فرصت‌ صادرات کالاهای سلامت‌محور به تاجیکستان، ازبکستان و افغانستان

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی مشهد، آذر کیانی‌نژاد، نایب رئیس کمیسیون سلامت اتاق خراسان رضوی در آغاز این نشست با اشاره به برنامه‌های اتاق برای شناسایی بازارهای هدف اظهار کرد: این جلسه در ادامه سیاست‌های اتاق بازرگانی استان برای توسعه همکاری‌های اقتصادی با کشورهای همسایه برگزار شده و در نخستین گام سه کشور افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان به عنوان بازارهای هدف انتخاب شده‌اند. طی ماه‌های گذشته هیات‌های اقتصادی و تخصصی به این کشورها اعزام شده‌اند و رایزنی‌های متعددی با مسئولان و فعالان اقتصادی آنها انجام گرفته است تا ظرفیت‌های همکاری در حوزه سلامت به صورت دقیق شناسایی شود.

وی تصریح کرد: هدف از این نشست آن است که فعالان حوزه سلامت با شناخت دقیق فرصت‌های موجود بتوانند زمینه توسعه همکاری‌های اقتصادی و درمانی میان خراسان رضوی و کشورهای هدف را فراهم کنند.

زمینه صادرات خدمات درمانی و انتقال دانش پزشکی به تاجیکستان وجود دارد

کیانی‌نژاد با اشاره به نتایج سفر هیات اعزامی استان به تاجیکستان یادآور شد: جمعیت این کشور هرچند نسبتاً محدود است؛ اما نرخ رشد جمعیت و سهم بالای کودکان، فرصت ارزشمندی برای توسعه همکاری‌های درمانی، دارویی و آموزشی ایجاد کرده است. بازدید از دو بیمارستان شهر دوشنبه نشان داد که فاصله قابل توجهی میان استانداردهای درمانی تاجیکستان و ظرفیت‌های موجود در دانشگاه علوم پزشکی مشهد وجود دارد و این موضوع می‌تواند زمینه صادرات خدمات درمانی و انتقال دانش پزشکی را فراهم کند.

وی ادامه داد: خراسان رضوی در بسیاری از رشته‌های تخصصی پزشکی، جراحی‌های پیشرفته و پیوند اعضا دارای جایگاه ممتازی در کشور است و این ظرفیت باید بیش از گذشته به کشورهای منطقه معرفی شود.

نایب رئیس کمیسیون سلامت اتاق خراسان رضوی با تاکید بر ضرورت همکاری نزدیک اتاق مشترک ایران و تاجیکستان با دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: صادرات خدمات درمانی تنها اعزام بیمار نیست؛ بلکه انتقال دانش، آموزش پزشکان، تربیت نیروی انسانی و ایجاد همکاری‌های علمی را نیز شامل می‌شود. جای این سؤال وجود دارد که چرا پزشکان تاجیک برای آموزش تخصصی به شهرهایی دیگر مراجعه می‌کنند، در حالی که مشهد یکی از قطب‌های مهم پزشکی منطقه محسوب می‌شود و توانایی میزبانی از دوره‌های آموزشی تخصصی را دارد.

وی همچنین، با اشاره به آمار بالای مرگ‌ومیر ناشی از برخی جراحی‌ها در تاجیکستان اظهار کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد در برخی مراکز درمانی این کشور از شیوه‌های تهاجمی درمان و مصرف گسترده آنتی‌بیوتیک‌های قوی استفاده می‌شود و این موضوع ضرورت انتقال تجربه‌های علمی ایران را دوچندان کرده است.

کیانی‌نژاد یکی دیگر از چالش‌های صادرات دارو را نبود بروشورهای دارویی به زبان کشورهای مقصد دانست و افزود: پزشکان تاجیک بارها اعلام کرده‌اند که وجود بروشورهای روسی در کنار بروشورهای انگلیسی می‌تواند اعتماد مصرف‌کنندگان را افزایش دهد. لازم است بررسی شود که آیا مانع قانونی برای درج بروشور به زبان کشور مقصد وجود دارد یا این مسئله ناشی از کم‌توجهی تولیدکنندگان است.

نایب رئیس کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی در ادامه به وضعیت گردشگری سلامت اشاره کرد و گفت: طی سال‌های اخیر ایران بخشی از بازار گردشگری سلامت تاجیکستان را به رقبایی همچون ترکیه واگذار کرده است؛ موضوعی که بخشی از آن به شرایط سیاسی منطقه و بخشی نیز به ضعف بازاریابی بازمی‌گردد. بازار این کشور کشش قیمت‌های بالا را ندارد و در حوزه مکمل‌های غذایی و دارویی نیز با مشکلاتی همچون سوءتغذیه کودکان روبه‌رو است؛ بنابراین صادرات محصولات سلامت‌محور باید متناسب با قدرت خرید مردم این کشور برنامه‌ریزی شود.

