توسعه صنعت سلامت خراسان رضوی در گرو آمایش، شبکه‌سازی و تأمین مالی

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، مرتضی کرباسی، رئیس کمیسیون سلامت اتاق مشهد، یکی از چالش‌های جدی صنایع دارویی و تجهیزات پزشکی را سرمایه در گردش دانست و اظهار کرد: بسیاری از واحدهای تولیدی این حوزه با مشکل تأمین سرمایه در گردش مواجه هستند. بر همین اساس پیشنهاد برگزاری جلسه با شورای هماهنگی بانک‌ها مطرح است؛ لذا از اعضای کمیسیون تقاضا می شود بانک‌های طرف همکاری خود را برای حضور در این جلسه معرفی کنند. تفاهم و همکاری در این زمینه باید چندجانبه باشد و هم صنایع دارویی و هم تجهیزات پزشکی را دربرگیرد.

وی در ادامه به موضوع اوراق گام و نگرانی فعالان تولید از هزینه‌های مربوط به آن پرداخت و عنوان کرد: این مسئله در حال حاضر برخی فعالان را نسبت به تولید نگران کرده است. در صورت تحقق شرایط مطرح شده، شرکت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی با فشار قابل توجهی مواجه خواهند شد. موضوع اوراق گام باید به‌طور جدی مورد بحث و بررسی قرار گیرد و نسبت به پیامدهای آن برای تولیدکنندگان اطلاع رسانی صورت بگیرد.

رئیس کمیسیون سلامت اتاق خراسان رضوی در بخش دیگری از صحبت‌های خود به ضرورت استفاده از ظرفیت‌های موجود استان اشاره کرد و گفت: در سند آمایش سرزمینی تجهیزات پزشکی  استان، باید ظرفیت‌هایی که در حال حاضر وجود دارند و قابلیت توسعه دارند، شناسایی شوند.

کرباسی در ادامه پرسش‌های مختلفی را در زمینه اولویت‌های سرمایه‌گذاری مطرح کرد؛ از جمله اینکه در شرایط فعلی چه محصولی باید در استان تولید شود، سرمایه‌گذاری باید در چه حوزه‌ای صورت گیرد، آیا امکان استفاده از تولید بدون کارخانه وجود دارد یا خیر و آیا می‌توان از ظرفیت کارخانه‌های موجود برای تولید محصولات مشابه و تکمیل سبد محصولات استفاده کرد؟

او همچنین بر ضرورت شناسایی و تحلیل دقیق بازارهای داخلی و صادراتی تأکید کرد و گفت: خراسان رضوی به دلیل ظرفیت‌های تولیدی، موقعیت جغرافیایی و همجواری با کشورهای منطقه، از مزیت مناسبی برای توسعه بازار و صادرات محصولات و خدمات سلامت‌محور برخوردار است؛ با این حال، ظرفیت بازارهای هدف منطقه‌ای و فرصت‌های صادراتی حوزه سلامت استان، نیازمند شناسایی و ارزیابی دقیق‌تر است.

کرباسی، ایجاد نظام حکمرانی و پایش صنعت سلامت در استان، تشکیل دبیرخانه دائمی توسعه صنعت سلامت، ایجاد بانک اطلاعاتی و داشبورد مدیریتی متناسب با نیاز بازار و تعریف پروژه‌های پیشران را از اقداماتی دانست که باید دنبال شود و افزود: در نهایت سه اولویت برای کمیسیون مطرح است: آمایش سرزمینی تجهیزات پزشکی، تشکیل زنجیره دارو و مکمل‌ها و شبکه‌سازی آزمایشگاه‌های سلامت در استان؛ اقداماتی که باید با هدف کاهش وابستگی، افزایش ارزش افزوده، جلوگیری از موازی‌کاری و توسعه صادرات دنبال شوند.

«قطب تجهیزات پزشکی» خراسان رضوی باید با داده و شاخص اثبات شود

آذر کیانی‌نژاد، نایب‌رئیس کمیسیون سلامت اتاق خراسان رضوی نیز یکی از دستاوردهای مهم این کمیسیون را ایجاد همصدایی در حوزه سلامت استان دانست و گفت: این همصدایی باید به‌عنوان یکی از دستاوردهای مهم کمیسیون مورد توجه قرار گیرد. در واقع کمیسیون سلامت توانسته است فعالان حوزه‌های مختلف سلامت، از تجهیزات پزشکی و دارو تا آزمایش‌های تشخیص طبی و انجمن‌های مرتبط را در کنار یکدیگر قرار دهد.

