• امروز : سه شنبه - ۶ مرداد - ۱۴۰۵
  • برابر با : Tuesday - 28 July - 2026
کل 6461 امروز 0

یادداشت ها

۰۴مرداد
مختصات ناترازی برق

مختصات ناترازی برق

دکتر محمد صیادی ـ اقتصاددان // چندین سال است تابستان که از راه می‌رسد، ناترازی برق از گزارش‌ها و جلسات مدیریتی فراتر می‌رود و به بخشی از زندگی روزمره شهروندان و بخش‌های تولید کالا و خدمات تبدیل می‌شود. برای خانواری که چند ساعت بدون وسیله سرمایشی می‌ماند یا کارخانه‌ای که ناچار است خط تولید خود را متوقف کند، ناترازی مفهومی انتزاعی نیست. گستره و عمق خاموشی‌ها، علاوه بر کاهش تولید، هزینه تمام‌شده بنگاه‌ها را افزایش می‌دهد و برنامه‌ریزی تولید، تحویل سفارش‌ها و ایفای تعهدات آنها را با اختلال جدی روبه‌رو می‌کند. تابستان۱۴۰۵ نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ هرچند توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و بهبود تولید برق‌آبی، چشم‌انداز تامین برق را نسبت به سال گذشته اندکی بهبود بخشیده است.

۲۶آبان
وقت مطرح‌کردن خواسته‌ها

وقت مطرح‌کردن خواسته‌ها

«همه» چیز تحت کنترل است، اما «هیچ» چیزی درست کار نمی‌کند!

۲۳آبان
برای نرخ‌های دستوری

برای نرخ‌های دستوری

دکتر مهرداد سپه‏‌وند* احسان خاندوزی، وزیر امور اقتصادی و دارایی اخیرا با اشاره به خسارات و زیان‌هایی که قیمت‌گذاری دستوری متوجه تولیدکنندگان و صادرکنندگان نموده، اعلام کرده که وزارت‌خانه زیر نظر وی در حال تهیه ماده واحده‌ای برای تصحیح سازوکار قیمت‌گذاری دستوری است. بدون تردید مداخلات بی‌حساب‌و‌کتاب دولت در اقتصاد و قیمت‌گذاری دستوری یکی از بلایای مبتلابه اقتصاد ماست.

۱۶آبان
زیر سر پول است

زیر سر پول است

دکتر تیمور رحمانی* جمله‌ای با عنوان «همه‌اش زیر سر پول است» برای بیان مختصر موضوعاتی از قبیل اینکه مال‌اندوزی یا مادیات، اسباب بسیاری از کژی‌های روابط افراد جامعه با همدیگر است یا بی‌پولی اسباب گرفتاری‌های بسیاری در زندگی افراد است، در میان عامه پرکاربرد است. اکنون با تعبیر و تفسیری از جنس اقتصاد کلان می‌توان همین جمله را به کار برد و گفت: «بخش عمده مشکلات اقتصاد کلان زیر سر پول است»، به این معنی که مدیریت نامناسب پدیده پول و بانک در یک جامعه عامل بسیاری از مصائب اقتصاد کلان است که نتیجه نهایی آن کاهش رفاه اجتماعی نسبت به حالتی است که این مدیریت مناسب انجام شود.

