بخش خصوصی به دنبال مدل اقتصادی بهینه‌سازی مصرف گاز صنایع

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، نسرین یوسفی عارفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق مشهد، با تاکید بر ضرورت توسعه راهکارهای عملیاتی برای مدیریت ناترازی انرژی اظهار کرد: کمیته بهینه‌سازی مصرف انرژی در استان ذیل ستاد انرژی‌های تجدیدپذیر و بهینه‌سازی مصرف ایجاد شده و دبیری این کمیته به کمیسیون انرژی اتاق مشهد واگذار شده است. در این چهارچوب، موضوعات مرتبط با سه حوزه گاز، برق و سوخت در حال پیگیری است.

ضرورت تبدیل بهینه‌سازی مصرف انرژی به یک مدل اقتصادی

یوسفی عارفی تصریح کرد: مدیریت مصرف انرژی باید از مرحله فرهنگ‌سازی عبور کند و به یک مدل اقتصادی برای مشارکت مصرف‌کنندگان، سرمایه‌گذاران و شرکت‌های تخصصی تبدیل شود؛ چراکه صرفاً با فرهنگ‌سازی نمی‌توان به میزان مطلوبی از کاهش مصرف دست یافت. در این زمینه، مدل «کارور انرژی» می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند که کاهش مصرف، علاوه بر کاهش هزینه، برای مصرف‌کننده، شرکت‌های بهینه‌ساز و سرمایه‌گذاران نیز ایجاد درآمد کند.

رئیس کمیسیون انرژی اتاق مشهد با اشاره به آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی کشور گفت: محدودیت عرضه گاز می‌تواند مصارف خانگی و نیروگاهی را تحت تاثیر قرار داده و پیامدهای آن به حوزه برق نیز سرایت کند؛ از این رو با توجه به احتمال افزایش مصرف در فصل سرد، مدیریت هم‌زمان پیک مصرف گاز و برق و استفاده از ظرفیت‌های موجود برای کاهش مصرف و افزایش بهره‌وری اهمیت دارد.

وی همچنین از امضای تفاهم‌نامه سه‌جانبه میان اتاق بازرگانی، استانداری و ساتبا در زمینه نقش‌آفرینی زنان در مدیریت انرژی خبر داد و گفت: جلساتی در این خصوص برگزار شده و مدلی برای اجرای آن در حال طراحی است.

یوسفی عارفی تاکید کرد: نمی‌توان برای بخش خانگی، صنعت و سایر مصرف‌کنندگان نسخه واحدی ارائه کرد و مدل‌های بهینه‌سازی باید متناسب با ویژگی‌های هر بخش طراحی شود. همچنین ایجاد شبکه‌ای تخصصی با مشارکت دانشگاه‌ها، شرکت‌های خدمات انرژی، دستگاه‌های دولتی و فعالان اقتصادی ضروری است تا نقش هر یک از بازیگران و فرآیند اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی شفاف شود. بررسی مدل‌های بین‌المللی و بومی‌سازی آنها متناسب با شرایط ایران نیز باید در این مسیر مورد توجه قرار گیرد.

گواهی صرفه‌جویی گاز؛ ابزاری برای تامین پایدار انرژی صنایع

سیدمحمدقائم‌ ذبیحی، دبیر کمیسیون انرژی اتاق خراسان رضوی، با تاکید بر ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت مصرف گاز اظهار کرد: اصلاح مصرف انرژی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه به مسیری برای تامین پایدار انرژی صنایع تبدیل شده و خراسان رضوی می‌تواند در مسیر ورود به بازار جدید انرژی، نقش پایلوت داشته باشد.

وی با اشاره به برگزاری جلسات تخصصی درباره مدل «کارور گاز» افزود: این جلسات با حضور شرکت گاز ادامه خواهد داشت تا ابعاد مختلف این مدل بررسی و زمینه برای دستیابی به مصوبات عملیاتی فراهم شود. شاخص شدت مصرف انرژی در ایران حدود دو تا ۲.۵ برابر میانگین جهانی است و تداوم این وضعیت، ضرورت حرکت جدی به سمت بهینه‌سازی مصرف انرژی را نشان می‌دهد.

