از گردشگری سنتی تا سفر هوشمند با استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی مشهد، مژگان ثابت تیموری، رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق خراسان رضوی، در این رویداد گفت: هوش مصنوعی و تحول دیجیتال می‌توانند با هوشمندسازی مدیریت مقصد، تحلیل داده، شخصی‌سازی خدمات و یکپارچه‌سازی اجزای سفر، مسیر توسعه و بازطراحی صنعت گردشگری ایران را تغییر دهند.

وی با اشاره به چالش‌های ساختاری، اقتصادی و بین‌المللی گردشگری ایران، از جمله محدودیت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی و کاهش دسترسی به برخی بازارهای جهانی، اظهار کرد: در چنین شرایطی تقویت تاب‌آوری، تسهیل فضای کسب‌وکار و بهره‌گیری هدفمند از فناوری‌های نوین ضرورتی انکارناپذیر است.

هوش مصنوعی و گردشگری دیجیتال باید از حاشیه فناوری به متن سیاست‌گذاری گردشگری بیایند

ثابت تیموری گفت: از منظر بخش خصوصی، گردشگری دیجیتال و هوش مصنوعی باید از سطح یک موضوع فناورانه فراتر رفته و به بخشی از سیاست‌گذاری و برنامه توسعه ملی گردشگری تبدیل شود و این امر نیازمند مشارکت دولت، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان است.

وی با اشاره به روند رو به رشد استفاده از فناوری‌های هوشمند در صنعت گردشگری گفت: استفاده از پلتفرم‌های هوشمند و چت‌بات‌ها در سال‌های اخیر شیوه دریافت خدمات گردشگری را تغییر داده و بسیاری از خدمات، از رزرو تا برنامه‌ریزی سفر، بدون مراجعه حضوری قابل دریافت است.

ثابت تیموری افزود: در حالی که صنعت گردشگری در جهان با رشد سریع تقاضا مواجه است، سهم ایران از درآمدهای گردشگری همچنان پایین است و این وضعیت ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت و توسعه گردشگری کشور را نشان می‌دهد.

وی با اشاره به تغییر الگوی سفر در جهان گفت: تغییر سبک زندگی موجب شده بسیاری از افراد به جای به تعویق انداختن سفر تا دوران بازنشستگی، بخشی از درآمد خود را برای سفر و تجربه‌های گردشگری اختصاص دهند و همین موضوع به رشد تقاضای گردشگری، به‌ویژه در برخی کشورهای آسیایی و آمریکایی، منجر شده است.

ردپای اکولوژیک؛ چالش پایداری گردشگری

رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق خراسان رضوی در ادامه سخنانش به مفهوم ردپای اکولوژیک در صنعت گردشگری اشاره کرد و گفت: مصرف منابع در جریان زندگی و سفر، از انرژی و آب گرفته تا غذا و حمل‌ونقل، بر محیط‌زیست اثر می‌گذارد و توسعه گردشگری نیز می‌تواند به فرسودگی بافت‌های تاریخی و آسیب به جاذبه‌های طبیعی منجر شود.

وی افزود: تخریب برخی آثار تاریخی و رهاسازی زباله در مسیرهای گردشگری نشان می‌دهد که فرهنگ حفاظت از منابع و محیط‌زیست هنوز در بسیاری از موارد نهادینه نشده است و توسعه گردشگری پایدار نیازمند تغییر رفتار گردشگران و مدیریت مقصدهاست.

هوش مصنوعی در خدمت گردشگری سبز

ثابت تیموری گفت: در راستای دستیابی به توسعه پایدار گردشگری می‌توان از هوش مصنوعی و فناوری‌های هوشمند برای کاهش آثار اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی فعالیت‌های گردشگری استفاده کرد.

وی گردشگری سبز و گردشگری هوشمند را دو رویکرد مکمل دانست و افزود: گردشگری سبز بیشتر یک هدف و رویکرد است؛ در حالی که گردشگری هوشمند بر استفاده از ابزارهای فناورانه برای تحقق اهدافی مانند پایداری، بهره‌وری و کاهش آثار زیست‌محیطی استوار است.

او اضافه کرد: اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، کلان‌داده، بلاک‌چین و دوقلوهای دیجیتال از جمله فناوری‌هایی هستند که می‌توانند در مدیریت هوشمند مقاصد گردشگری مورد استفاده قرار گیرند.

رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق مشهد با اشاره به کاربردهای فناوری در گردشگری سبز گفت: مدیریت هوشمند انرژی، توسعه حمل‌ونقل پاک، مدیریت پسماند، حفاظت از تنوع زیستی و کاهش ردپای اکولوژیک از مهم‌ترین حوزه‌هایی هستند که می‌توان از هوش مصنوعی و فناوری‌های هوشمند در آنها استفاده کرد.