۱۴آبان
بحران پذیرش بحران آب

بحران پذیرش بحران آب

مرتضی تهامی‏‏‌پور/ عضو هیات‌علمی دانشگاه شهید بهشتی* توسعه مبتنی بر مصرف آب در بخش کشاورزی در دهه‌‌‌های اخیر به وضعیتی منجر شده است که در حال حاضر سهم عمده (حدود ۸۰درصد) منابع آب تجدیدپذیر سالانه کشور مصرف می‌شود و از طرفی به دلیل کاهش ریزش‌‌‌های جوی و برداشت بیش از حد از آب‌‌‌های زیرزمینی (بیلان منفی)، با عدم‌توازن شدید در منابع و مصارف آب مواجه هستیم. بنابراین توسعه گسترده کشاورزی آبی، تغییرات نامناسب اقلیمی، رشد جمعیت و توسعه شهرنشینی و از همه مهم‌تر مصرف نامناسب، بی‌‌‌رویه و غیربهینه آب در بخش‌‌‌های مختلف، مهم‌ترین عوامل بروز بحران آب و محیط‌زیست هستند. اما به نظر می‌رسد به‌‌‌رغم اهمیت شناخت ریشه‌‌‌های وقوع ابرچالش محیط‌زیست و بحران آب در کشور، چاره‌‌‌اندیشی برای مدیریت پیامدهای ناشی از آن در کوتاه‌‌‌مدت، میان‌‌‌مدت و بلندمدت، در مقطع کنونی به‌مراتب ضرورت بیشتری دارد.

۰۸آبان
خط تولید فقر

خط تولید فقر

دکتر مرتضی ایمانی‏‌راد* استمرار سیاست‌های روزمره و اشتباه و اصرار بر آن، اقتصاد ایران را انعطاف‌ناپذیر و سخت کرده است. اقتصاد ایران نرم نیست، سیال نیست، همانند سنگ سخت شده است. به همین دلیل است که سیاست‌های اقتصادی، حتی اگر صحیح هم باشند، کم‌اثر هستند. مهم‌ترین اثر «سخت شدن» اقتصاد ایران، کوچک شدن آن است؛ چون اقتصاد برای رشد و بزرگ شدن نیاز دارد که سرمایه‌گذاری کند، نیروی انسانی جذب کند، شیوه‌های جدید تکنولوژی را بیازماید و به‌کار بگیرد. اینها در شرایطی که اقتصاد ایران سخت شده است، امکان ندارد. به همین دلیل است که رشد پایین در اقتصاد ایران بدیهی و قابل پیش‌بینی شده است.

۰۳آبان
الزامات سیاست‌های کلی برنامه هفتم

الزامات سیاست‌های کلی برنامه هفتم

دکتر علینقی مشایخی* سیاست‌های کلی برنامه هفتم شامل هدف‌‌های کلی و اولویت‌های اصلی ابلاغ شده است. این هدف‌‌ها و سیاست‌ها همانند هدف‌‌ها و سیاست‌هایی که در سال‌های گذشته برای چشم‌‌انداز ۲۰ ساله در سال ۱۴۰۴ و برنامه‌های توسعه قبلی ابلاغ شده بود تصویر مشعشعی از آینده را ترسیم و طلب می‌کند. هدف‌‌های بلند و جهش‌گونه نسبت به گذشته نظیر رشد اقتصادی متوسط ۸ درصد در سال، ایجاد ثبات در سطح قیمت‌‌ها و نرخ ارز، تک‌رقمی کردن تورم طی پنج سال، اجتناب از کسری بودجه، تعیین تکلیف طرح‌های عمرانی نیمه‌تمام با واگذاری آنها، افزایش ضریب بازیافت در میادین (نفتی) مستقل، تکمیل زنجیره ارزش صنعت نفت وگاز، اجرای چند طرح عظیم اقتصادی ملی پیشران زیرساختی، ارتقای نظام سلامت و روز‌آمدسازی نظام آموزشی و پژوهشی کشور، از جمله هدف‌‌های بلند در ابلاغیه مذکور است.

۰۱آبان
موانع یکپارچه‌سازی تولید و انتشار آمارهای پایه کارگاهی برطرف شود
پیام رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران به مناسبت روز آمار و برنامه‌ریزی

موانع یکپارچه‌سازی تولید و انتشار آمارهای پایه کارگاهی برطرف شود

غلامحسین شافعی، رئیس اتاق ایران ضمن گرامیداشت روز آمار و برنامه‌ریزی، ابراز امیدواری کرد: هماهنگی لازم برای ساماندهی و یکپارچه‌سازی پایگاه‌های اطلاعاتی موجود در زمینه تولید و انتشار آمارهای پایه کارگاهی ایجاد شود.