ذبیحی تصریح کرد: خراسان رضوی به دلیل برخورداری از شرکت‌های دانش‌بنیان و ظرفیت بخش خصوصی، می‌تواند در گذار به بازار جدید انرژی و توسعه مدل‌های بهینه‌سازی مصرف گاز نقش‌آفرین باشد. در این مسیر باید از الگوی فعلی که در آن مصرف‌کننده در برابر محدودیت‌های انرژی نقش منفعل دارد، به مدلی حرکت کرد که مصرف‌کننده به بازیگری فعال در بازار انرژی تبدیل شود.

وی افزود: در چهارچوب مدل «کارور گاز»، بهینه‌سازی مصرف می‌تواند به ابزاری برای تضمین پایداری تولید تبدیل شود و گاز از یک هزینه سربار و غیرقابل کنترل برای بنگاه، به یک ظرفیت اقتصادی و دارایی قابل معامله تبدیل شود. همچنین جایگزینی تجهیزات فرسوده و پرمصرف با تجهیزات هوشمند و توسعه هوشمندسازی می‌تواند به افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف گاز کمک کند.

دبیر کمیسیون انرژی اتاق مشهد با اشاره به اجزای اکوسیستم بهینه‌سازی مصرف گاز گفت: خط مبنا، کارور گاز و گواهی صرفه‌جویی، اجزای اصلی این سازوکار هستند و در این چهارچوب، فرآیندهایی همچون شناسایی مشترکان، طراحی بسته‌های بهینه‌سازی، اجرای اقدامات فنی و مدیریتی، اندازه‌گیری میزان صرفه‌جویی و صدور گواهی توسط شرکت گاز پیش‌بینی می‌شود و در نهایت امکان فروش گواهی در بورس انرژی فراهم خواهد شد.

وی خاطرنشان کرد: گواهی صرفه‌جویی گاز علاوه بر ایجاد منافع اقتصادی، می‌تواند به‌عنوان ابزاری تنظیم‌گر برای مدیریت ناترازی و کنترل کمبود گاز مورد استفاده قرار گیرد. جلوگیری از انحصار، ایجاد رقابت سالم، هماهنگی میان شرکت گاز، بورس انرژی، صنایع و بخش خصوصی، توسعه تجهیزات هوشمند، شفافیت قراردادها و تامین مالی پروژه‌های بهینه‌سازی نیز از پیش‌نیازهای اجرای موفق این مدل است.

گواهی صرفه‌جویی گاز، بازار جدیدی برای سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ایجاد می‌کند

در بخش دیگری از این نشست، کوروش اخلاقی، رئیس بهینه‌سازی شرکت گاز خراسان رضوی، با اشاره به چهارچوب قانونی فعالیت شرکت‌های کارور اظهار کرد: مصوبات شورای عالی انرژی و اقدامات انجام‌شده در ادامه این مصوبات، به تدوین آیین‌نامه‌های مرتبط با شرکت‌های کارور در سال ۱۴۰۴ منجر شده و دستورالعمل‌های اجرایی نیز به شرکت‌های زیرمجموعه ابلاغ شده است. شرکت‌های دارای توان فنی و مالی می‌توانند پس از ارائه مستندات و طی فرآیند ارزیابی، وارد پروژه‌های بهینه‌سازی شوند.

وی افزود: شرکت‌های کارور می‌توانند در بخش‌هایی مانند فولاد، کوره‌های صنعتی، بخش خانگی، گلخانه‌ها، آجرپزی و آشپزخانه‌های صنعتی فعالیت کنند. پس از انتخاب شرکت کارور، میزان مصرف و شرایط واحد متقاضی باید به‌دقت بررسی شود تا صرفه‌جویی واقعی اندازه‌گیری و گواهی مربوط بر مبنای داده‌های قابل اتکا صادر شود.

رئیس بهینه‌سازی شرکت گاز خراسان رضوی با اشاره به ظرفیت پروژه‌های بهینه‌سازی گفت: اقداماتی مانند درزگیری و اصلاح پنجره‌ها می‌تواند در برخی مشترکان حداقل ۱۵ درصد کاهش مصرف ایجاد کند و صرفه‌جویی حاصل، قابلیت تبدیل شدن به فرصت اقتصادی را دارد. ارزش اقتصادی گواهی‌های صرفه‌جویی و امکان معامله آنها در بورس انرژی نیز می‌تواند انگیزه بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری در این حوزه را افزایش دهد.