کیانی‌نژاد تأکید کرد: مقررات در سطح استان قابل تغییر نیست اما همصدایی فعالان این حوزه می‌تواند قدرت مطالبه‌گری استان را در سطح کشور افزایش دهد و ظرفیت‌های خراسان رضوی را بیشتر در سطح ملی مطرح کند.

وی با اشاره به ضرورت همکاری میان فدراسیون اقتصاد سلامت، کمیسیون سلامت اتاق تهران و کمیسیون سلامت اتاق خراسان رضوی گفت: هدف این است که تشکل‌های مختلف در کنار یکدیگر قرار بگیرند و مطالبه‌گری مشترکی را دنبال کنند.

نایب‌رئیس کمیسیون سلامت اتاق مشهد در ادامه بر اهمیت اعتبارسنجی اطلاعات در طرح قطب تجهیزات پزشکی تأکید کرد و یادآور شد: اگرچه در سطح استان تقریباً همه فعالان معتقدند خراسان رضوی قطب تجهیزات پزشکی است؛ اما این ظرفیت باید با داده‌های دقیق و شاخص‌های قابل اندازه‌گیری اثبات شود.

وی افزود: شاخص‌هایی مانند صادرات تا حدودی در استان محقق شده؛ اما اگر قرار است موضوع قطب تجهیزات پزشکی به یک طرح پژوهشی و آکادمیک تبدیل شود، باید مشخص شود این طرح در نهایت قرار است به چه نقطه‌ای برسد، چه ارزش افزوده‌ای ایجاد کند و چه مزیت رقابتی مشخصی برای استان به وجود آورد. در حقیقت باید خروجی این طرح باید ملموس‌تر و قابل سنجش باشد.

افغانستان می‌تواند بازار مهم صادراتی در حوزه سلامت باشد

در بخش دیگری از این نشست، حسین محمدیان، رئیس کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی اتاق خراسان رضوی، بر ضرورت جلوگیری از موازی‌کاری و استفاده از مزیت‌های منطقه‌ای استان تأکید کرد و با اشاره به سفر اخیر خود به افغانستان اظهار کرد: این کشور با جمعیتی حدود ۴۶ میلیون نفر، تمایل زیادی به همکاری با ایران دارد و در شرایط موجود، هم بخش دولتی و هم بخش خصوصی افغانستان به دنبال توسعه همکاری هستند. محمدیان، واردات سالانه افغانستان را ۱۲ میلیارد دلار عنوان کرد و یادآور شد: صادرات ایران به این کشور حدود ۳ میلیارد دلار بوده است. طرف افغانستانی آمادگی دارد سهم بیشتری از نیاز وارداتی خود را از ایران تأمین کند.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین حوزه‌های همکاری می‌تواند سلامت و تجهیزات پزشکی باشد؛ زیرا نزدیکی جغرافیایی، هم‌زبانی و شرایط منطقه‌ای افغانستان مزیت‌هایی برای توسعه این همکاری ایجاد کرده است.

محمدیان گفت: ایران در گذشته بیشتر مازاد تولید خود را صادر می‌کرد؛ اما اکنون باید رویکرد متفاوتی در صادرات اتخاذ شود و مشهد می‌تواند در حوزه‌هایی که مزیت دارد، به سمت ایجاد شهرک صادرات‌محور حرکت کند.

وی، زعفران و فرآورده‌های دامی را از جمله مزیت‌های استان دانست و در حوزه سلامت نیز بر ظرفیت داروهای گیاهی و استفاده از امکانات منطقه تأکید کرد.

