• امروز : سه شنبه - ۶ مرداد - ۱۴۰۵
  • برابر با : Tuesday - 28 July - 2026
کل 6461 امروز 0

یادداشت ها

۰۴مرداد
مختصات ناترازی برق

مختصات ناترازی برق

دکتر محمد صیادی ـ اقتصاددان // چندین سال است تابستان که از راه می‌رسد، ناترازی برق از گزارش‌ها و جلسات مدیریتی فراتر می‌رود و به بخشی از زندگی روزمره شهروندان و بخش‌های تولید کالا و خدمات تبدیل می‌شود. برای خانواری که چند ساعت بدون وسیله سرمایشی می‌ماند یا کارخانه‌ای که ناچار است خط تولید خود را متوقف کند، ناترازی مفهومی انتزاعی نیست. گستره و عمق خاموشی‌ها، علاوه بر کاهش تولید، هزینه تمام‌شده بنگاه‌ها را افزایش می‌دهد و برنامه‌ریزی تولید، تحویل سفارش‌ها و ایفای تعهدات آنها را با اختلال جدی روبه‌رو می‌کند. تابستان۱۴۰۵ نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ هرچند توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و بهبود تولید برق‌آبی، چشم‌انداز تامین برق را نسبت به سال گذشته اندکی بهبود بخشیده است.

۱۳اسفند
چه کسی کشتی ارز را به ساحل نجات می‏‏‌رساند؟

چه کسی کشتی ارز را به ساحل نجات می‏‏‌رساند؟

کامران ندری/ اقتصاددان* جهش نرخ ارز در اقتصاد ایران اتفاق جدیدی نیست و با تکرار سیاست‌‌‌های اشتباهی که طی دهه‌‌‌های گذشته همواره اتخاذ شده، به معضلی همیشگی تبدیل شده است. طی ماه‌‌‌های اخیر نیز با تشدید مشکلات و رسیدن سیاست‌‌‌‌‌‌های اشتباه به بالاترین سطوح خود، نرخ دلار رکوردهای جدیدی را ثبت کرده است. متاسفانه یکی از مشکلاتی که در تنظیم بازار ارز وجود دارد، این است که برنامه‌‌‌های بانک‌‌‌مرکزی چندان به‌درستی به اطلاع مردم نمی‌رسد و تنها به کلیاتی بسنده شده و اظهارنظرها هم ضدونقیض است. به‌عنوان مثال، در حالی که وزیر اقتصاد می‌‌‌گوید نرخ ارز به دلیل شیطنت‌‌‌های صورت‌گرفته دچار نوسان شده و وعده می‌دهد که این تلاطمات کنترل خواهد شد، از طرف دیگر رئیس‌‌‌کل بانک‌‌‌مرکزی اظهارنظر مشخصی در این زمینه نکرده و فقط گفته است، نرخی که در بازار به وجود آمده، نرخ واقعی نیست.

۱۱اسفند
چند نکته درباره تورم

چند نکته درباره تورم

پرویز خوشکلام خسروشاهی* ۱- وقتی از افزایش سطح عمومی قیمت‌ها یا تورم صحبت می‌شود لزوما مفهوم یکسانی از آن مد نظر نیست. در ادبیات اقتصاد و متون علمی آن عمدتا به تأسی از میلتون فریدمن، تورم را افزایش مستمر و طولانی‌مدت سطح عمومی قیمت‌‌ها تعریف می‌کنند. اما در نوشته‌ها و صحبت‌های رسانه‌ای و در محافل و افکار عمومی معمولا منظور از تورم، افزایش سطح عمومی‌ قیمت‌ها به‌طور عام است و قید مستمر و طولانی‌مدت ندارد. چرایی و علل وقوع این دو نوع تورم شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با هم دارد. اما بسیاری با تساهل نسبت به تفاوت‌ مذکور، نتیجتا در بررسی علل تورم دچار اغتشاش تحلیلی می‌شوند و گزاره‌های درستی را به پدیده‌هایی نامرتبط نسبت می‌دهند.