وی افزود: در میان مشترکان صنعتی استان، حدود ۴۴۶ اشتراک با مجموع مصرف حدود ۷۶۲ میلیون مترمکعب گاز وجود دارد که کاهش ۱۰ درصدی مصرف آنها می‌تواند حدود ۷۶ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی ایجاد کند.

به گفته اخلاقی، در بسیاری از موارد، اجرای اقدامات بهینه‌سازی بدون تغییر اساسی در فرآیند تولید امکان‌پذیر است و این موضوع فرصت مناسبی برای همکاری صنایع و شرکت‌های کارور فراهم می‌کند.

در ادامه، عماد کوشش‌گران، عضو کمیسیون انرژی اتاق مشهد، با اشاره به تجربه اجرای طرح‌های هوشمندسازی و پایش مصرف برق اظهار کرد: تجربه این طرح‌ها نشان داده است که با استفاده از ابزارهای هوشمند می‌توان رفتار مصرف انرژی را دقیق‌تر پایش و کنترل کرد. در حوزه گاز نیز طی سه تا چهار سال گذشته، دانش و توان تولید تجهیزات کنترل هوشمند و نرم‌افزارهای پایش انرژی ایجاد شده است.

وی پیشنهاد کرد: یک پروژه پایلوت برای حدود ۵۰۰ واحد در استان تعریف شود تا تجهیزات هوشمند و نرم‌افزارهای پایش انرژی در این واحدها مورد استفاده قرار گیرد و میزان تفاوت مصرف پیش و پس از اجرای طرح با همکاری شرکت گاز بررسی شود.

به گفته کوشش‌گران، اجرای این طرح می‌تواند امکان ارزیابی دقیق اثربخشی هوشمندسازی در مصرف گاز را فراهم کرده و در صورت دستیابی به نتایج مطلوب، زمینه توسعه آن در مقیاس بزرگ‌تر را ایجاد کند.

بهینه‌سازی انرژی صنایع باید از آموزش و ارزیابی اقتصادی به استانداردهای الزام‌آور برسد

مهدی کفاش، رئیس کارگروه انرژی انجمن مدیران صنایع خراسان رضوی نیز، با بیان اینکه با توجه به شرایط موجود، لازم است بهینه‌سازی مصرف انرژی با نگاه کارشناسی دنبال شود و واحدهایی که هدررفت انرژی بالاتری دارند، شناسایی شوند، تصریح کرد: در همین راستا، ارزیابی فنی و اقتصادی صنایع و مراجعه میدانی تیم‌های کارشناسی به واحدهای صنعتی می‌تواند میزان مصرف، هدررفت و ظرفیت اصلاح فرآیندها را مشخص کند.

وی ادامه داد: مدیریت مصرف باید از مرحله اعمال محدودیت و جریمه، به سمت پیشگیری، آموزش و اصلاح فرآیند مصرف حرکت کند. در همین زمینه، پیش از مطرح شدن علنی موضوع «کارور گاز»، در سال ۱۴۰۳ یک پروژه آموزشی سه‌ماهه اجرا شد که طی آن حدود پنج هزار نفر از نیروهای بیش از ۵۰ واحد صنعتی، آموزش‌های مرتبط با مدیریت و راهکارهای مصرف انرژی را دریافت کردند.

کفاش با تاکید بر ضرورت تبدیل آموزش‌های انرژی به یک الزام سازمان‌یافته گفت: استانداردهای اجباری باید در این حوزه وارد عمل شوند و اتاق بازرگانی نیز می‌تواند در این زمینه نقش داشته باشد. بهینه‌سازی انرژی نباید صرفاً به مجموعه‌هایی واگذار شود که در مقطعی فروشنده تجهیزات بوده‌اند؛ بلکه لازم است سازوکاری مشخص برای آموزش، ارزیابی و نظارت ایجاد شود.