۲۶مهر
پیام نوبل برای اقتصاد ایران

پیام نوبل برای اقتصاد ایران

حمید باقریان* بن برنانکی، رئیس سابق فدرال رزرو، داگلاس دایموند از دانشگاه شیکاگو و فیلیپ دیبویگ از دانشگاه واشنگتن، که به دلیل تحقیقاتشان در مورد بحران‌های مالی برنده جایزه نوبل اقتصاد شدند، از سیاستگذاران خواستند مراقب هر گونه بدتر شدن شرایط مالی در سراسر جهان باشند، زیرا فشارهای ناشی از جنگ و نوسانات ارزی اقتصادها را تحت‌فشار قرار می‌دهد.

۱۸مهر
منشأ قدرت اقتصادی

منشأ قدرت اقتصادی

دکتر علی چشمی* آزادی یعنی برابری قدرت؛ چه قدرت اقتصادی، چه قدرت سیاسی و چه شهرت فرهنگی. اما در عمل در هر جامعه‌‌‌ای، کمی نابرابری در قدرت وجود دارد و آزادی محدود شده است.

۱۸مهر
راز نوآوری و پیشرفت

راز نوآوری و پیشرفت

دکتر جعفر خیرخواهان* پیشرفت هر جامعه، منوط به همکاری است. ما انسان‌‌‌ها در مقایسه با سایر حیوانات، خیلی قوی یا سریع نیستیم و توانایی پرواز یا خیلی خوب شنا کردن را نداریم؛ اما یک ویژگی داریم که برتری فوق‌‌‌العاده‌‌‌ای به ما می‌دهد: ما همدیگر را داریم و می‌‌‌توانیم با هم کار کنیم. روابط اجتماعی (توانایی ارتباط برقرار کردن با همدیگر) امکان همکاری در مقیاس بزرگ را فراهم کرده و اجازه می‌دهد که از ایده‌‌‌ها، دانش و کار همدیگر استفاده کنیم.

۱۲مهر
درد مزمن تورم

درد مزمن تورم

تورم بالا یکی از مهم‌ترین علائم بیماری در اقتصاد است. در واقع نشانه تورم بالا در اقتصاد به‌مثابه تب یا عفونت است که می‌تواند اثبات کند فردی دچار بیماری شده . اقتصاد ایران سال‌های سال است که گرفتار تورم بالا است و این نشان می‌دهد که بیماری مزمن شده و چنانچه به صورت اساسی و اصولی درمان نشود، می‌تواند بحرا‌ن‌آفرین باشد.

۱۱مهر
نقش اعتماد بر رشد اقتصادی

نقش اعتماد بر رشد اقتصادی

سرمایه فیزیکی، مالی و انسانی سه مولفه تاثیرگذار برای تحقق رشد اقتصادی محسوب می‌‌شوند. اکثر قریب به اتفاق دانشمندان و محققان اقتصادی اذعان دارند، در صورت نبود سرمایه اجتماعی امکان جذب و تجمیع سرمایه‌های فیزیکی، مادی و انسانی بعید به نظر می‌‌رسد.

۰۶مهر
بخش خصوصی در مسیر پرسنگلاخ

بخش خصوصی در مسیر پرسنگلاخ

نوسانات ملایم و گاه شدید اقتصادی و چرخه‌‌‌های کسب‌وکاری رونق و رکود، در ذات اقتصاد بازار آزاد مبتنی بر سرمایه‌گذاری و کارآفرینی بخش خصوصی است که علل گوناگونی مانند تحول فناوری و نوآوری، خوش‌بینی و بدبینی به اقتصاد، شوک‌‌‌های قیمتی ناشی از جنگ و خشکسالی و از این قبیل برای آن شمرده می‌شود. با این‌‌‌حال، یکی از وظایف مهم دولت‌‌‌ها هموارسازی و ثبات‌‌‌ اقتصادی با ابزارهای سیاستی گوناگون در اختیار است.