ظرفیت‌های تولید و فناوری تجهیزات پزشکی باید در آمایش شناسایی شود

شکوفه برازنده، دبیر کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی با اشاره به بررسی موضوع ایجاد قطب تولید تجهیزات پزشکی و تدوین برنامه آمایش سرزمینی صنعت تجهیزات پزشکی اظهار کرد: این موضوع از نظر ظرفیت‌های تولیدی استان، توسعه فناوری و نوآوری، ایجاد زنجیره ارزش و افزایش ظرفیت صادراتی صنعت تجهیزات پزشکی اهمیت زیادی دارد. در بررسی این موضوع باید ظرفیت‌های موجود و مزیت‌های استان شناسایی و با توجه به زیرساخت‌های تولید و فناوری و بازارهای صادراتی، اقدامات لازم برای تقویت این بخش مشخص شود.

وی درباره پیشنهاد ایجاد و توسعه شبکه آزمایشگاهی حوزه سلامت استان نیز یادآور شد: هدف این طرح، ایجاد هم‌افزایی میان ظرفیت‌های آزمایشگاهی استان، کاهش موازی‌کاری و استفاده بهتر از تجهیزات و امکانات موجود است.

برازنده، ارتقای کیفیت خدمات آزمایشگاهی را نیز از اهداف این طرح دانست و افزود: ظرفیت‌های موجود آزمایشگاه‌های استان، ضرورت ایجاد شبکه و اقدامات مورد نیاز باید در قالب جمع‌بندی مشخصی ارائه شود تا موضوع برای بررسی و تصمیم‌گیری‌های بعدی دنبال شود.

تشکل‌های سلامت باید مطالبه‌گر و پویا باشند

در ادامه این نشست، محمدرضا میرشکاری، عضو کمیسیون سلامت اتاق مشهد، با اشاره به ظرفیت شرکت‌های داروسازی استان اظهار کرد: خراسان رضوی از شرکت‌های بزرگ و توانمندی در حوزه داروهای انسانی و تزریقی برخوردار است.

وی، تشکیل انجمن صنایع همگن دارو، مکمل های دارویی و فرآورده های وابسته خراسان رضوی را فرصتی برای رفع ضعف‌های موجود در اداره و معرفی ظرفیت‌های شرکت‌های دارویی دانست و گفت: تشکیل انجمن‌های صنفی و غیردولتی اهمیت زیادی دارد؛ اما صرف تشکیل انجمن کافی نیست و مهم‌تر از آن، فعال و پویا بودن آن است. انجمن باید مطالبه‌گر باشد و بتواند مطالبات بخشی را که نمایندگی می‌کند، با صراحت و شفافیت مطرح کند.

میرشکاری تأکید کرد: یکی از رسالت‌های اصلی تشکل‌ها باید فعال کردن مطالبه‌گری به نفع شرکت‌های بخش دارویی و در نهایت منافع عمومی جامعه باشد.

وی همچنین بر همکاری میان اتاق بازرگانی و انجمن‌های حوزه سلامت تأکید کرد و افزود: فعالان دارو و تجهیزات پزشکی در دایره بزرگ‌تری به نام حوزه سلامت قرار دارند و باید در جهت اهداف مشترک و منافع جمعی این حوزه حرکت کنند.

ضرورت رفع محدودیت‌های بانکی شرکت‌های خصوصی

عباسعلی فرج‌زاده، دیگر عضو کمیسیون، بر ضرورت همصدایی انجمن‌ها و استفاده از ظرفیت مجامع خیرین استان تأکید کرد و گفت: پیشنهاد می‌شود جلسه‌ای با مجامع خیرین برگزار شود تا ظرفیت آنها در کنار کمیسیون سلامت، انجمن‌ها و صنایع همگن برای پیگیری مطالبات حوزه سلامت مورد استفاده قرار گیرد.

وی دریافت به‌موقع مطالبات از بیمارستان‌ها و بخش‌های دولتی را یکی از مسائل مهم بخش خصوصی دانست و گفت: این موضوع برای تأمین سرمایه در گردش شرکت‌ها اهمیت دارد.

فرج‌زاده با اشاره به نامه بانک مرکزی اظهار کرد: در این نامه افزایش سطح اعتباری مقرر در آیین‌نامه تسهیلات و تعهدات کلان به ۳۰ درصد سرمایه پایه بانک‌ها و افزایش سطح تسهیلات و تعهدات صنایع دارویی و تجهیزات پزشکی از ۹۰ درصد به ۱۵۰ درصد فروش سال قبل مطرح شده است.