وی با اشاره به جایگاه مدیریت انرژی در واحدهای صنعتی افزود: قانون از سال ۱۳۸۹ موضوع مدیریت انرژی را مورد توجه قرار داده و باید جایگاه «مدیر انرژی» در واحدهای صنعتی به‌صورت واقعی مورد توجه قرار گیرد. این موضوع نیازمند تعریف مسئولیت، آموزش، اختیارات و سازوکار ارزیابی مشخص است. همچنین تشکیل دبیرخانه‌ای با محوریت نهادهای مرتبط و مشارکت اتاق بازرگانی می‌تواند به ساماندهی این روند کمک کند.

رئیس کارگروه انرژی انجمن مدیران صنایع خراسان رضوی، فقدان آموزش و ضعف در ارائه مهندسی و اقتصادی پروژه‌های بهینه‌سازی را از دیگر چالش‌ها دانست و گفت: پروژه‌های بهینه‌سازی باید هم‌زمان از نظر فنی و اقتصادی قابل سنجش باشند تا مدیر صنعتی بتواند درباره اجرای آنها تصمیم‌گیری کند.

در ادامه، محمدرضا فلفلانی، مدیرعامل خانه هم‌افزایی انرژی و آب خراسان رضوی، با اشاره به مجموعه‌هایی که برای اجرای طرح «کارور گاز» وارد این حوزه شده‌اند، اظهار کرد: بخش قابل توجهی از این مجموعه‌ها پیش از ورود به طرح کارور، دارای یک محصول یا فعالیت پایه بوده‌اند و طبیعی است که مطالعات مرتبط با این طرح را نیز از منظر اقتصادی بررسی کنند.

وی پیشنهاد کرد: در کنار این رویکرد، مطالعات تحقیق و توسعه به شکل فراگیرتر و جامع‌تری دنبال شود و دامنه بررسی‌ها صرفاً به مجموعه‌هایی که از قبل محصول پایه دارند، محدود نشود. به گفته فلفلانی، اگر طرح «کارور گاز» قرار است به‌عنوان سازوکاری مؤثر در بهینه‌سازی مصرف انرژی توسعه پیدا کند، ظرفیت‌های تحقیق و توسعه آن نیز باید به‌صورت مستقل و گسترده مورد بررسی قرار گیرد تا مجموعه‌های بیشتری بتوانند در طراحی و توسعه راهکارهای مرتبط با بهینه‌سازی مصرف انرژی نقش‌آفرینی کنند.

سپس احسان رسایی، عضو کمیسیون انرژی اتاق مشهد، با تاکید بر ضرورت محاسبه اقتصادی نیاز انرژی صنایع گفت: زمانی که یک واحد صنعتی برای تامین انرژی خود با هزینه‌های بالایی مواجه است، باید مشخص باشد برای پوشش مصرف سالانه خود به چه میزان گاز نیاز دارد و این میزان مصرف با چه سازوکاری تامین خواهد شد. این محاسبات نشان می‌دهد که تامین گاز صنایع صرفاً یک موضوع فنی نیست و مستقیماً با اقتصاد تولید و تداوم فعالیت واحدهای صنعتی ارتباط دارد.

وی افزود: اگر قرار است گواهی صرفه‌جویی گاز به یکی از ابزارهای تامین انرژی صنایع تبدیل شود، ظرفیت واقعی واحدها، میزان مصرف، نیاز تولید و محاسبات اقتصادی پروژه باید از ابتدا مشخص باشد و هماهنگی میان شرکت گاز، صنایع و سایر دستگاه‌های مرتبط نیز هم‌زمان انجام شود.

در ادامه، محمدهاشم صفار، کارشناس مرکز مطالعات و بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی خراسان رضوی تاکید کرد: در طراحی مدل اقتصادی «کارور گاز» نباید صرفاً به اجرای فنی پروژه توجه شود، بلکه آثار آن بر هزینه تولید، تداوم فعالیت واحدهای صنعتی و اقتصاد زنجیره تولید نیز باید به‌صورت دقیق مورد مطالعه قرار گیرد.

سید محمد جوادی، مدیر ارتباط با صنعت دانشگاه صنعتی قوچان، نیز با تاکید بر ضرورت اجرای پروژه‌های عملیاتی بهینه‌سازی مصرف انرژی در صنایع گفت: اجرای پروژه‌های پایلوت در واحدهای صنعتی می‌تواند به‌صورت هم‌زمان کاهش مصرف، کاهش هزینه انرژی و کاهش آلودگی را دنبال کرده و الگوهای قابل تعمیم برای سایر واحدهای صنعتی ایجاد کند.

