به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی مشهد، «محمدصادق شاه‌علی»، مدیر پذیرش و بازاریابی بورس انرژی ایران در این سمینار که به همت مرکز آموزش اتاق مشهد و کمیسیون انرژی این اتاق برگزار شد، اظهار کرد: بورس انرژی چهارمین بورس تشکیل‌شده در بازار سرمایه کشور است که از سال ۱۳۹۰ فعالیت خود را آغاز کرد. در بازار سرمایه، دو بورس اوراق بهادار و دو بورس کالایی فعالیت دارند و بورس انرژی ایران به‌صورت تخصصی در حوزه پذیرش حامل‌های انرژی و ابزارسازی فعالیت می‌کند. فلسفه شکل‌گیری بورس انرژی، کشف عادلانه قیمت‌ها بر اساس سازوکار عرضه و تقاضای بازار است؛ به‌گونه‌ای که عرضه‌کنندگان و خریداران بر مبنای قیمت‌گذاری خود و شرایط بازار با یکدیگر معامله می‌کنند. شفافیت معاملات، مشخص بودن سفارش‌های خرید و فروش و مقابله با انحصار از ویژگی‌های این بازار است.
ظرفیت بورس انرژی برای مرجعیت منطقه‌ای قیمت‌گذاری حامل‌های انرژی
وی افزود: بورس انرژی طی سال‌های گذشته به سمت پوشش نیازهای عرضه‌کنندگان و خریداران، به‌ویژه در حوزه تأمین مالی، حرکت کرده است. با توجه به برخورداری کشور از منابع نفت، گاز، برق و محصولات پتروشیمی، ظرفیت مناسبی برای تبدیل بورس انرژی ایران به مرجع قیمت‌گذاری حامل‌های انرژی در منطقه وجود دارد. در حال حاضر نیز در حوزه برق سبز و تجدیدپذیر، این بازار در مسیر تبدیل شدن به مرجع قیمت‌گذاری قرار گرفته است. ارزش معاملات بورس انرژی در سال جاری، بر اساس آمار اعلام‌شده تا زمان ارائه گزارش، حدود ۸۰۰ همت بوده که بیش از ۳۰۰ تا ۴۰۰ همت آن در رینگ بین‌الملل و عمدتاً در حوزه فرآورده‌های هیدروکربوری انجام شده است.
مدیر پذیرش و بازاریابی بورس انرژی ایران افزود: حدود ۱۱۰ کارگزاری عضو بورس انرژی هستند که از طریق ارتباط با خریداران و عرضه‌کنندگان، زمینه معرفی محصولات و انجام معاملات را فراهم می‌کنند. همچنین معاملات در چارچوبی نظام‌مند انجام می‌شود و ابزارهای موجود می‌توانند به پوشش ریسک طرفین کمک کنند. شرکت‌هایی که بر اساس قوانین و مقررات ملزم به عرضه محصولات از طریق مناقصه و مزایده هستند نیز می‌توانند با عرضه در بورس، از فرایندهای طولانی این روش‌ها اجتناب کنند.
شاه‌علی، از مزایای بورس انرژی را، فراهم شدن امکان تأمین مالی برای شرکت‌های فعال در این بازار دانست و گفت: شرکت‌های نیروگاهی، پتروشیمی و پالایشی می‌توانند از ابزارهای مختلف برای تأمین منابع مالی مورد نیاز خود استفاده کنند. پذیرش محصولات معمولاً طی یک تا دو هفته انجام می‌شود و هزینه پذیرش هر محصول در بورس انرژی حدود ۱۰ میلیون تومان است.
