توسعه زیرساخت و تامین مالی؛ دو اولویت اقتصاد دانش‌بنیان خراسان رضوی

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی مشهد، در این نشست همچنین ضمن ارائه گزارشی از عملکرد ۴۰ جلسه گذشته یکشنبه‌های اقتصادی و تحقق ۷۳.۲۵ درصدی مصوبات، پیشنهادهایی برای ایجاد شهر علم و فناوری، توسعه برج‌های فناوری، استفاده از اعتبار مالیاتی برای پژوهش و توسعه، ایجاد پردیس تخصصی تجهیزات پزشکی و اجرای برش استانی قانون جهش تولید دانش‌بنیان مطرح شد.

توسعه فناوری، ضرورتی برای خلق ثروت و همگامی با تحولات جهانی

«محمدرضا توکلی‌زاده»، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، با تاکید بر نقش فناوری در اقتصاد جهانی، توسعه فناوری و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و نوآورانه را ضرورتی اساسی برای خلق ثروت و پیشرفت اقتصادی دانست و با اشاره به تغییر جایگاه شرکت‌های پیشرو در اقتصاد جهان اظهار کرد: در سال‌های گذشته، شرکت‌های نفتی و تولیدکنندگان انرژی در زمره بزرگ‌ترین شرکت‌های جهان قرار داشتند؛ اما امروز شرکت‌های فناوری در صدر این فهرست دیده می‌شوند. این تحول نشان‌دهنده نقش فزاینده فناوری در تولید ثروت و شکل‌دهی به اقتصاد جهانی است.

توکلی‌زاده افزود: نخستین وظیفه فناوری، خلق ثروت است؛ ثروتی که می‌تواند در مسیر توسعه علم، گسترش خدمات و ارتقای کیفیت زندگی مردم به کار گرفته شود. از این رو، باید تلاش کنیم همگام با تحولات جهانی، به‌ویژه در کشورهای پیشرفته، حرکت کنیم و از ظرفیت‌های فناوری برای پیشرفت کشور بهره ببریم.

رئیس اتاق خراسان رضوی با قدردانی از تلاش‌های مجموعه‌های علمی و فناوری استان، بر اهمیت نقش دانشگاه‌ها و پارک‌های علم و فناوری در توسعه و پیشرفت فناوری تاکید کرد.

وی در پایان، با اعلام آمادگی اتاق بازرگانی خراسان رضوی برای حمایت از این مجموعه‌ها خاطرنشان کرد: اتاق بازرگانی و شرکت‌های عضو آن، هر جا که امکان کمک به ارتقای فعالیت‌های فناورانه و توسعه این حوزه وجود داشته باشد، در خدمت مجموعه‌های علمی و فناوری استان خواهند بود.

توسعه زیرساخت‌های فناوری و تامین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان با جدیت پیگیری شود

«غلامحسین مظفری»، استاندار خراسان رضوی نیز در این نشست، با تاکید بر ضرورت ایجاد زیرساخت برای توسعه پارک‌ها و شهرک‌های فناوری، تصریح کرد: اختصاص هزار هکتار از اراضی شهرک خادم‌الرضا به پارک علم و فناوری و فراهم‌کردن امکان تملک و توسعه این اراضی، می‌تواند در ایجاد شهر علم و فناوری مؤثر باشد. همچنین باید با توجه به اهمیت آمایش سرزمین، توسعه زیرساخت‌ها متناسب با ظرفیت‌ها و نیازهای منطقه دنبال شود.

مظفری با اشاره به ضرورت حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، بر ایجاد زیرساخت‌های لازم برای ارتقای فعالیت این شرکت‌ها و تسهیل واگذاری زمین به آن‌ها تاکید کرد و گفت: در حوزه توسعه برج‌های فناوری، ظرفیت‌های موجود باید با جدیت دنبال شود و زنجیره تامین و زیرساخت‌های موردنیاز این مجموعه‌ها تکمیل شود.