وی افزود: فناوری می‌تواند با بهینه‌سازی مسیر سفر، کاهش مصرف سوخت، مدیریت انرژی در تأسیسات گردشگری، کنترل پسماند و پایش محیط‌زیست، همزمان به کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری کمک کند.

رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق بازرگانی خراسان رضوی با اشاره به نمونه‌های بین‌المللی گفت: بارسلونا برای مدیریت گردشگری انبوه از دوقلوی دیجیتال، سنگاپور از شبکه‌های انرژی و اینترنت اشیا، توکیو از تحلیل داده و هوش مصنوعی و ابوظبی از حسگرهای محیطی برای مدیریت مسائل مرتبط با گردشگری استفاده کرده‌اند.

وی افزود: چالش اصلی بارسلونا مدیریت گردشگری انبوه، سنگاپور شدت مصرف انرژی، توکیو تراکم حمل‌ونقل و ابوظبی شکنندگی اکولوژیک بوده است و هر یک از این مقاصد با استفاده از فناوری‌های متناسب، اهدافی مانند کاهش تراکم، افزایش بهره‌وری انرژی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و حفاظت از اکوسیستم را دنبال کرده‌اند.

ظرفیت‌های ایران برای توسعه گردشگری سبز

ثابت تیموری با اشاره به ظرفیت‌های ایران برای توسعه گردشگری سبز گفت: مدیریت هوشمند بافت‌های تاریخی، توسعه حمل‌ونقل سبز، ایجاد هتل‌های دوستدار محیط‌زیست و انرژی، نصب حسگرهای محیطی در سایت‌های طبیعی و استفاده از اپلیکیشن‌های هوشمند برای مدیریت بازدیدکنندگان می‌تواند در دستور کار قرار گیرد.

وی افزود: با استفاده از حسگرهای محیطی می‌توان کیفیت هوا و وضعیت پوشش گیاهی و حیات‌وحش را پایش کرد و در مناطق حساس نیز از ورود همزمان تعداد زیادی از گردشگران جلوگیری کرد.

او ادامه داد: استفاده از فناوری‌های واقعیت مجازی و ابزارهای دیجیتال برای معرفی برخی جاذبه‌ها نیز می‌تواند در مواردی نیاز به حضور فیزیکی گردشگران در مناطق حساس را کاهش دهد.

ناکارآمدی اجرایی؛ مانع تحقق گردشگری پایدار

ثابت تیموری در ادامه، دو مانع اصلی در مسیر تحقق این اهداف را، ناکارآمدی اجرایی و استفاده از فناوری بدون جهت‌گیری سبز دانست و افزود: سیاست سبز بدون فناوری به‌طور کامل قابل تحقق نیست و از سوی دیگر، استفاده از فناوری بدون هدف‌گذاری زیست‌محیطی نیز ممکن است حتی به افزایش مصرف انرژی منجر شود.

رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق مشهد، با اشاره به افزایش تقاضا برای مقاصد سبز گفت: ایران با توجه به تنوع اقلیمی و وجود جاذبه‌ها و آثار ثبت‌شده جهانی، ظرفیت تبدیل شدن به مقصد گردشگری سبز و هوشمند را دارد و می‌تواند با تکیه بر داده‌های دقیق و فناوری‌های نوین، مدیریت مقاصد گردشگری را به سمت پایداری و تاب‌آوری هدایت کند.

تغییر ماهیت سفر از مقصد به تجربه

در ادامه این رویداد، مهدی محمدی، فعال حوزه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اظهار کرد: ماهیت سفر در جهان در حال تغییر است و گردشگران بیش از گذشته به دنبال تجربه‌ای متناسب با علایق و شرایط خود هستند، نه صرفاً خرید یک بسته سفر ثابت.

وی افزود: تغییر رفتار مسافران، همراه با توسعه فناوری، موجب شده سفرها بیش از گذشته تجربه‌محور و رویدادمحور شوند و کنسرت‌ها، جشنواره‌ها و رویدادهای ورزشی از جمله جام جهانی به محرک‌های سفر تبدیل شوند.

این متخصص حوزه هوش مصنوعی با تشریح مفهوم سفر به‌هم‌پیوسته (Connected Trip) اظهار کرد: همان‌طور که خودروهای هوشمند می‌توانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، اجزای مختلف سفر نیز باید بتوانند با یکدیگر در تعامل باشند.

محمدی گفت: در حال حاضر بلیت، هتل، حمل‌ونقل، رستوران و رویدادها اغلب از سامانه‌های جداگانه تهیه می‌شوند، در حالی که در یک سفر به‌هم‌پیوسته، تغییر در یک بخش باید به‌صورت خودکار سایر اجزای سفر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

وی افزود: در این مدل، اگر پرواز مسافر با تأخیر مواجه شود، زمان انتقال از فرودگاه، رزرو هتل یا رستوران نیز می‌تواند متناسب با آن تغییر کند و مسافر به جای مواجهه با چند سامانه مجزا، یک برنامه سفر یکپارچه دریافت کند.