کیانی‌نژاد درباره ازبکستان نیز اظهار کرد: این کشور استقبال گسترده‌ای از نمایشگاه ایران هلث دارد و این موضوع می‌تواند زمینه توسعه همکاری‌های پزشکی و صنعتی را فراهم کند.

وی با اشاره به تفاوت فضای اقتصادی ازبکستان نسبت به سایر کشورهای منطقه افزود: ورود به بازار این کشور نیازمند برنامه‌ریزی دقیق‌تر است، هرچند علاقه قابل توجهی نسبت به خدمات پزشکی و به‌ویژه حوزه زیبایی ایران وجود دارد.

او در بخش دیگری از سخنان خود، افغانستان را بازاری متفاوت توصیف کرد و گفت: افغانستان امروز بیش از آنکه متقاضی خرید کالا باشد، به دنبال انتقال دانش، فناوری و ایجاد کارخانه‌های مبتنی بر دانش ایرانی است. لذا به نظر می رسد دوران صادرات صرف کالا گذشته و باید به سمت صادرات فناوری، آموزش، انتقال تکنولوژی و ایجاد زیرساخت‌های مشترک حرکت کرد.

وی همچنین از افتتاح دفتر مشترک ایران و تاجیکستان در شهر دوشنبه خبر داد و خاطرنشان کرد: این دفتر می‌تواند به عنوان پایگاهی برای توسعه ارتباطات اقتصادی، تجاری و درمانی میان دو کشور نقش مؤثری ایفا کند.

حوزه سلامت ظرفیت گسترده‌ای برای توسعه صادرات غیرنفتی دارد

شکوفه برازنده، دبیر کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی نیز در این نشست اظهار کرد: سیاست توسعه صادرات غیرنفتی کشور و ظرفیت‌های ارزشمند استان خراسان رضوی اهمیت پرداختن به بازارهای منطقه را دوچندان کرده است.

برازنده افزود: حوزه سلامت تنها به صادرات دارو محدود نمی‌شود، بلکه تجهیزات پزشکی، مکمل‌ها، محصولات دانش‌بنیان، صنایع غذایی سلامت‌محور، فرآورده‌های بهداشتی، خدمات درمانی، گردشگری سلامت، انتقال فناوری، سرمایه‌گذاری مشترک و ایجاد شبکه‌های همکاری را نیز در بر می‌گیرد.

وی تصریح کرد: توسعه این همکاری‌ها مستلزم شناخت دقیق بازارهای هدف، آگاهی از قوانین، استانداردها، نظام ثبت محصولات، مسیرهای حمل‌ونقل، شیوه‌های نقل و انتقال مالی و استفاده از ظرفیت اتاق‌های مشترک و تشکل‌های تخصصی است.

دبیر کمیسیون سلامت اتاق با اشاره به اینکه بنا به تاکید و درخواست رئیس کمیسیون سلامت، موضوع تشکیل «میز صادرات سلامت شرق کشور» در جلسه مطرح می‌شود، اظهار کرد: با توجه به ظرفیت‌های گسترده استان‌های شرق کشور در تولید، صادرات و ترانزیت محصولات و خدمات سلامت‌محور و همچنین همجواری با بازارهای هدف از جمله افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان و سایر کشورهای آسیای مرکزی، تشکیل این میز می‌تواند به‌عنوان یک سازوکار تخصصی برای ایجاد هماهنگی و هم‌افزایی میان بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی، نقش مؤثری در شناسایی و رفع موانع صادرات، توسعه بازارهای هدف، تسهیل فرآیندهای تجاری، افزایش رقابت‌پذیری شرکت‌های ایرانی و تدوین برنامه‌های مشترک صادراتی ایفا کند.

وی افزود: بر اساس تأکید رئیس کمیسیون، پیشنهاد می‌شود «میز صادرات سلامت شرق کشور» با محوریت اتاق بازرگانی و کمیسیون سلامت تشکیل شود. این میز با حضور نمایندگان بخش خصوصی از جمله اتاق‌های مشترک با کشورهای هدف، انجمن‌های تخصصی حوزه دارو، تجهیزات پزشکی، مکمل‌های غذایی، فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی، شرکت‌های دانش‌بنیان، صادرکنندگان و فعالان حمل‌ونقل و لجستیک بین‌المللی، همچنین نمایندگان دستگاه‌های اجرایی از جمله وزارت صمت، سازمان توسعه تجارت، وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، گمرک، سازمان استاندارد، وزارت امور خارجه و استانداری‌های استان‌های شرق کشور تشکیل خواهد شد تا با ایجاد انسجام و هماهنگی میان ذی‌نفعان، زمینه توسعه صادرات کالاها و خدمات سلامت‌محور و افزایش سهم ایران در بازارهای منطقه‌ای فراهم گردد.

تاجیکستان باید به عنوان دروازه ورود به آسیای مرکزی دیده شود

سپس کاظم شیردل، رئیس اتحادیه صادرکنندگان خراسان رضوی و نایب رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و تاجیکستان ، با تاکید بر نگاه راهبردی به کشورهای منطقه اظهار کرد: نباید تاجیکستان صرفاً به عنوان یک بازار کوچک تلقی شود. این کشور در همسایگی افغانستان، ازبکستان و قرقیزستان قرار دارد و می‌تواند به هاب تجاری ایران برای دسترسی به بازار آسیای مرکزی تبدیل شود.