وی با اشاره به موقعیت مکانی زمین واقع در حاشیه شهید فکوری مشهد، اظهار کرد: با توجه به موقعیت مناسب این اراضی و ظرفیت حدود ۹ هکتاری آن، واگذاری باید در قالب برج‌های فناوری شکیل و متناسب با ظرفیت منطقه انجام شود. همچنین موضوع استفاده از ظرفیت دانشگاه فردوسی مشهد برای توسعه برج‌های فناوری و تعیین تکلیف حدود ۳۰ هزار مترمربع زمین جداشده از دانشگاه در حاشیه بلوار پیروزی، باید پیگیری شود.

استاندار خراسان رضوی در ادامه، تامین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان را از موضوعات مهم استان برشمرد و افزود: دستیابی به سهم مناسب از ظرفیت‌های ملی در حوزه‌های مختلف، وظیفه‌ای جدی برای مجموعه استان است و جذب منابع ملی باید به‌عنوان یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی عملکرد مورد توجه قرار گیرد.

مظفری همچنین با تاکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت اعتبار مالیاتی در حوزه پژوهش و توسعه، خاطرنشان کرد: بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی برای تامین مالی پژوهش‌های موردنیاز واحدهای اقتصادی، فرصتی ارزشمند است که باید با جدیت دنبال شود.

استاندار خراسان رضوی همچنین با اشاره به طرح منطقه آزاد مجازی و بازتاب مثبت آن، تصریح کرد: این موضوع نباید رها شود؛ موانع و اختلاف‌برداشت‌های احتمالی باید با استمرار در پیگیری برطرف شود تا امکان پیشبرد طرح فراهم شود.

مظفری در پایان، با قدردانی از ارائه راهکارهای عملی در این نشست، تاکید کرد: موضوعات و پیشنهادهای مطرح‌شده که نیازمند پیگیری هستند، در قالب مصوبات جلسه دنبال خواهند شد و لازم است گزارش اقدامات و نتایج پیگیری‌ها در نشست‌های آینده ارائه شود.

فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان در اولویت‌های اصلی خراسان رضوی قرار گرفته است

همچنین، «محمدعلی چمنیان»، نایب‌رئیس اتاق خراسان رضوی، با اشاره به تشکیل کارگروه مشورتی فناوری، تحول دیجیتال و اقتصاد دانش‌بنیان در اتاق اندیشه‌ورزی استانداری، اظهار کرد: این کارگروه با هدف حضور نمایندگان شرکت‌های فناوری، صندوق‌های حمایتی و سایر ارکان زیست‌بوم دانش‌بنیان استان تشکیل شده و طی جلسات متعدد، تصمیم‌سازی‌های مؤثری در این حوزه انجام شده است.

وی افزود: در ساختار جدید این کارگروه، فرآیند تصمیم‌سازی، بررسی و پختگی پیشنهادها در دبیرخانه، تصمیم‌گیری نهایی با حضور استاندار و هیئت‌رئیسه کارگروه و سپس ارجاع به دستگاه‌های اجرایی و پیگیری اجرای مصوبات پیش‌بینی شده است.

چمنیان با تأکید بر اهمیت این ساختار خاطرنشان کرد: قرار گرفتن فناوری، تحول دیجیتال و اقتصاد دانش‌بنیان در سطح اولویت‌های استان و هم‌تراز بودن آن با صنایع بزرگ و مسائل اقتصادی، نشان‌دهنده توجه جدی مدیریت استان به این حوزه است و ساختار ایجادشده می‌تواند زمینه تبدیل تصمیم‌سازی‌ها به اقدامات اجرایی را فراهم کند.

بیش از 73 درصد مصوبات 40 جلسه یکشنبه‌های اقتصادی خراسان رضوی محقق شده است

در بخش دیگری از این نشست، «علی کبیر»، دبیرکل اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، با اشاره به برخی شاخص‌های جهانی رقابت‌پذیری و چالش‌های ساختاری اقتصاد ایران، تصریح کرد: با وجود مشکلاتی همچون فرسودگی نظام حکمرانی، قفل‌شدگی نهادی و محدودیت‌های پیش‌روی توسعه، نمی‌توان مسیر توسعه کشور را بن‌بست‌خورده دانست.