۰۹اسفند
نوسانات نرخ ارز و بازار سرمایه

نوسانات نرخ ارز و بازار سرمایه

دکتر سعید اسلامی‏‏‌بیدگلی* نوسانات قیمت ارز بار دیگر همه فعالان اقتصادی را نگران آینده کرده است و برخی از اقتصاددانان نسبت به دلاریزه‌شدن اقتصاد ایران هشدار داده‌‌‌اند. متغیر نرخ ارز و نوسانات آن، همچنین از مهم‌ترین متغیرهایی است که بر تصمیمات بازیگران بازار سرمایه اثر می‌‌‌گذارد. همزمانی این نوسانات با دوره ارائه لایحه بودجه ۱۴۰۲ و تصویب آن در مجلس نیز موضوع را حساس‌‌‌تر کرده است. از این رو بدون بررسی تغییرات احتمالی نرخ ارز و اثرات تصمیمات بودجه‌‌‌ای دولت و مجلس بر متغیرهای اساسی اقتصاد و صنایع، امکان تحلیل سناریوهای مختلف در بورس وجود ندارد.

۲۵بهمن
آیا می‌توان اقتصاد گردشگری را جایگزین اقتصاد نفت دانست؟

آیا می‌توان اقتصاد گردشگری را جایگزین اقتصاد نفت دانست؟

هادی رفیعی، عضو هیات علمی گروه اقتصاد گردشگری، پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی // اتخاذ رویکردهای نوین در توسعه بخش‌های اقتصادی یکی از راهکارهای اساسی در پایدارسازی بنیان اقتصادی است و سوال‌هایی مطرح می‌شود که آیا می‌توان از صنعت گردشگری ایران انتظار یک بخش اقتصادی حائز اهمیت و در خور توجهی داشت؟ به عبارت دیگر آیا می‌توان اقتصاد گردشگری را به مثابه یک بخش حائز اهمیت در اقتصاد کلان ایران تعریف کرد و یکی از منابع اصلی ارزآوری کشور دانست و از آن به عنوان یک بخش جایگزین اقتصاد نفت نام برد؟

۱۶بهمن
رشد حجم پول در وضعیت هشدار

رشد حجم پول در وضعیت هشدار

دکتر مسعود نیلی* کشور ما برای دوره‌ای در حدود ۴دهه، به‌طور متوسط، تورمی در حدود ۱۸ تا ۲۰درصد داشته و از این نظر به‌عنوان اقتصادی با تورم مزمن شناخته می‌شده است. به خاطر طولانی شدن این نوع تورم، ما امروز مزمن‌ترین تورم جهان را داریم. دلایل زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد ‌بسیاری از نارسایی‌های عمیق اقتصاد ایران، ‌مانند رشد پایین همراه با نوسان، نرخ رشد پایین سرمایه‌گذاری، وابستگی به نفت و حتی نوسانات بزرگ نرخ ارز، ناشی از وجود همین تورم مزمن و به‌ویژه واکنش‌های دولت‌ها به آن بوده است.

۱۳بهمن
اثر آموزش بر سیاستگذاری

اثر آموزش بر سیاستگذاری

هادی حق‏‏‌شناس/ تحلیلگر اقتصاد* اگر بخواهیم به‌طور خلاصه تفاوت اقتصاد خرد و کلان را مورد بررسی قرار دهیم، معمولا در اقتصاد خرد، به دنبال آن هستیم که ببینیم یک بنگاه اقتصادی چه محصولی را به چه قیمتی تولید کند تا در بازار به صورت ماندگار و باثبات باقی بماند. یعنی در یک بنگاه اقتصادی، هم هزینه‌‌‌های بنگاه مهم است و هم درآمدهای آن. اگر مدیر یک‌بنگاه اقتصادی نتواند پیش‌بینی درستی از درآمد ماهانه داشته باشد، ماندگاری بنگاه محل تردید خواهد بود.