وی تأکید کرد: محدودیت‌هایی مانند چک برگشتی یا تسهیلات معوق نباید مانع پرداخت تسهیلات به این شرکت‌ها شود، اما شرکت‌های خصوصی همچنان با مشکل مواجه‌اند.

او خواستار مطالبه‌گری کمیسیون سلامت و انجمن‌های تخصصی درباره محدودیت‌های بانکی شرکت‌های داروسازی شد و گفت: نمایندگان استانداری و مجلس نیز باید در جلسات مرتبط با این موضوع حضور داشته باشند.

امید رجبی، یکی دیگر از اعضای کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی، آموزش مسئولان فنی، کارشناسان بخش دولتی و بازرسان را ضروری دانست و افزود: آموزش و مشاوره مشترک می‌تواند بخشی از سوءتفاهم‌ها و مشکلات موجود را کاهش دهد و باید از ظرفیت مشاوره‌ای بخش خصوصی استفاده شود.

رجبی همچنین با اشاره به تعامل بخش خصوصی با معاونت غذا و دارو گفت: این تعامل مناسب است، اما همچنان ظرفیت بیشتری برای همکاری وجود دارد و افزایش نقش تشکل‌ها می‌تواند به تقویت این همکاری کمک کند.

در این نشست قاسم صادقی بجستانی، عضو هیات علمی دانشگاه بین المللی امام رضا (ع) و عضو کمیسیون سلامت اتاق مشهد نیز، ضمن ارائه گزارشی درباره الزامات و چهارچوب پیشنهادی ایجاد قطب تولید تجهیزات پزشکی، به بررسی چالش‌های موجود در مسیر توسعه این صنعت، از جمله وابستگی به واردات، ضعف در زنجیره تأمین و ضرورت تقویت زیرساخت‌های تولید، فناوری و کیفیت پرداخت.

وی با تأکید بر ظرفیت‌های علمی، دانشگاهی و صنعتی کشور، ایجاد یک اکوسیستم منسجم میان صنعت، دانشگاه، مراکز تحقیق و توسعه و نهادهای تنظیم‌گر را از الزامات شکل‌گیری قطب تولید تجهیزات پزشکی دانست.

همچنین در این ارائه، شاخص‌های پیشنهادی برای ارزیابی ظرفیت‌های تولید، بازار، صادرات، فناوری، زیرساخت و کیفیت و نیز چهارچوبی برای تعیین جایگاه و مزیت‌های منطقه‌ای در راستای تدوین برنامه آمایش سرزمینی صنعت تجهیزات پزشکی ارائه شد.

پژوهش در تجهیزات پزشکی باید بر داده‌های قابل اتکا استوار باشد

در بخش دیگری از این نشست، حجت‌الله قاسمی، عضو انجمن تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی خراسان رضوی، موقعیت جغرافیایی استان، ارتباط با کشورهای حوزه CIS، زیرساخت‌های صنعتی، فناورانه و صادراتی و همچنین ظرفیت‌های دانشگاهی و علمی را از مزیت‌های خراسان رضوی عنوان کرد و دانشگاه علوم پزشکی مشهد را نیز یکی از ظرفیت‌های مهم علمی استان دانست و یادآور شد: موضوعاتی مانند توسعه تولید، تنوع تولید، انتقال فناوری، سرمایه‌گذاری، تأمین مالی، صادرات و شبکه‌سازی باید در طرح آمایش مورد توجه قرار گیرد.

قاسمی با اشاره به مکاتبات انجام‌شده با اتاق بازرگانی درباره طرح آمایش سرزمینی صنعت تجهیزات پزشکی استان خراسان رضوی افزود: اتاق آمادگی خود را برای همکاری اعلام کرده، اما طرح‌ها باید برای بررسی در شورای پژوهشی اتاق ارائه شوند تا سطح موضوع و میزان بودجه مورد نیاز مشخص شود.

وی یکی از چالش‌های اصلی را شناسایی ظرفیت‌های موجود در پارک علم و فناوری در حوزه تجهیزات پزشکی و تحقیقاتی دانست و گفت: باید مشخص شود استان در چه سطحی قرار دارد و در چه بازه زمانی می‌تواند به شرایط هدف برسد.

