۴۰ درصد از کیک اقتصاد زیر وزن نقدینگی / نسبت نقدینگی به GDP کاهش یافت، اما خطر پولی از بین نرفت

3 فصل ۱۴۰۴؛ نسبت نقدینگی به GDP پایین‌تر از سال قبل ایستاد

در داده‌های فصلی نیز نسبت نقدینگی به GDP در سه فصل نخست ۱۴۰۴ نسبت به فصل‌های مشابه سال قبل کاهش یافته است. البته باید توجه داشت که در داده فصلی، نقدینگی یک متغیر مانده است اما GDP یک جریان سه‌ماهه؛ بنابراین نسبت‌های فصلی به‌طور طبیعی بالاتر از نسبت‌های سالانه دیده می‌شوند و باید با فصل مشابه مقایسه شوند.

در بهار ۱۴۰۴، نقدینگی به ۱۱۰۵۸.۷۹ همت و GDP فصلی به ۷۴۸۱.۰۸ همت رسید و نسبت نقدینگی به GDP ۱۴۷.۸ درصد ثبت شد؛ در حالی که این نسبت در بهار ۱۴۰۳ برابر ۱۵۵.۲ درصد بود. در تابستان ۱۴۰۴ نیز این نسبت به ۱۴۰.۶ درصد رسید، کمتر از ۱۴۷.۶ درصد تابستان ۱۴۰۳. در پاییز هم با وجود افزایش نقدینگی به ۱۳۵۳۴.۴۶ همت، نسبت نقدینگی به GDP ۱۴۷ درصد شد؛ پایین‌تر از ۱۵۵.۸ درصد پاییز ۱۴۰۳. این روند نشان می‌دهد رشد GDP اسمی در سه فصل ۱۴۰۴ سریع‌تر از رشد نقدینگی بوده است.

کاهش نسبت کافی نیست؛ ترکیب نقدینگی مهم‌تر شده است

کاهش نسبت نقدینگی به GDP نباید به‌عنوان پایان خطر نقدینگی تفسیر شود. در پاییز ۱۴۰۴، نقدینگی نسبت به پاییز ۱۴۰۳ از ۹۶۰۳.۶۱ همت به ۱۳۵۳۴.۴۶ همت رسید؛ یعنی حدود ۴۰.۹ درصد رشد کرد. اما چون GDP فصلی از ۶۱۶۲.۲۸ همت به ۹۲۰۵.۴۴ همت افزایش یافت و حدود ۴۹.۴ درصد رشد داشت، نسبت نقدینگی به GDP از ۱۵۵.۸ درصد به ۱۴۷ درصد کاهش پیدا کرد.

این عدد از نظر نسبی نشانه کاهش وزن نقدینگی در برابر اندازه اسمی اقتصاد است، اما فشار پولی فقط به حجم نقدینگی مربوط نیست؛ ترکیب آن نیز اهمیت دارد. در گزارش سیالیت نقدینگی دیده شد که سهم پول از نقدینگی به حوالی ۲۵ درصد رسیده است؛ یعنی حدود یک‌چهارم نقدینگی در بخش سیال‌تر قرار دارد. بنابراین حتی اگر نسبت نقدینگی به GDP کاهش یافته باشد، بالا ماندن سهم پول می‌تواند سرعت اثرگذاری نقدینگی بر تورم، ارز، طلا و بازار دارایی‌ها را افزایش دهد.

دماسنج فشار پولی؛ نسبت نقدینگی به GDP چه می‌گوید؟

اهمیت نسبت نقدینگی به GDP در این است که فقط حجم پول را نشان نمی‌دهد، بلکه می‌سنجد نقدینگی موجود در اقتصاد نسبت به اندازه اسمی تولید ناخالص داخلی چقدر بزرگ است. به بیان ساده، این شاخص نشان می‌دهد در برابر هر واحد تولید و فعالیت اقتصادی، چه حجمی از نقدینگی در اقتصاد وجود دارد. اگر نقدینگی سریع‌تر از GDP رشد کند، وزن پول در برابر اقتصاد سنگین‌تر می‌شود و ظرفیت فشار بر قیمت‌ها، بازار دارایی‌ها و تورم بالا می‌رود. اما اگر GDP اسمی سریع‌تر رشد کند، نسبت نقدینگی به GDP کاهش می‌یابد؛ حتی اگر خود نقدینگی همچنان در حال افزایش باشد.

یافته اصلی این گزارش دقیقاً همین نقطه دوگانه است. نقدینگی ایران از ۴۸۳۲.۴۴ همت در سال ۱۴۰۰ به ۱۰۱۶۵.۹۵ همت در سال ۱۴۰۳ رسیده، اما چون GDP اسمی با سرعت بیشتری رشد کرده، نسبت نقدینگی به GDP از ۵۳.۸ درصد به ۴۰.۵ درصد کاهش یافته است. در سه فصل نخست ۱۴۰۴ نیز همین روند دیده می‌شود و نسبت نقدینگی به GDP نسبت به فصل‌های مشابه سال قبل پایین‌تر ایستاده است.

بنابراین، پیام گزارش این نیست که خطر نقدینگی از بین رفته؛ بلکه این است که وزن نسبی نقدینگی نسبت به اندازه اسمی اقتصاد کمتر شده، اما سطح بالای نقدینگی و ترکیب سیال آن همچنان برای تورم مهم است.