دبیرکل اتاق بازرگانی خراسان رضوی افزود: نقش عاملیت فردی، به‌ویژه در میان مدیران و فعالان اقتصادی، در عبور از موانع ساختاری اهمیت زیادی دارد. فعالان خلاق، به‌خصوص در حوزه دانش‌بنیان، می‌توانند با ایده‌ها و اقدامات خود زمینه‌ساز بهبود مسیر توسعه باشند.

وی با تاکید بر ضرورت حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان خاطرنشان کرد: هر میزان سرمایه‌گذاری در این حوزه، در واقع سرمایه‌گذاری برای نسل آینده و فرزندان کشور است.

کبیر همچنین در گزارشی از عملکرد ۴۰ جلسه برگزارشده یکشنبه‌های اقتصادی، اعلام کرد: در این جلسات، هزار و 203 فعال اقتصادی حضور داشته‌اند و در مجموع ۲۹ مصوبه ملی داشتیم که 21 مصوبه از این تعداد محقق شده است و ۲۲۵ مصوبه استانی نیز به ثبت رسیده است.

وی افزود: در 40 جلسه گذشته 243 مصوبه به تصویب رسید که از این تعداد 147 مصوبه به نتیجه نهایی رسیده و خاتمه یافته است، 46 مصوبه در حال پیگیری است و 31 مصوبه ماهیت مستمر دارد.

دبیرکل اتاق بازرگانی خراسان رضوی در پایان، میزان تحقق مصوبات جلسات یکشنبه‌های اقتصادی را در 40 جلسه  ۷۳.۲۵ درصد اعلام کرد.

تحول در پارک علم و فناوری، زمینه‌ساز توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان است

«حسین محمودی خراسانی»، عضو هیات نمایندگان اتاق مشهد و رئیس انجمن مدیران صنایع خراسان رضوی نیز در این نشست اظهار کرد: در حال حاضر، تحولات مثبتی در حوزه شرکت‌های دانش‌بنیان در استان ایجاد شده و اقدامات انجام‌شده در راستای افزایش تعداد این شرکت‌ها قابل توجه است.

وی همچنین با اشاره به محتوای نشست، آن را فرصتی مفید برای تبادل دیدگاه‌ها و بهره‌گیری از نظرات فعالان اقتصادی و فناوران دانست.

تدوین بسته سیاستی- حمایتی، فرصتی برای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان خراسان رضوی

«علی‌محمد شریعتی‌مقدم»، رئیس کمیسیون دانش‌بنیان، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اتاق مشهد نیز، با تاکید بر ضرورت نگاه یکپارچه به زیست‌بوم نوآوری اظهار کرد: اقتصاد دانش‌بنیان و فناوری یک اکوسیستم جدا از اقتصاد استان نیست و اگر تحول در همه بخش‌های اقتصادی دنبال شود، می‌توان به ارتقای بهره‌وری و رقابت‌پذیری استان دست یافت.

وی با اشاره به پیشنهادهای مطرح‌شده در کمیسیون، از جمله پایداری اینترنت در شهرک‌های صنعتی، هوشمندسازی و تامین مالی، افزود: در حوزه تامین مالی باید با نگاهی متفاوت عمل کرد و از ظرفیت صندوق‌های حمایتی با جدیت بیشتری استفاده کرد.

شریعتی‌مقدم همچنین بر ظرفیت خراسان رضوی برای تبدیل‌شدن به یک قطب صادراتی و ایجاد منطقه آزاد نوآوری، تاکید کرد و گفت: تدوین یک بسته سیاستی حمایتی متناسب با شرایط روز استان می‌تواند فرصت مناسبی برای تقویت سرمایه‌گذاری و فعالیت اقتصادی ایجاد کند. بخش مهمی از این بسته می‌تواند بر تسهیلگری و رفع موانع متمرکز باشد.

رئیس کمیسیون دانش‌بنیان، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اتاق مشهد با اشاره به ظرفیت شهرک‌های صنعتی استان خاطرنشان کرد: می‌توان شهرک‌های صنعتی را به سمت شهرک‌های فناورانه و صادرات‌محور هدایت کرد و با پیوند ظرفیت‌های بخش‌های مختلف از جمله معدن، کشاورزی و گردشگری، زمینه شکل‌گیری مدل‌های جدید اقتصادی را فراهم ساخت.