۰۸بهمن
بن‏‏‌بست اصلاحات اقتضایی

بن‏‏‌بست اصلاحات اقتضایی

دکترموسی غنی‏‏‌نژاد * مالیات بر عایدی سرمایه در عرف بین‌المللی امری پذیرفته‌شده است؛ اما در کشور ما به‌دلیل وجود درآمدهای نفتی سرشار و آسان‌یاب برای دولت، متولیان مالیاتی به آن چندان توجهی نداشتند، چنان‌که به‌دلیل «بی‌‌‌نیازی»، در سطح وسیعی معافیت‌‌‌های مالیاتی اغلب بی‌‌‌وجهی را برای برخی فعالیت‌‌‌ها و بنگاه‌‌‌های «نورچشمی» سیاسی اعمال می‌‌‌کردند که اغلب آنها تاکنون ادامه یافته است.

۰۶بهمن
تورم‏‏‌زا بودن بودجه قطعی‌است؟

تورم‏‏‌زا بودن بودجه قطعی‌است؟

دکتر حسن خوش‌پور/ اقتصاددان* در منابع لایحه بودجه ۱۹۸۴میلیارد تومانی سال ۱۴۰۲، سهم درآمدهای مالیاتی ۴۲‌درصد است که از سهم منابع حاصل از صادرات نفت‌خام و فرآورده‌های نفتی ۱۲‌درصد بیشتر است. اتکای اصلی منابع بودجه سال ۱۴۰۲ (۷۳درصد) به درآمدهای مالیاتی و منابع حاصل از صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی است.حتی در صورت تحقق کامل درآمدهای مالیاتی، در بخش درآمدها و هزینه‌های جاری، به میزان یک‌سوم هزینه‌ها و معادل ۱/ ۴۷۶‌هزار میلیارد تومان کسری برآورد شده است. کسری بودجه جاری از محل خالص منابع و مصارف برآوردشده دارایی‌های سرمایه‌ای، به میزان ۳۸۴‌هزار میلیارد تومان (۸۱درصد) و خالص منابع و مصارف دارایی‌های مالی به میزان ۲/ ۹۲هزار میلیارد تومان (۱۹درصد) جبران خواهد شد.

۰۵بهمن
تاملی بر مغالطه کاهش نرخ بیکاری

تاملی بر مغالطه کاهش نرخ بیکاری

دکتر سعید ملک‏‏‌الساداتی/ استادیار اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد اخیرا وزیر اقتصاد اعلام کرد که «در ۶ماه اول امسال ۹/ ۳‌درصد افزایش سرمایه‌گذاری در کشور ثبت شده و نرخ بیکاری به ۹/ ۸‌درصد کاهش پیدا کرده است.» فارغ از میزان انطباق این ادعا با شواهد عینی کارشناسان اقتصادی از چشم‌‌‌انداز سرمایه‌گذاری و تولید در کشور، باید گفت که آمار مذکور به سرمایه‌گذاری ثبت‌شده اشاره دارد؛ نه سرمایه‌گذاری تحقق‌یافته. تجربه سال‌های گذشته موید این واقعیت است که اولا همواره بخش عمده‌‌‌ای از سرمایه‌گذاری ثبت‌شده در عمل تحقق پیدا نمی‌‌‌کند. ثانیا بخش تحقق‌یافته در گذر زمان و پس از چند وقفه زمانی می‌‌‌تواند افزایش اشتغال را به دنبال داشته باشد.

۲۷دی
دستکاری نظام مالیاتی؛ پرهزینه و بی‌حاصل

دستکاری نظام مالیاتی؛ پرهزینه و بی‌حاصل

دکتر حجت‏‏‌ میرزایی* سال‌هاست که دولت‌ها در ایران به‌جای اصلاحات یکپارچه نظام مالیاتی به وصله‌‌پینه‌کردن‌های نظام ناکارآمد کنونی مشغولند و هر دولتی و بلکه هر وزیر اقتصادی به‌طور اقتضایی یا برای پوشاندن برخی حفره‌های درآمدی لایحه‌ای جدید برای درآمدهای مالیاتی جدید می‌دهد و شگفت‌انگیز‌تر آنکه در بیشتر این پیشنهادها تصور غالب این است که مالیات ابزار جایگزین و شاید تنها ابزار کنترل رفتارهای اقتصادی کارگزاران یا اصلاحات در بازارهای اقتصادی است.