۳۰شهریور
شرایط استقلال بانک مرکزی

شرایط استقلال بانک مرکزی

دکتر حسین عباسی استقلال بانک مرکزی که به‌عنوان مهم‌ترین سازوکار برای تضمین سیاست‌های پولی سالم اعمال می‌شود به معنی تجویز خودسر بودن بانک مرکزی و اثر نپذیرفتن آن از شرایط اقتصادی کشور نیست، بلکه ابزاری است که با توجه به اقتصاد سیاسی حاکم بر روابط بین تصمیم‌گیران عمده اقتصادی طراحی شده است تا تخصصی بودن سیاست‌های پولی با هدف تنظیم نرخ تورم امکان‌پذیر شود.

۲۸شهریور
چرا مسیر توسعه در خراسان رضوی متزلزل است؟

چرا مسیر توسعه در خراسان رضوی متزلزل است؟

در مساله توسعه اقتصادی ما دو روش متفاوت عملکردی را در دنیا شاهد هستیم، یک روش این است که اقتصاد، آزاد و مترتب بر انتظارات تولیدکننده و مصرف کننده بنا شده باشد که به آن اقتصاد باز جهانی گفته می‌شود و ارتباطات در این نوع اقتصاد نقش تعیین کننده‌ای دارد.

۲۸شهریور
بدفهمی ربا در بانکداری مدرن

بدفهمی ربا در بانکداری مدرن

به‌نظر می‌رسد ریشه مشکل شبهه ربا در بانکداری به این بدفهمی برمی‌گردد که متخصصان اسلامی ماهیت بانک به‌عنوان یک شرکت را به درستی در نیافته‌اند و اقتصاددانان و بانکداران هم نتوانسته‌اند نشان دهند که این موجود برخاسته از انقلاب صنعتی نه برمبنای قرض که بر پایه مشارکت عمل می‌کند.

۲۴شهریور
نادیده گرفتن سرمایه‌گذاران، مانع اصلی رشد اقتصادی خراسان است

نادیده گرفتن سرمایه‌گذاران، مانع اصلی رشد اقتصادی خراسان است

رسانه‌ها با مطالبه‌گری بایستی تلاش کنند سهم خراسان رضوی از اعتبارات کشور به‌طور کامل اخذ شود تا اقتصاد خرد و متوسط این خطه که بیشتر بر پایه کشاورزی، دام و طیور، معدن و صنایع کوچک و متوسط و از همه مهم‌تر خدمات و تجارت پایه‌ریزی شده، بیش از این آسیب نبیند. امروز از بنگاه‌های بزرگ خصولتی و دولتی در خراسان بزرگ خبری نیست و رسانه‌ها باید سوال کنند چرا دولت‌ها از سرمایه‌گذاری در استان‌های خراسان خودداری کرده‌اند؟

۲۳شهریور
اصول ثابت توسعه

اصول ثابت توسعه

برنامه هفتم توسعه اقتصادی ایران در راه است. تجربه برنامه‌های گذشته در ایران، به‌جز در چند مورد معدود، همگی بیانگر ناکامی در رسیدن به اهداف برنامه بوده است. در سال ۱۳۷۴ رئیس‌جمهور وقت برای سال ۱۴۰۰ ایده تمدن اسلامی را با نرخ رشد سالانه ۷‌درصد برای مدت ۲۵سال مطرح کرد. اگر بخواهیم این آرزو را با واقعیت مقایسه کنیم، کافی است حساب کنیم که درآمد ایران با این نرخ رشد ۵/ ۲۴برابر می‌شد؛ در حالی که درآمد واقعی ایران فقط دوبرابر شده؛ آن هم به تمامی از انتهای دهه ۷۰ تا انتهای دهه ۸۰، اتفاق افتاده است.

۱۹شهریور
خطای اقتصادی در حال وقوع

خطای اقتصادی در حال وقوع

استقلال بانک مرکزی به‌عنوان شرط لازم برای تحقق تورم تک‌رقمی پایدار، یکی از پایه‌‌ای‌ترین و بدیهی‌‌ترین اصول علم اقتصاد در کنترل تورم و ایجاد ثبات در اقتصاد است و ثبات اقتصادی یکی از کلیدی‌‌ترین شروط لازم برای رشد و توسعه کشور.