او با تشریح ساختار بازارهای بورس انرژی اظهار کرد: بورس انرژی چهار بازار دارد که بازار فیزیکی و بازار فرعی به معاملات حامل‌های انرژی مربوط می‌شوند و دو بازار دیگر در حوزه ابزارهای مالی و مشتقه فعالیت می‌کنند. در بازار فیزیکی، برق، نفت، گاز و فرآورده‌های هیدروکربوری از جمله متانول، حلال‌ها و سایر محصولات قابل عرضه معامله می‌شوند. در این بازار، قراردادهای نقدی، نسیه، سلف و کشف پریمیوم مورد استفاده قرار می‌گیرند. در قراردادهای نقدی، پرداخت وجه و تحویل کالا در زمان معامله انجام می‌شود، اما در قراردادهای سلف، وجه در زمان انعقاد قرارداد دریافت و کالا در سررسید مشخص تحویل داده می‌شود. قرارداد کشف پریمیوم نیز امکان توافق بر مبنای قیمت پایه و پریمیوم را برای تحویل در آینده فراهم می‌کند و ریسک ناشی از نوسان قیمت را در فرایند معامله مورد توجه قرار می‌دهد.
مدیر پذیرش و بازاریابی بورس انرژی ایران با اشاره به ابزارهای تأمین مالی گفت: یکی از مهم‌ترین ابزارهای این حوزه، قرارداد سلف موازی استاندارد است. در قرارداد سلف معمولی، خریدار تا زمان سررسید امکان معامله مجدد قرارداد را ندارد، اما در قرارداد سلف موازی استاندارد، بازار ثانویه‌ای شکل می‌گیرد که امکان خریدوفروش اوراق تا سررسید را فراهم می‌کند. استاندارد بودن قرارداد نیز به این معناست که مشخصات کالا، مقدار و شرایط تحویل از ابتدا تعیین شده است.
مدیر پذیرش و بازاریابی بورس انرژی ایران، درباره شرایط انتشار اوراق سلف موازی استاندارد اظهار کرد: نخستین مرحله، تصویب انتشار اوراق در هیئت‌مدیره شرکت و ارائه صورت‌های مالی حسابرسی‌شده، ترجیحاً توسط حسابرسان مورد تأیید سازمان بورس، به همراه طرح توجیهی است. شرکت‌ها می‌توانند با استفاده از ظرفیت تیم مالی خود یا بهره‌گیری از مشاوران بازار سرمایه، مدارک لازم را تهیه و فرایند پذیرش را دنبال کنند. هزینه بورس انرژی برای انتشار اوراق سلف حدود ۳۰ میلیون تومان و هزینه سازمان بورس و ارکان بازار سرمایه حدود ۱۵ میلیون تومان است که در مجموع به حدود ۴۵ میلیون تومان می‌رسد؛ هزینه مشاور نیز بر اساس توافق طرفین تعیین می‌شود. پس از تکمیل مدارک، پرونده برای بررسی به سازمان بورس و هیئت پذیرش ارسال می‌شود و در صورت تأیید، مراحل انتشار ادامه می‌یابد. این فرایند، با توجه به میزان پیگیری و تکمیل مدارک، ممکن است حدود دو ماه زمان ببرد.
وی درباره انتشار اوراق برای نیروگاه‌های تجدیدپذیر گفت: برای نمونه، یک نیروگاه یک‌مگاواتی با تولید سالانه حدود یک‌میلیون و ۸۰۰ هزار تا دو میلیون کیلووات‌ساعت برق و متوسط قیمت ۱۰ هزار تومان به ازای هر کیلووات‌ساعت، می‌تواند سالانه حدود ۲۰ میلیارد تومان فروش داشته باشد. ظرفیت انتشار اوراق بر اساس توان تولید و تحویل فیزیکی برق و همچنین توانایی شرکت برای تسویه ریالی تعیین می‌شود. برای نیروگاه‌هایی که هنوز وارد مدار نشده‌اند، معمولاً سررسید ۱۸ماهه پیشنهاد می‌شود؛ به این ترتیب، حدود شش ماه برای راه‌اندازی و یک سال برای فروش برق و بازپرداخت تعهدات در نظر گرفته می‌شود. سررسید کوتاه‌تر یا بلندتر نیز در صورت احراز توانایی ایفای تعهدات امکان‌پذیر است.