وی در ادامه، با اشاره به تاثیر اختلالات اینترنت بر فعالیت‌های اقتصادی، بر ضرورت توجه جدی به زیرساخت ارتباطی استان تاکید کرد و گفت: استمرار محدودیت و کاهش کیفیت اینترنت، به‌ویژه برای کسب‌وکارهای فعال در فضای مجازی، آثار مستقیمی بر فروش و فعالیت اقتصادی آن‌ها دارد.

شریعتی‌مقدم در پایان، پیشنهاد تدوین بسته سیاستی حمایتی و پیگیری طرح منطقه آزاد مجازی را از جمله محورهای مهم برای حمایت از اقتصاد دیجیتال و دانش‌بنیان استان دانست.

عبور از بحران انرژی و پیوند علم و فناوری با تولید، از ضرورت‌های اقتصاد استان

سپس «فیروز ابراهیمی»، رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی، با تاکید بر ضرورت رفع چالش‌های زیرساختی و انرژی، خواستار استمرار پیگیری مسائل مطرح‌شده در نشست و تقویت ارتباط میان علم، فناوری و تولید شد.

وی با اشاره به ضرورت توجه به جایگاه پارک علم و فناوری در توسعه اقتصادی استان، بر ضرورت عبور از بحران انرژی، گفت: امیدواریم با اقدامات مؤثر، در سال آینده با معضلات مشابه در حوزه برق مواجه نباشیم.

ظرفیت اعتبار مالیاتی قانون جهش تولید برای حل مسائل شرکت‌ها در استان فعال شود

در ادامه این نشست، «مهدی فیضی»، رئیس بنیاد نخبگان خراسان رضوی، با اشاره به ظرفیت‌های قانون جهش تولید دانش‌بنیان در حمایت از شرکت‌ها و حل مسائل بخش تولید، گفت: استفاده از اعتبار مالیاتی برای حل مسائل شرکت‌ها و حمایت از دانشجویان و نخبگان، ظرفیتی است که در تعداد محدودی از استان‌ها فعال شده و خراسان رضوی می‌تواند با راه‌اندازی این سازوکار، در زمره نخستین استان‌های کشور قرار گیرد.

وی افزود: همچنین در قالب ظرفیت‌های این قانون، صنایع می‌توانند مسائل و نیازهای خود را از محل اعتبار مالیاتی‌شان پیگیری و با استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و نخبگان، برای حل این مسائل اقدام کنند. این سازوکار تاکنون به‌صورت عملی تنها در استان اصفهان اجرا شده و در صورت راه‌اندازی آن در خراسان رضوی، می‌تواند بخشی از فشار مالی وارد بر شرکت‌ها را کاهش دهد.

فیضی همچنین به طرح «شتاب» بنیاد ملی نخبگان اشاره کرد و گفت: در این طرح، زمانی که یک شرکت برای حل مسائل کشور وارد عمل می‌شود، امکان حمایت مالی از آن برای اجرای طرح فراهم است. سقف این حمایت در دوره گذشته ۵۰۰ میلیون تومان بود که با هماهنگی معاونت علمی ریاست جمهوری، این رقم تا شش برابر افزایش یافت و به سه میلیارد تومان رسید.

رئیس بنیاد نخبگان خراسان رضوی ادامه داد: در دوره جدید، علاوه بر یک سهمیه قطعی به ارزش 3 میلیارد تومان برای استان، سه سهمیه دیگر نیز به‌صورت موردی قابل پیگیری است و در مجموع امکان استفاده از ظرفیت‌هایی برای حمایت از طرح‌های مسئله‌محور وجود دارد.

وی خاطرنشان کرد: اطلاعات مربوط به شیوه‌نامه و آیین‌نامه طرح «شتاب» در سامانه «سینا» بنیاد ملی نخبگان قرار دارد و شرکت‌ها و مجموعه‌های متقاضی می‌توانند با بررسی این ضوابط، طرح‌های مرتبط با مسائل کشور و استان را برای استفاده از این ظرفیت ارائه کنند.