وی افزود: با توجه به تنوع صنایع در خراسان رضوی، شرکت گاز و مجموعه‌های مرتبط با بهینه‌سازی می‌توانند با معرفی سازمان مدیریت شهرک‌های صنعتی، واحدهایی از صنایع مختلف را برای اجرای پایلوت انتخاب کنند و دانشگاه نیز اجرای مطالعات و پروژه را بر عهده بگیرد. میزان صرفه‌جویی پیش و پس از اجرای پروژه نیز باید به‌طور دقیق اندازه‌گیری شود تا داده‌های واقعی برای آموزش، توسعه و اجرای پروژه‌های مشابه در اختیار صنعت قرار گیرد.

جوادی خاطرنشان کرد: دانش فنی مورد نیاز هر صنعت باید پیش از اجرای پروژه تدوین و در اختیار شرکت کارور قرار گیرد؛ زیرا اجرای تغییرات فنی بدون شناخت فرآیند تولید می‌تواند بر کیفیت محصول یا عملکرد واحد صنعتی اثر بگذارد. دانشگاه صنعتی قوچان آمادگی دارد در حوزه تحقیق، توسعه و اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی با صنعت همکاری کند، اما کاهش بروکراسی و تسریع فرآیندهای اجرایی ضروری است.

وی در پایان گفت: ارتباط مؤثر میان دانشگاه، شرکت گاز، شرکت‌های کارور و صنایع می‌تواند اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی را سرعت داده و زمینه استفاده گسترده‌تر از فناوری‌های هوشمند مدیریت مصرف را فراهم کند.

بهینه‌سازی انرژی باید از طراحی آغاز شود و با انگیزه اقتصادی همراه باشد

علی سپهر، عضو کمیسیون انرژی اتاق مشهد، با تاکید بر ساختاری و سیستمی بودن مسئله انرژی در ایران اظهار کرد: بهینه‌سازی مصرف انرژی نباید پس از ساخت ساختمان، نصب تجهیزات یا آغاز تولید دنبال شود، بلکه الزامات مصرف بهینه باید از مرحله طراحی و تصمیم‌گیری اولیه پروژه‌ها مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه اصلاح فرآیندها پس از سرمایه‌گذاری و استقرار تجهیزات، دشوارتر و پرهزینه‌تر خواهد بود.

وی افزود: در بخش تولید باید نقاط پرمصرف و ظرفیت‌های بهینه‌سازی از زمان احداث واحد صنعتی شناسایی شود و علاوه بر میزان مصرف، شدت مصرف انرژی و بهره‌وری صنایع نیز مورد بررسی قرار گیرد. همچنین برای اصلاح مصرف گاز و برق، شناسایی نقاط بحرانی و پرمصرف ضروری است و نمی‌توان صرفاً بر اساس میانگین مصرف تصمیم‌گیری کرد.

در ادامه، پریسا کدخدا، دیگر عضو این کمیسیون، با اشاره به تجربه فعالیت در پروژه‌های «کارور» گفت: نبود انگیزه کافی در میان برخی مشترکان برای مشارکت در طرح‌های بهینه‌سازی، یکی از مهم‌ترین ریسک‌های اجرای این پروژه‌هاست.

وی افزود: حتی در صورت وجود ظرفیت فنی و ارائه مشوق، ممکن است مصرف‌کننده به دلیل پایین بودن سهم هزینه انرژی در سبد هزینه‌های خود، انگیزه کافی برای اجرای طرح نداشته باشد. بنابراین صرف ارائه فناوری یا مشوق مالی کافی نیست و باید سازوکاری طراحی شود که منفعت اقتصادی کاهش مصرف برای مشترک، ملموس و قابل محاسبه باشد.

کدخدا همچنین ضمانت اجرای قراردادها و ریسک تعهدات طرفین را از دیگر چالش‌های پروژه‌های بهینه‌سازی دانست و تاکید کرد: توسعه مدل کارور گاز نیازمند طراحی هم‌زمان راهکارهای فنی، مشوق‌های اقتصادی و چهارچوب‌های قراردادی برای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری و اجرای پروژه‌هاست.