شاه‌علی افزود: برای پوشش ریسک عرضه‌کننده و خریدار، امکان تعیین نرخ اختیار خرید و فروش تبعی وجود دارد. اختیار خرید سقفی برای هزینه تأمین مالی عرضه‌کننده ایجاد می‌کند و اختیار فروش می‌تواند خریدار را در برابر کاهش قیمت محصول حمایت کند. این نرخ‌ها بر اساس نوسانات گذشته و شاخص‌هایی مانند انحراف معیار محاسبه می‌شوند و باید برای هر دو طرف صرفه اقتصادی داشته باشند. در نمونه‌های مورد بررسی، نرخ اختیار خرید حدود ۳۵ درصد و اختیار فروش حدود ۳۰ درصد در نظر گرفته شده و با احتساب هزینه تعهد پذیره‌نویسی و بازارگردانی، هزینه نهایی تأمین مالی ممکن است به حدود ۴۴ تا ۴۶ درصد برسد.
وی درباره تضامین نیز اظهار کرد: ناشر باید تضامین لازم را نزد شرکت سپرده‌گذاری مرکزی ارائه کند که میزان آن می‌تواند معادل ۱۱۰ درصد اصل و فرع اوراق باشد. این تضمین‌ها حسب ضوابط از طریق ضمانت‌نامه بانکی یا توثیق سهام ارائه می‌شوند. استفاده از متعهد پذیره‌نویس و بازارگردان نیز هزینه تأمین مالی را افزایش می‌دهد.
مدیر پذیرش و بازاریابی بورس انرژی ایران در پایان، صندوق‌های سرمایه‌گذاری پروژه را ابزار دیگری برای تأمین مالی طرح‌های جدید از جمله احداث نیروگاه دانست و گفت: در این روش، تأمین مالی بر مبنای طرح و هزینه‌های پروژه انجام می‌شود و شرکت باید ارکان صندوق، اساسنامه، امیدنامه و مدارک لازم را تهیه و موافقت اصولی سازمان بورس را دریافت کند. این فرایند معمولاً سه تا شش ماه زمان می‌برد و پس از ثبت صندوق و دریافت مجوزهای لازم، امکان جمع‌آوری منابع و اجرای طرح فراهم می‌شود. انتخاب میان این ابزار و اوراق سلف باید با توجه به ماهیت پروژه، وضعیت مالی شرکت، زمان‌بندی اجرا و توانایی ایفای تعهدات انجام شود.
تشریح سازوکار بازار برق و الزامات معاملات برق در بورس انرژی
حسن مجیدی، مسئول بازار برق بورس انرژی نیز، با اشاره به سابقه بازار برق در ایران گفت: این بازار از سال ۱۳۸۲ و هم‌زمان با خصوصی‌سازی نخستین نیروگاه‌ها شکل گرفت و شرکت مدیریت شبکه برق ایران به‌عنوان اپراتور سیستم و بازار عمده‌فروشی برق راه‌اندازی شد. نیروگاه‌ها پیشنهاد قیمت و حجم تولید خود را برای روز بعد ارائه می‌کردند و مدیریت شبکه با توجه به پیش‌بینی بار و ملاحظات امنیتی، قیمت بازار و نیروگاه‌های برنده و بازنده را تعیین می‌کرد. با این حال، ناترازی مالی صنعت برق و اثر تورم بر پرداخت‌ها موجب شد قیمت‌ها به‌تدریج کارکرد سیگنالی خود را از دست بدهند. بازار برق بورس انرژی نیز از سال ۱۳۹۲ شکل گرفت و در سال ۱۴۰۳، انتقال بخش بیشتری از معاملات به بورس با هدف بهبود مدیریت عرضه و تقاضا و کاهش اثر ناترازی مالی بر جریان نقدینگی دنبال شد.
مسئول بازار برق بورس انرژی درباره تابلوهای معاملاتی برق توضیح داد: بورس انرژی سه تابلوی اصلی دارد؛ تابلوی برق نیروگاه‌های حرارتی، تابلوی برق سبز ویژه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و تابلوی برق آزاد و نیروگاه‌های موضوع ماده ۴ قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق. در تابلوی سوم، نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس، نیروگاه‌های جدید و برخی نیروگاه‌های احداث‌شده با سرمایه‌گذاری صنایع حضور دارند و می‌توانند برق موردنیاز صنایع را تأمین و مازاد تولید را عرضه کنند.