تامین زمین برای شهر علم و فناوری مشهد، زمینه‌ساز جذب سرمایه ملی است

«جواد صفایی»، رئیس پارک علم و فناوری خراسان رضوی، با اشاره به ضرورت توسعه زیرساخت‌های فناوری در استان، گفت: در صورت واگذاری زمین در شهرک صنعتی شماره ۵، امکان پایه‌گذاری «شهر علم و فناوری» در این مجموعه فراهم خواهد شد و پارک علم و فناوری پیگیری‌های لازم برای اجرای این طرح را انجام خواهد داد.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین نیازهای پارک، تامین فضای مستقل برای شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان است. در حال حاضر حدود ۱۰۰ شرکت در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و ۷۰ شرکت در حوزه صنایع خلاق در پارک فعال هستند که برخی از آن‌ها از مجموعه‌های شناخته‌شده در سطح کشور به شمار می‌روند.

صفایی همچنین از پیگیری برای ایجاد برج علم و فناوری در مشهد خبر داد و اظهار کرد: در چهارچوب تفاهم‌نامه وزارت علوم و صندوق نوآوری و شکوفایی برای ایجاد ۱۰ برج علم و فناوری در کشور، امکان جذب حداقل یک برج برای مشهد فراهم شده است؛ مشروط بر اینکه زمینی حدود چهار تا پنج هزار مترمربع در موقعیت مناسب برای اجرای این طرح اختصاص یابد. با تأاین این زمین، امکان جذب حدود یک همت سرمایه ملی و مشارکت شرکت‌های فناور استان در این پروژه وجود خواهد داشت.

رئیس پارک علم و فناوری خراسان رضوی با اشاره به ظرفیت قانون جهش تولید دانش‌بنیان برای استفاده از اعتبار مالیاتی در حوزه تحقیق و توسعه و سرمایه‌گذاری در شرکت‌های دانش‌بنیان، گفت: سهم استان از ظرفیت‌های ملی این قانون هنوز متناسب با ظرفیت‌های موجود نیست و لازم است صنایع بزرگ استان، اعتبار مالیاتی خود را برای توسعه فناوری و سرمایه‌گذاری در شرکت‌های دانش‌بنیان داخل استان هزینه کنند.

وی ادامه داد: رایزنی‌هایی با مجموعه‌هایی از جمله فولاد سنگان، فولاد خراسان و قند نیشابور برای استفاده از این ظرفیت آغاز شده و حمایت مدیریت استان می‌تواند موجب شود منابع مالیاتی صنایع بزرگ در مسیر توسعه فناوری داخل استان به کار گرفته شود.

صفایی همچنین با اشاره به مشکلات ناشی از قطعی برق، انرژی و ارتباطات برای شرکت‌های فناور، پیشنهاد کرد: پارک‌های علم و فناوری به‌عنوان مناطق امن انرژی و ارتباطات در نظر گرفته شوند تا در شرایط خاص، فعالیت شرکت‌های فعال در حوزه فناوری و صنایع راهبردی با اختلال مواجه نشود.

تاکید بر ایجاد پردیس تخصصی تجهیزات پزشکی در خراسان رضوی

سپس «حمیدرضا رحیمی»، رئیس پارک علم و فناوری سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به ظرفیت‌های استان در حوزه تجهیزات و ملزومات پزشکی، اظهار کرد: حدود ۱۷ شرکت در حوزه تجهیزات پزشکی در خراسان رضوی فعال هستند و زیرساخت‌هایی مانند پارک علم و فناوری سلامت و صندوق پژوهش و فناوری «سامن» نیز برای توسعه محصولات سلامت‌محور در استان شکل گرفته است.

وی افزود: ایجاد پردیس تخصصی تجهیزات و ملزومات پزشکی با مشارکت پارک علم و فناوری سلامت می‌تواند به توسعه زیرساخت‌های این حوزه و تقویت تولیدات سلامت‌محور کمک کند.

رحیمی همچنین با اشاره به ظرفیت‌های پیمان اوراسیا، خواستار پیگیری پیوستن ایران به ماده ۱۰۰ این معاهده در حوزه تجهیزات پزشکی شد و گفت: با تحقق این موضوع، ثبت یک تجهیز پزشکی در یکی از کشورهای عضو می‌تواند زمینه تسهیل ثبت آن در سایر کشورهای عضو را فراهم کند و ظرفیت قابل‌توجهی برای صادرات تجهیزات پزشکی و ارزآوری کشور ایجاد خواهد کرد.