۱۷شهریور
نمی‌دانیم یا نمی‌خواهیم بدانیم

نمی‌دانیم یا نمی‌خواهیم بدانیم

امروز اولویت نجات زیربناهای کشور است. برنامه کشور باید بر اساس صرفه‌جویی در انرژی، تولید انرژی پاک، صرفه‌جویی در آب، سیستم‌های نوین تولید کشاورزی باشد.

۱۶شهریور
نگاه به اقتصاد در فرهنگی غربی و شرقی

نگاه به اقتصاد در فرهنگی غربی و شرقی

حکمرانی مبتنی بر بازار آزاد با تغییرات تدریجی و در نهایت فروپاشی نظام مرکانتیلیستی ابتدا در اروپای غربی، به‌ویژه انگلستان و هلند، امکان‌پذیر شد و اندک‌اندک در سراسر اروپای غربی رواج یافت.

۱۳شهریور
نقش تولیدکنندگان در ثبات و توسعه

نقش تولیدکنندگان در ثبات و توسعه

درک تغییر فازهای اقتصاد کشور هم برای سیاستمداران و هم برای فعالان بخش خصوصی، اهمیت زیادی دارد. از سال‌۱۳۹۷، تغییر فاز مهمی در اقتصاد ایران اتفاق افتاد. نقش نفت ناخواسته به دلیل تحریم شدید آمریکا، در بودجه دولت و اقتصاد کمرنگ شد. پیش از آن، مسیر درآمدزایی در کشور به این ترتیب بود که دولت، درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت و گاز را از طریق بودجه عمومی و بودجه شرکت‌های دولتی و صندوق توسعه ملی به اقتصاد کشور تزریق می‌کرد. صنعت و بازرگانی و حتی کشاورزی وابسته به درآمدهای نفتی بود و نظام مالیات‌‌‌‌‌‌ستانی مستقیم به بودجه نفتی دولت (مالیات بر حقوق کارکنان بخش دولتی و مالیات بر شرکت‌های دولتی) یا غیرمستقیم به آن تکیه داشت.

۱۲شهریور
واردات در دام انحصار

واردات در دام انحصار

درخصوص آیین‌‌‌نامه جدیدی که برای واردات خودرو تنظیم و ابلاغ شده، ذکر چند نکته حائز اهمیت است. اولین نکته این است که آزادسازی واردات خودرو برای رقابتی‌شدن بازار خودرو یک ضرورت و این آیین‌‌‌نامه، ‌قدمی در جهت درست است. این اتفاق در واقع می‌‌‌تواند نقطه ابتدایی برای پایان مسیری باشد که پیش از این برای خودروسازان ایرانی با استفاده از قدرت بازار زیاد و توان تاثیرگذاری بر سیاستگذار به‌منظور تولید خودرو باز بوده است.

۰۸شهریور
پول، ثبات، رشد و توسعه

پول، ثبات، رشد و توسعه

* دکتر تیمور رحمانی - عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران پول بزرگ‌ترین اختراع یا ابداع بشر است. بدون ابداع پول و تکامل آن، انسان هنوز اندر خم تامین قوت لایموت بود و هم‌اکنون تلسکوپ جیمز وب با تصاویر خیره‌کننده‌اش ما را مات و مبهوت نمی‌کرد. اما ابداع پول همانند هر ابداع دیگری همان اندازه که سودمند است، می‌تواند مخرب هم باشد. کوچک‌ترین درک نادرست از کارکرد پول و آنچه پول می‌تواند انجام دهد و آنچه نمی‌تواند انجام دهد، اسباب آنچه است که اقتصاددانان زیان اجتماعی می‌نامند و بااهمیت‌ترین این زیان اجتماعی، تورم و دورشدن از عدالت اجتماعی است.