قاسمی تأکید کرد: اگر پژوهش بتواند در یک ماه انجام شود، می‌توان از ظرفیت دستگاه‌هایی مانند صمت، اتاق بازرگانی و دانشگاه علوم پزشکی برای دریافت اطلاعات استفاده کرد، اما این اطلاعات باید شفاف باشد و کمیت و کیفیت آنها مشخص شود.

وی بر ضرورت مشخص بودن خروجی طرح پژوهشی تأکید کرد و گفت: باید معلوم باشد آیا نتیجه پژوهش می‌تواند به‌عنوان یک مرجع قابل اتکا در اختیار اتاق بازرگانی و استانداری قرار گیرد یا خیر. در واقع باید داشبوردی وجود داشته باشد که اطلاعات صادرات شرکت‌های تجهیزات پزشکی را به‌صورت پویا نمایش دهد و پژوهش نیز با میزان مشخصی از اطمینان تدوین شود.

جایگاه خراسان رضوی باید در برابر رقبای استانی سنجیده شود

امیر نایب، مدیر تجهیزات پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز، خواستار بررسی قوانین بالادستی، آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌هایی شد که می‌توانند از تمرکز بر قطب تجهیزات پزشکی حمایت کنند و گفت: باید مشخص شود آیا نمونه مشابه این طرح در کشور وجود دارد و ایجاد قطب چه مزیت‌هایی برای استان خواهد داشت.

نایب تأکید کرد: اگر قوانین بالادستی از ایجاد قطب حمایت نمی‌کنند، باید برای این موضوع نیز چاره‌اندیشی شود تا بخش دولتی بتواند حمایت لازم را انجام دهد.

نایب همچنین بر ضرورت مقایسه خراسان رضوی با استان‌های رقیب تأکید کرد و اصفهان، فارس، آذربایجان شرقی و البرز را از رقبای اصلی استان در حوزه تجهیزات پزشکی برشمرد.

وی ادامه داد: پیشنهاد می شود در کنار شاخص‌های تولید و تجهیزات پزشکی، موضوعاتی مانند پدافند غیرعامل و گردشگری سلامت نیز در طرح پژوهشی بررسی شود تا مزیت‌های بیشتری برای استان شناسایی شود.

نایب همچنین بر اهمیت صنایع مادر و وابسته تأکید کرد و گفت: اگر قرار است شاخص تجهیزات پزشکی جمع‌آوری شود، صنایع وابسته و مادر نیز باید در این ارزیابی قرار گیرند.

وی در نهایت نسبت به دستیابی سریع به اطلاعات دقیق هشدار داد و گفت: ممکن است جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز طرح پژوهشی در یک ماه امکان‌پذیر نباشد و حتی بخشی از اطلاعات موجود نیز از قابلیت استناد کافی برخوردار نباشد.

قطب تجهیزات پزشکی باید بر پایه داده و مطالعه شکل گیرد

سپس فاطمه شهرستانی، مدیر پردیس جامع پارک علم و فناوری خراسان، در تشریح ضرورت ایجاد قطب تجهیزات پزشکی در استان، بر انجام مطالعه‌ای قابل استناد تأکید کرد و گفت: برای پاسخ به این پرسش که چرا خراسان رضوی باید قطب این صنعت شود، باید مطالعه‌ای دقیق انجام شود. ایجاد قطب باید بر مبنای مأموریت مشخص و مطالعه دقیق صورت گیرد و پارک علم و فناوری با همکاری اتاق بازرگانی می‌تواند در این مسیر، داده‌های موجود استان را یکپارچه کند.

وی احصای زیرساخت‌ها، کارخانه‌های دارای ظرفیت قابل استفاده و سایر ظرفیت‌های استان را از گام‌های ضروری دانست و افزود: در مرحله بعد باید داده‌های کشوری نیز در کنار اطلاعات استانی قرار گیرد تا امکان مقایسه و معنا دادن به داده‌های خراسان رضوی فراهم شود.

شهرستانی با اشاره به ادعاهای استان‌های مختلف درباره جایگاه خود در تجهیزات پزشکی گفت: باید شکاف‌ها مشخص و ظرفیت‌های پراکنده استان یکپارچه شوند.

وی همچنین بر شناسایی محصولات فناورانه استان و تعریف پروژه‌های پیشران برای حرکت به سمت محصولات فناورانه و های‌تک تأکید کرد.