وی با بیان اینکه مقررات بازار برق در دو دسته کلی قرار می‌گیرد، گفت: بخشی از مقررات مربوط به معاملات و مصوبات ارکان بازار سرمایه و بخش دیگر مربوط به مقررات وزارت نیرو است. بورس انرژی بستر مالی معامله را فراهم می‌کند، اما تحویل فیزیکی برق تابع سازوکارها و مقررات صنعت برق است؛ بنابراین معامله باید علاوه بر الزامات مالی، قابلیت تحویل نیز داشته باشد. بر اساس مصوبه سال ۱۳۹۹ هیئت وزیران، مصرف‌کنندگان بالای یک مگاوات به خرید برق از بورس ملزم شدند و در سال ۱۴۰۱ چارچوب اجرایی این الزام تعیین شد. همچنین در سال ۱۴۰۳ ثبت برخی قراردادهای بالای ۲۰ مگاوات در بورس با هدف افزایش شفافیت و عمق‌بخشی به بازار الزامی شد.
مجیدی در ادامه به توسعه معاملات برق تجدیدپذیر اشاره کرد و افزود: بر اساس ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، مصرف‌کنندگان مشمول باید بخشی از برق مصرفی خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین کنند و در صورت احداث‌نکردن نیروگاه، امکان تأمین این تعهد از طریق بورس انرژی وجود دارد. همچنین طبق مصوبه شورای عالی انرژی در سال ۱۴۰۲، دستگاه‌های اجرایی موظف شدند بخشی از برق مصرفی خود را از منابع تجدیدپذیر خریداری کنند.
وی ادامه داد: در معاملات برق، دوره تحویل و نوع بار شامل کم‌باری، میان‌باری و پرباری از ویژگی‌های اصلی کالای مورد معامله است و بسته‌های معاملاتی می‌توانند روزانه، هفتگی، ماهانه، فصلی یا سالانه باشند. نیروگاه‌ها نیز می‌توانند برق خود را از طریق عرضه‌های فیزیکی و حراج یا قراردادهای استاندارد موازی عرضه کنند؛ قراردادهای استاندارد شرایط تحویل مشخصی دارند، در حالی که قراردادهای فیزیکی انعطاف بیشتری برای توافق طرفین فراهم می‌کنند.
ضرورت شفاف‌سازی هزینه‌های کارگزاری در معاملات برق
همچنین نسرین یوسفی عارفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، با اشاره به هزینه‌های دریافت خدمات کارگزاری در معاملات برق، اظهار کرد: کارگزاران در ازای انجام معاملات، معمولاً نیم تا یک درصد از حجم معامله را دریافت می‌کنند و برق را برای متقاضیان می‌فروشند؛ اما در فرایند معرفی نیروگاه‌ها و فروشندگان برق به بورس، مشکلاتی وجود دارد که لازم است بررسی و کنترل شود. برای نمونه، برخی از افرادی که از وزارت نیرو نامه معرفی به بورس دریافت می‌کنند، به‌گونه‌ای هدایت می‌شوند که تصور می‌کنند باید برای طی‌کردن این فرایند از مسیر کارگزاران اقدام کنند و هزینه‌های بیشتری بپردازند. درحالی‌که لازم است هزینه خدمات و مدارک موردنیاز شفاف باشد و متناسب با خدمتی که ارائه می‌شود، از فروشندگان برق دریافت شود.
وی افزود: درخواست داریم بورس انرژی این فرایندها و هزینه‌های دریافتی را کنترل کند تا نقش کارگزار به انجام وظایف قانونی خود در فرایند معامله محدود بماند و قیمت‌گذاری بر اساس سازوکار عرضه و تقاضا انجام شود.
ثبت دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0