وی با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی صرفاً به معنای چت‌بات یا ارائه پیشنهاد نیست، گفت: ارزش هوش مصنوعی زمانی افزایش می‌یابد که بتواند اجزای مختلف یک اکوسیستم را به یکدیگر متصل و فرآیندها را هوشمند کند.

محمدی همچنین بر اهمیت استفاده صحیح کسب‌وکارها از هوش مصنوعی تأکید کرد و افزود: فعالان اقتصادی ابتدا باید فرآیندهای کسب‌وکار خود را به‌درستی طراحی و اجرا کنند و سپس از هوش مصنوعی برای تکرارپذیر و مقیاس‌پذیر کردن این فرآیندها استفاده کنند.

وی گفت: کسب‌وکارها نباید صرفاً به دنبال استفاده نمایشی از هوش مصنوعی باشند؛ بلکه باید یاد بگیرند این فناوری را متناسب با نیازها و شرایط اختصاصی خود به کار گیرند.

محمدی با اشاره به کاربرد هوش مصنوعی در شخصی‌سازی خدمات گردشگری گفت: سامانه‌های هوشمند می‌توانند بر اساس رفتار و ویژگی‌های هر مسافر، مقاصد، هتل‌ها و جاذبه‌های متناسب با نیاز او را پیشنهاد دهند و حتی نحوه نمایش پیشنهادها را برای افراد مختلف تغییر دهند.

وی افزود: این فرآیند در واقع همان کاری است که در گذشته اپراتورهای آژانس‌های مسافرتی بر اساس برداشت اولیه از مشتری انجام می‌دادند و تورهای متفاوتی را به افراد پیشنهاد می‌کردند، با این تفاوت که امروز این تجربه انسانی به مدل‌های هوش مصنوعی منتقل شده است.

داده؛ پیش‌نیاز استفاده از هوش مصنوعی

محمدی با تاکید بر اهمیت داده در بهره‌گیری از هوش مصنوعی اظهار کرد: پیش از خرید یا به‌کارگیری ابزارهای هوش مصنوعی، مدیران کسب‌وکار باید داده‌های مناسب و قابل استفاده در اختیار داشته باشند؛ زیرا هوش مصنوعی بدون داده‌های سازمانی نمی‌تواند عملکرد موثری داشته باشد.

وی ادامه داد: یک آژانس یا شرکت گردشگری موفق باید اطلاعات مناسبی از مشتریان، سوابق سفر، ترجیحات و سایر داده‌های مرتبط در اختیار داشته باشد و حتی اطلاعاتی که در سیستم مدیریت ارتباط با مشتری ثبت نشده است، می‌تواند با داده‌های دیگر ترکیب شود و به ایجاد تجربه بهتر برای مسافر کمک کند.

محمدی گفت: هوش مصنوعی باید متناسب با داده‌های هر سازمان، دسترسی‌های موجود و حوزه‌های تخصصی آن آموزش و تنظیم شود تا بتواند پیشنهادهای متناسب با مشتریان همان مجموعه ارائه دهد؛ در غیر این صورت، استفاده عمومی از یک ابزار هوش مصنوعی تفاوت چندانی میان آژانس‌های مختلف ایجاد نمی‌کند.

وی افزود: داده‌های گردشگری عمومی و اطلاعات مربوط به مسافران باید به صورت مستند و ساختاریافته جمع‌آوری و نگهداری شود؛ زیرا این داده‌ها می‌توانند در قیمت‌گذاری، طراحی تور و سایر تصمیم‌های کسب‌وکار مورد استفاده قرار گیرند.

این متخصص حوزه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال در ادامه با اشاره به تغییر الگوی سفر اظهار کرد: سفر دیگر صرفاً یک فرآیند ماشینی و متکی بر چند سامانه نیست و انتظار مسافران از سفر تغییر کرده است؛ آنها به دنبال تجربه‌های متناسب با نیازها و سبک زندگی خود هستند.

وی با اشاره به گسترش سفرهای ترکیبی با کار و زندگی گفت: برخی کشورهای جنوب شرق آسیا با فراهم کردن فضاهای کار اشتراکی، اقامت بلندمدت و مشوق‌های مالیاتی، تلاش کرده‌اند فریلنسرها و نیروهای دورکار را جذب کنند و از ظرفیت گردشگری این گروه بهره ببرند.

محمدی افزود: در این مدل، هوش مصنوعی می‌تواند با شناخت سبک زندگی و رفتار مسافر، پیشنهادهایی متناسب با شرایط او ارائه کند و حتی باعث شود بخش بیشتری از درآمد مسافر در مقصد هزینه شود.