پلتفرم مدیریت منابع پراکنده تولید برق در کشور به‌زودی وارد مرحله تجمیع می‌شود

در ادامه این جلسه، «سیدمهدی مدنی»، رئیس هیات‌مدیره انجمن شرکت‌های دانش‌بنیان خراسان رضوی و عضو هیات‌مدیره مجمع تشکل‌های دانش‌بنیان ایران، از اجرای یک طرح ملی برای مدیریت و تجمیع منابع پراکنده تولید برق خبر داد و گفت: این طرح با همکاری وزارت نیرو و معاونت علمی ریاست‌جمهوری در حال پیگیری است و پلتفرم آن در حوزه تجمیع منابع تجدیدپذیر، کمتر از یک ماه آینده وارد مرحله اجرایی خواهد شد.

وی افزود: با افزایش مولدهای مقیاس کوچک، منابع تجدیدپذیر، ذخیره‌سازها، بارهای انعطاف‌پذیر و خودروهای برقی، مدیریت یکپارچه این منابع به یک ضرورت تبدیل شده است و پلتفرم طراحی‌شده، امکان شناسایی، تجمیع و بهره‌برداری هوشمند از این ظرفیت‌ها را فراهم می‌کند.

مدنی گفت: زنجیره طراحی، تولید، اتوماسیون، کنترل، مخابرات، اسکادا، پایش و مدیریت هوشمند انرژی در شرکت‌های استان شکل گرفته و می‌توان از این ظرفیت در اجرای طرح‌های ملی بهره گرفت.

 برش استانی قانون جهش تولید دانش‌بنیان در خراسان رضوی پیگیری شود

مدنی همچنین با اشاره به فعالیت گروه کاری اقتصاد دانش‌بنیان استان گفت: این گروه با هدف سیاست‌گذاری، پایش بازار، تجاری‌سازی، سرمایه‌گذاری، تامین مالی، رفع موانع و توسعه زیست‌بوم دانش‌بنیان فعالیت می‌کند و ۲۹ نهاد تصمیم‌ساز استان در آن عضویت دارند.

وی همچنین بر ضرورت اجرای «برش استانی» قانون جهش تولید دانش‌بنیان در خراسان رضوی تاکید کرد و گفت: این ظرفیت در تعدادی از استان‌های کشور در قالب تفاهم‌نامه میان معاونت علمی ریاست جمهوری و استان‌ها اجرایی شده؛ اما خراسان رضوی تاکنون از این ظرفیت برخوردار نشده و لازم است با پیگیری مدیریت استان، این تفاهم‌نامه نیز به سرانجام برسد.

در ادامه این نشست، برخی از مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان استان به ارائه طرح‌ها و دستاوردهای فناورانه خود در حوزه‌های مختلف پرداختند و ظرفیت‌های موجود برای بومی‌سازی فناوری، کاهش وابستگی به واردات، افزایش بهره‌وری منابع و توسعه صادرات را تشریح کردند. این طرح‌ها حوزه‌هایی همچون تولید بذر هیبرید، مدیریت هوشمند مصرف آب و برق، تولید سوخت از بقایای گیاهی، تولید گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) و بهینه‌سازی مصرف گاز در واحدهای نانوایی را دربر می‌گرفت.

در این نشست همچنین بر ضرورت حمایت از توسعه فناوری‌های دانش‌بنیان، تامین سرمایه مورد نیاز برای تجاری‌سازی محصولات و بهره‌گیری از راهکارهای فناورانه برای مدیریت ناترازی آب و انرژی تاکید شد؛ موضوعی که به گفته ارائه‌دهندگان این طرح‌ها، می‌تواند ضمن کاهش هزینه‌ها و هدررفت منابع، زمینه تقویت تولید داخلی، کاهش وابستگی به واردات و توسعه بازارهای صادراتی را فراهم کند.

گزراش تصویری چهل و سومین نشست‌تخصصى یکشنبه‌های اقتصادی خراسان رضوی