرهای افزایش بهره‌وری دانست و افزود: اگر بتوان با همان منابع، ارزش افزوده بیشتری خلق کرد و آن روش را توسعه داد و به فروش رساند، مقیاس‌پذیری اتفاق افتاده است. در این مسیر، آموزش نقش مهمی دارد و مهندس پیشرو باید دانش‌های مختلفی داشته باشد. انجمن‌ها، تشکل‌ها و دانشگاه‌ها نیز در حرکت به سمت خلق ارزش افزوده بیشتر در حوزه مهندسی نقش مهمی دارند.

بنگاه مهندسی باید از پروژه‌محوری به پلتفرم حل مسئله تبدیل شود

حسین انصاری، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد نیز با اشاره به روند تکامل شرکت‌های مهندسی اظهار کرد: شرکت‌های سنتی با مشکلات مختلفی مواجه هستند و تا حد زیادی به پروژه وابسته شده‌ایم؛ پروژه‌هایی که مرتب متوقف می‌شوند. اقتصادهای پروژه‌ای نتوانسته‌اند عملکرد مطلوبی داشته باشند و فرهنگ کار در خراسان نیز نیازمند تغییر است. درآمدهای ناپایدار ایجاد شده و باید برای حل این مسئله چاره‌اندیشی کرد.

انصاری با اشاره به ساختار بنگاه‌های بزرگ در ایران گفت: بسیاری از شرکت‌های بزرگ کشور به دلیل رشد تورمی بزرگ شده‌اند، نه الزاماً به دلیل رشد دانش و توسعه واقعی. تا زمانی که درآمد شرکت صرفاً به پروژه بعدی وابسته باشد، تاب‌آوری واقعی شکل نمی‌گیرد.

وی تحریم‌ها را یکی از عواملی دانست که شرکت‌های ایرانی را به سمت توسعه شرکت‌های مهندسی صنعتی سوق داده و افزود: هوش مصنوعی در حال انجام کارهایی است که تصور آن‌ها تا چندی پیش دشوار بود و ما ناچاریم خودمان را تغییر دهیم.

او تاکید کرد: باید به سمت بنگاه‌های رقابت‌پذیر حرکت کنیم و تخصص را به‌عنوان یک دارایی استراتژیک بشناسیم. معماری بنگاه مهندسی جدید باید به سمت تبدیل شرکت به یک پلتفرم حل مسئله حرکت کند.

انصاری، تنوع را یکی از الزامات بقا دانست و گفت: در شرایط امروز باید برای تنوع منابع درآمدی و تنوع مشتریان برنامه داشته باشیم. شرکت‌های خراسان رضوی عمدتا کوچک و شخصی هستند و با تورم فعالیت می‌کنند؛ بنابراین باید از ابزارهای جدید استفاده کنیم.

وی بر ضرورت توسعه دانش دیجیتال و عبور از مرزهای سنتی کسب‌وکار تاکید کرد و گفت: باید وارد فضای بدون مرز شویم و حتی رقبای خود را به‌عنوان شریک بپذیریم و از مرزهای موجود عبور کنیم.

تقدیر از برترین‌های حوزه مهندسی خراسان رضوی

در بخش پایانی دوازدهمین آیین پاسداشت روز ملی مهندسی، از برگزیدگان حوزه‌های مختلف تقدیر شد. این برگزیدگان در بخش‌های واحدهای نمونه فنی و مهندسی، پیشکسوتان، نام‌آوران و مهندسان جوان، طرح‌های برگزیده و دانشجویان نمونه انتخاب شدند.