وی گفت: تجربه برخی فریلنسرهایی که برای کار به مقصدهای گردشگری رفته‌اند، نشان می‌دهد افراد ممکن است در ابتدا با یک میز در فضای کار اشتراکی و اقامت مشترک سفر خود را آغاز کنند؛ اما با دریافت پیشنهادهای متناسب با سبک زندگی و توان مالی، به انتخاب اقامتگاه‌ها و خدمات گران‌تر روی بیاورند.

محمدی تاکید کرد: هدف از طرح این مباحث، ارائه تصویری از مفهوم کانکت‌تریپ و ایجاد زمینه برای توجه بیشتر فعالان گردشگری به ظرفیت‌های هوش مصنوعی و داده در طراحی تجربه سفر است.

داده پاک؛ سوخت هوش مصنوعی در گردشگری

سهیل پروازی، دبیر کمیسیون دانش بنیان، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اتاق خراسان رضوی نیز گفت: اگر قرار است گردشگری در استفاده از هوش مصنوعی پیشران باشد، نخست باید داده‌های مورد نیاز این حوزه به‌صورت دقیق و منظم جمع‌آوری و ساماندهی شود.

او افزود: هوش مصنوعی یک ابزار میان‌رشته‌ای در اختیار فعالان اقتصادی است و داده، سوخت اصلی این فناوری محسوب می‌شود؛ بنابراین باید مشخص شود هر بخش از زنجیره گردشگری چه داده‌ای را، از چه نقطه‌ای و با چه ساختاری جمع‌آوری و نگهداری کند.

وی اظهار کرد: داده مورد استفاده در هوش مصنوعی باید دیتا باشد تا بتوان بر اساس آن اطلاعات دقیق و قابل اتکا تولید کرد؛ از آژانس‌های گردشگری تا مراکز پژوهشی، هر بخش باید نقش خود را در تولید و ساماندهی داده ایفا کند.

پروازی با اشاره به مفهوم اکوسیستم و سفر به‌هم‌پیوسته گفت: در بسیاری از مقاصد گردشگری، بخش‌های مختلف از جمله خرید و سوغات، مدیریت جاذبه‌ها و ارائه خدمات گردشگری ارتباط مؤثری با یکدیگر ندارند، در حالی که اتصال این اجزا می‌تواند زمینه استفاده مؤثرتر از داده و هوش مصنوعی را فراهم کند.

وی افزود: در صورت ایجاد ارتباط میان اجزای اکوسیستم گردشگری، می‌توان از داده‌های تجمیع‌شده برای ارائه اطلاعات دقیق‌تر و پیشنهادهای مناسب‌تر به گردشگران استفاده کرد.

وی همچنین با اشاره به ظرفیت اقتصادی مشهد به ویژه پیرامون حرم مطهر رضوی بر ضرورت پیوستگی بیشتر میان بخش‌های مختلف این اکوسیستم و استفاده از داده برای تقویت زنجیره ارزش گردشگری تأکید کرد.

پروازی با تأکید بر ظرفیت‌های پژوهشی و فناوری موجود در استان گفت: برخورداری از ظرفیت پژوهشی قدرتمند، حضور متخصصان حوزه گردشگری و صنایع دستی و همچنین ظرفیت‌های حوزه فناوری اطلاعات و اقتصاد دیجیتال، فرصت مناسبی برای ورود عملیاتی هوش مصنوعی به صنعت گردشگری فراهم کرده است.

وی برگزاری اینگونه همایش‌ها را نقطه عطفی برای جهش گردشگری استان برشمرد و عنوان کرد: نباید اجازه دهیم سایر حوزه‌ها در استفاده از فناوری‌های نوین از گردشگری پیشی بگیرند.

پروازی پیشنهاد کرد با همکاری کمیسیون گردشگری و صنایع دستی و کمیسیون دانش‌بنیان اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی، چند گلوگاه مشخص در صنعت گردشگری به‌عنوان مطالعه موردی انتخاب و برای حل آنها از ظرفیت شرکت‌های فعال در حوزه فناوری و هوش مصنوعی استفاده شود.

وی ادامه داد: در گام نخست می‌توان با تهیه یک پروپوزال مشترک، نیازهای داده‌ای و پژوهشی این طرح را مشخص و داده‌های مورد نیاز را از ظرفیت‌های موجود در کمیسیون گردشگری تأمین کرد تا نخستین گام‌های عملیاتی ورود استان به حوزه هوش مصنوعی در گردشگری برداشته شود.

پروازی با اشاره به ظرفیت‌های ایجادشده در حوزه حکمرانی داده و پژوهش‌های مرتبط، بر تدوین طرحی مشترک برای استفاده از ظرفیت شرکت‌های فناوری در حل مسائل مشخص صنعت گردشگری تأکید کرد.