۲۱دی
فصل جدید تجارت ایران

فصل جدید تجارت ایران

ظرفیت همکاری اقتصادی دو کشور ایران و تاجیکستان بسیار بیشتر از رقم کنونی است، می‌توان حضور دو کشور در دو کانون مهم اقتصادی منطقه یعنی سازمان همکاری‌های شانگهای و اتحادیه گمرکی اوراسیا را فصل جدیدی برای جهش در همکاری‌های اقتصادی قلمداد کرد و به همین واسطه، مسئولان دو کشور قادر هستند تا با توجه به این ظرفیت مهم، در راستای بهبود تعاملات و توسعه ارتباطات گام بردارند.

۲۰دی
اکنون‏‏‌گرایی در سیاستگذاری

اکنون‏‏‌گرایی در سیاستگذاری

علی چشمی /اقتصاددان* پیش‌بینی میان‌‌‌مدت و بلندمدت یکی از اصول سیاستگذاری درست در اقتصاد است. سیاستگذاری ارزی درست نیز بر مبنای پیش‌بینی از دو مولفه مهم انجام می‌شود: یکی وضعیت تراز پرداخت‌‌‌ها یعنی ارزش صادرات نفتی و غیرنفتی و واردات کالاها و خدمات به‌علاوه میزان ورود سرمایه به کشور و خروج سرمایه از کشور؛ دوم، تفاوت تورم داخل ایران با خارج.

۱۱دی
بن‌بست سیاستگذاری اقتصادی

بن‌بست سیاستگذاری اقتصادی

دکتر موسی غنی‌نژاد* اقتصاد ایران در حال حاضر در شرایطی قرار دارد که نیازمند اتخاذ تصمیمات عاجل و حیاتی است؛ اما متاسفانه به نظر می‌رسد در وضعیت اجتماعی کنونی مقامات مسوول در مصدر امور اراده یا جرات لازم را برای این کار در خود نمی‌بینند. مصرف سوخت حمل‌ونقل، بنزین و گازوئیل، به قدری در این سال‌ها افزایش یافته است که مطابق اظهارات برخی مسوولان به زودی ناگزیر از واردات بنزین خواهیم بود.

۰۷دی
سلطه مالی تعمیم‌یافته و تورم

سلطه مالی تعمیم‌یافته و تورم

دکتر تیمور رحمانی* سلطه مالی (Fiscal Dominance) به‌طور معمول به وضعیتی اشاره دارد که نیاز مالی دولت با انتشار پول تامین شود و در نتیجه سیاست پولی تحت سلطه سیاست مالی دولت و تامین نیاز مالی دولت قرار می‌گیرد. بسیاری از ما اقتصادخوانده‌های ایران برای تحلیل تورم‌های بالا و ماندگار در اقتصاد ایران، انگشت اتهام را به سوی کسری بودجه دولت و سلطه مالی نشانه می‌رویم که البته اتهام درستی است. اما به نظر می‌رسد مفهوم محدود سلطه مالی قادر به توصیف وضعیت ایران نیست و لازم است مفهوم گسترده‌تری از سلطه مالی را برای فهم تورم بالا و ماندگار ایران معرفی کنیم. من مدت‌ها است که این مفهوم گسترده از سلطه مالی را سلطه مالی تعمیم‌یافته (Generalized Fiscal Dominance) نامیده‌ام و در این نوشتار نگاهی به این مفهوم خواهیم داشت تا درک کامل‌تری از تداوم تورم بالا در ایران کسب کنیم.

۰۳دی
نقش مشروط سرمایه انسانی در رشد

نقش مشروط سرمایه انسانی در رشد

دکتر جعفر خيرخواهان* در دنیایی که اقتصاد کشورها هر روز اتکای بیشتری به فکر و اندیشه و دانش پیدا می‌کنند و خلق ثروت به طراحی و ابتکار و نوآوری وابسته‌‌تر می‌شود بدیهی است که نیروی انسانی هم باید حرف اول را بزند.