قطب تجهیزات پزشکی با تعداد کارخانه‌ها تعریف نمی‌شود

همچنین، امین کیانی‌نژاد، نایب‌رئیس انجمن تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی خراسان رضوی، تأکید کرد: برای تبدیل شدن استان به قطب تجهیزات پزشکی باید یک زنجیره واحد شکل گیرد و تمام اجزای ایجادکننده قطب در کنار یکدیگر قرار داشته باشند. قطب شدن الزاماً به معنای داشتن بیشترین تعداد کارخانه نیست و باید ابعاد مختلف موضوع بررسی شود.

وی یکی از پرسش‌های اساسی را میزان توان تولیدکنندگان استان برای تأمین نیاز داخل دانست و گفت: هنوز پاسخ دقیق و کاملی درباره میزان کمبود استان وجود ندارد.

کیانی‌نژاد ایجاد قطب تجهیزات پزشکی را پروژه‌ای بزرگ دانست که اشتغال و ظرفیت نیروی انسانی را نیز دربرمی‌گیرد و افزود: مطالعه پژوهشی در این حوزه به زمان کافی نیاز دارد.

وی همچنین پیشنهاد ایجاد پلتفرمی مشابه شبکه‌های آزمایشگاهی، اما تخصصی‌تر و جامع‌تر را مطرح کرد که در مرحله نخست تجهیزات پزشکی و در ادامه دارو و سایر بخش‌های صنعت سلامت را پوشش دهد.

به گفته وی، این شبکه می‌تواند با افزایش پوشش آزمون‌ها، هزینه ارسال نمونه‌ها به تهران را کاهش دهد و با مراکز تحقیقاتی، دانشگاه‌ها و مراکز رشد پارک‌های علم و فناوری نیز در ارتباط باشد.

جایگاه خراسان رضوی نیازمند راستی‌آزمایی است

محمدابراهیم زیروحی، عضو هیات مدیره انجمن تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی خراسان رضوی، نبود هماهنگی میان دستگاه‌های مرتبط با وزارت بهداشت را یکی از چالش‌های اصلی طرح عنوان کرد و گفت: اطلاعات موجود در وزارت صمت و وزارت بهداشت باید یکسان‌سازی شود.

وی با اشاره به اطلاعات موجود در اسناد بودجه، جوازهای تأسیس و پروانه‌های بهره‌برداری تأکید کرد: ادعای قرار گرفتن خراسان رضوی در رتبه دوم کشور در حوزه تجهیزات پزشکی نیازمند راستی‌آزمایی است.

زیروحی بر اساس آماری که به وزارت بهداشت نسبت داد، کل صادرات ایران در حوزه تجهیزات پزشکی را ۲۰ میلیون دلار و سهم خراسان رضوی را ۵ درصد عنوان کرد.

وی همچنین تقویت بخش خصوصی، رفع قیمت‌گذاری دستوری و حل مشکلات صادرات، از جمله موضوع دریافتCE، را ضروری دانست.

نبود ثبات، مانع سرمایه‌گذاری در صنعت سلامت

در پایان این نشست، رضا حقیقی، عضو انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی، کاهش تمایل سرمایه‌گذاران بزرگ به سرمایه‌گذاری در مشهد و کشور را یکی از مشکلات اصلی دانست و گفت: حتی پروژه‌هایی که به سرمایه‌گذاری اولیه سنگین نیاز ندارند، در شرایط تورمی با افزایش قابل توجه هزینه مواجه می‌شوند.

وی تأکید کرد: فعالان این حوزه به دلیل اهمیت سلامت مردم همچنان انگیزه فعالیت دارند، اما سرمایه‌گذاری نیازمند توجیه اقتصادی است.

به گفته حقیقی، حمایت کافی و پایدار از سوی بانک‌ها، وزارت صمت و سایر دستگاه‌ها وجود ندارد و با تغییر مدیران، برنامه‌ها نیز تغییر می‌کنند.

حقیقی در نهایت، نبود ثبات را یکی از مشکلات اصلی سرمایه‌گذاری عنوان کرد و گفت: بدون ثبات نمی‌توان برای سرمایه‌گذاری در صنعت سلامت برنامه‌ریزی کرد.