۰۳دی
کوتاه سخنی در باب فقر

کوتاه سخنی در باب فقر

دکتر داود سوری* با افزایش سطح عمومی قیمت‌ها و تورم مزمن ناشی از سیاست‌های مالی دولت در کنار فشار بیکاری و کم‌کاری بر معیشت مردم، بار دیگر موضوع فقر به تکرار در جراید و مباحث اقتصادی و اجتماعی مطرح می‌شود و گروه‌های اجتماعی و شغلی نیز با طرح ارقام مختلف به‌عنوان آستانه فقیر شدن که از آن به‌عنوان خط فقر یاد می‌شود سعی در افزایش قدرت خود در چانه‌زنی برای افزایش دستمزد و قیمت‌ها را دارند. متاسفانه در فقدان نهادها و موسسات پژوهشی مستقل، مطالعات اندازه‌گیری و پایش فقر نیز به‌صورت پراکنده و غالبا منقطع انجام می‌شود و ازاین‌‌رو همواره ابهام ماندگاری در مقدار پذیرفتنی خط فقر از نظر اجرایی و سیاستگذاری وجود دارد.

۲۹آذر
بودجه؛ سیمای نابهنجار بخش عمومی

بودجه؛ سیمای نابهنجار بخش عمومی

دکترمحمد قاسمی* در ایران، گفت‌وگو درباره بودجه عمدتا ویژگی فصلی دارد. معمولا آذرماه هر سال که دولت بودجه را نهایی می‌کند و طی مدتی که مجلس در حال بررسی و تصویب آن است، مباحثی در زمینه میزان افزایش حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان و در چند سال اخیر درباره قیمت سوخت یا خوراک برخی صنایع و بعضا موضوعات مالیاتی مطرح می‌شود که اغلب این بحث‌ها تا سال بعد تعطیل می‌شود.

۲۶آذر
ترانزیت فرصتی برای توسعه اقتصادی کشور

ترانزیت فرصتی برای توسعه اقتصادی کشور

سید قاسم حسینی عضو هیئت مدیره انجمن حمل و نقل بین المللی استان خراسان رضوی * می دانیم منابع مختلف رشد اقتصادی شامل افزایش سرمایه پولی و نیروی انسانی و همچنین افزایش بهره‌وری عوامل تولید است (تولید محصول و تولید خدمات)؛ پس توسعه اقتصادی که یکی از وظایف مهم دولت است یعنی رشد همراه با افزایش ظرفیت های تولیدی اعم از ظرفیت های فیزیکی انسانی و اجتماعی و آگاهیم که توسعه امری فراگیر در جامعه است و همه جامعه از آن بهره خواهند برد. حال اگر مبنا، رشد و توسعه اقتصادی کل جامعه باشد پس لازم است که تفکر عمومی جامعه از منافع سازمانی به سمت و سوی منافع ملی گرایش پیدا کند اما متاسفانه با تاملی در عملکرد دولت ها در سال های اخیر متوجه می شویم نگاه به منافع سازمانی به منافع ملی می‌چربد! اما دلیل آن چیست ؟دلیل آن نبود یک سیستم آموزش دیده و برنامه ریزی شده بر مبنای توسعه اقتصادی کشور است.

۲۶آذر
معمای کمبود نقدینگی تولید

معمای کمبود نقدینگی تولید

دکتر علي چشمي* سال‌هاست در اقتصاد ایران این معما مطرح است که چرا در حالی که نقدینگی رشد زیادی دارد، تولیدکنندگان از کمبود اعتبارات بانکی گلایه دارند و به منابع بانکی در نرخ‌های مرسوم دسترسی کافی ندارند؟ طی یک‌سال اخیر تا پایان مهرماه ۱۴۰۱ نقدینگی ۳۴‌درصد رشد کرده و از ۴۲۲۷‌هزار میلیارد تومان (همت) به ۵۶۷۷همت رسیده است؛ یعنی ۱۴۵۰همت افزایش. در این یک‌سال، کل اعتبارات بانکی بخش غیردولتی ۲۶۵۴همت بوده و به ۳۶۸۵همت افزایش یافته؛ یعنی ۱۰۳۱همت و حدود ۳۹‌درصد افزایش داشته است. آمار نشان می‌دهد که نقدینگی ۳۴‌درصد و مانده اعتبارات به بخش غیردولتی ۳۹ رشد داشته است.

۲۳آذر
راز رکود صنعتی

راز رکود صنعتی

دکتر فرشاد فاطمی* در یک‌دهه گذشته بر اقتصاد ایران چه رفته که رشد و رفاه ایجاد نکرده است؟ این سوال، سوالی مهم است؛ از این منظر که بدانیم چه عواملی باعث کندی و حتی توقف رشد اقتصادی شده‌‌‌اند؟ در این بین، پرسش از بخش صنعت، به‌عنوان موتور اصلی رشد اقتصادی کشور ضرورت دوچندانی دارد.

۲۱آذر
غفلت از ظرفیت‌های ترانزیتی

غفلت از ظرفیت‌های ترانزیتی

محمود امتی/ عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی و نایب‌رئیس انجمن حمل‌ونقل بین‌المللی خراسان رضوی در خصوص موقعیت استراتژیک ایران در حوزه ترانزیت می‌توان گفت؛ کشورمان در چهارراه دو کریدور شرق به غرب و شمال به جنوب قرار دارد. درگذشته، کریدور شرق به غرب پررونق‌ترین مسیر ترانزیتی چین به اروپا بود، مسیری که با عنوان جاده ابریشم شناخته می‌شد. این مسیر از چین و آسیاى میانه و مسیر ازبکستان تا مرو سابق، سرخس و جاده ساوه- تهران گذر می‌کرد و از خاک ایران به دو مسیر ترکیه (قسطنطنیه سابق) و دوم، همدان به بغداد تقسیم می‌شد.

۱۳آذر
نابرابری تورمی

نابرابری تورمی

دکتر مهدی فیضی* شواهد بین کشوری در مورد تورم و نابرابری درآمد نشان می‌دهد که این دو مفهوم، رابطه‌ای غیرخطی و نامتقارن دارند، به‌طوری که از سویی افزایش تورم تا حد آستانه‌ای موجب کاهش نابرابری درآمدی و از آن پس همراه با افزایش آن است. برای نمونه، شواهد جدید نشان می‌دهد که نرخ تورم با افزایش درآمد خانوارها در ایالات‌متحده آمریکا کاهش می‌یابد. از سوی دیگر، حتی در بازه تورمی بیشتر از حد آستانه‌ای (مشابه وضعیت کشور ما) میزان افزایش نابرابری با افزایش مشخصی در تورم، متفاوت از میزان کاهش نابرابری با کاهش یکسان در تورم است.

۰۵آذر
اقتصاددان‌ها برخط هستند

اقتصاددان‌ها برخط هستند

دکتر داود سوری مستند به توییت رئیس کل اسبق بانک مرکزی، حال اقتصاد کشور خوب نیست. نرخ تورم نقطه‌ای از ۷/ ۳۴درصد به ۱/ ۴۸درصد و نرخ برابری ریال-دلار از ۲۶۲هزار ریال در مقابل یک دلار به حدود۳۵۰ هزار ریال افزایش یافته و این همه، در کمتر از یک سال اتفاق افتاده است و متاسفانه چشم‌اندازی از تغییری مثبت نیز در پیش‌رو نیست. شاید چونان بازی بسکتبال که تعداد گل‌های دو‌رقمی و سه‌رقمی برای تماشاگران آن غیر عادی نیست، ذهن مردم ما نیز با نرخ های تورم دو‌رقمی و فزاینده خو گرفته، اما اقتصاد و چارچوب‌های نظری آن بیشتر متناظر بر بازی شبیه به فوتبال است که در آن به سختی می‌توان گل زد و تفاوت‌ها و تغییرات جزئی است.

۰۱آذر
۳ مسیر برای مهار ابرچالش اقتصادی

۳ مسیر برای مهار ابرچالش اقتصادی

دکتر کامران ندری/ اقتصاددان با وجود اینکه تاکنون در باب عوامل موثر بر ظهورتورم و تشدید آن، صحبت‌‌‌های بسیاری گفته و یادداشت‌‌‌های بسیاری نوشته شده است، اما تکرار این گفته‌‌‌ها و نوشته‌‌‌ها خالی از لطف نیست. از این نظر باید مجددا تکرار کرد که می‌توان از سه‌ناحیه نسبت به آینده وضعیت تورمی در ایران احساس خطر داشت.