شیردل افزود: برنامه‌ریزی برای توسعه همکاری‌ها باید به گونه‌ای باشد که چهار کشور تاجیکستان، افغانستان، ازبکستان و قرقیزستان به صورت یک مجموعه اقتصادی دیده شوند.

وی همچنین از آمادگی بخش خصوصی ایران برای تجهیز بیمارستان‌های قرقیزستان خبر داد و گفت: ایران توان تأمین تجهیزات پزشکی، دارو و حتی اعزام پزشک را دارد. در همین راستا اتاق مشترک آمادگی دارد پیشنهادهای فعالان حوزه سلامت را دریافت کرده و زمینه اجرای پروژه‌های مشترک را فراهم کند.

ظرفیت بازار سلامت ازبکستان بسیار فراتر از وضعیت فعلی است

در ادامه، سیدمحمد دانش، عضو هیأت مدیره اتاق مشترک ایران و تاجیکستان که یکی از اعضای هیات اعزامی استان به تاجیکستان و ازبکستان بود، در خصوص ظرفیت‌های بازار ازبکستان اظهار کرد: ازبکستان با جمعیتی حدود ۴۰ میلیون نفر یکی از مهم‌ترین بازارهای منطقه به شمار می‌رود. این کشور با قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ترکمنستان هم‌مرز است و از موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه‌ای برخوردار است.

دانش افزود: هم‌اکنون حدود ۳۰ میلیون دلار صادرات دارو و محصولات سلامت‌محور ایران به ازبکستان انجام می‌شود، اما ظرفیت این بازار بسیار فراتر از میزان فعلی است. قوانین و استانداردهای حوزه سلامت در ازبکستان نسبت به برخی کشورهای منطقه منظم‌تر است و همین موضوع زمینه همکاری‌های بلندمدت را فراهم می‌کند.

او ادامه داد: روابط دو کشور در حوزه سلامت طی سال‌های اخیر روند رو به رشدی داشته و تبادل بیمار و محصولات دارویی نیز افزایش یافته است. ایران می‌تواند با سرمایه‌گذاری در صنایع داروسازی، کارخانه‌های سرم‌سازی، کلینیک‌های دندانپزشکی، مراکز زیبایی و تجهیزات پزشکی، حضور خود را در بازار ازبکستان تقویت کند.

وی تأکید کرد: افزایش سهم ایران از بازار سلامت آسیای مرکزی نیازمند حضور مستمر، سرمایه‌گذاری مشترک و برنامه‌ریزی بلندمدت است و ظرفیت موجود به مراتب بیش از وضعیت فعلی ارزیابی می‌شود.

هیأت‌های کوچک و تخصصی، گاهی اثربخش‌تر از سفرهای بزرگ هستند

پیام رشیدی، مدیر امور بین‌الملل اتاق بازرگانی خراسان رضوی نیز، با بیان اینکه میزهای تخصصی کشورهای افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان در اتاق بازرگانی استان فعال هستند و شرکت‌های حوزه سلامت می‌توانند با عضویت در این میزها از خدمات شبکه‌سازی، ارتباطات بین‌المللی و برنامه‌های آموزشی بهره‌مند شوند، افزود: ایجاد دفاتر دائمی اتاق بازرگانی خراسان رضوی در کشورهای هدف نیز، اقدامی مؤثر برای حمایت از شرکت‌های ایرانی است.

وی با تشریح برنامه‌های اتاق خراسان رضوی برای توسعه همکاری‌های خارجی، شناسایی دقیق ظرفیت‌های کشورهای هدف و معرفی توانمندی‌های شرکت‌های ایرانی را نخستین گام دانست.

رشیدی تأکید کرد: موفقیت در بازارهای خارجی بیش از هر چیز به شبکه‌سازی و ارتباطات مستمر میان فعالان اقتصادی وابسته است و هیأت‌های کوچک، تخصصی و چابک در مقایسه با سفرهای بزرگ و تشریفاتی، نتایج بهتری در مذاکرات اقتصادی به همراه دارند.

وی به تفاهم‌نامه همکاری میان اتاق بازرگانی خراسان رضوی و اتاق بازرگانی ازبکستان اشاره کرد و گفت: بر اساس این تفاهم‌نامه، کارگروه‌های مشترک تخصصی در حوزه‌های حمل‌ونقل، سلامت، خدمات فنی و مهندسی و سایر بخش‌ها تشکیل خواهد شد.

توسعه گردشگری سلامت نیازمند رقابت هوشمندانه است

در بخش دیگری از این جلسه، مصطفی امیرکاظمی، سرپرست اداره گردشگری سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با ارائه آماری از وضعیت گردشگری سلامت اظهار کرد: طی سه ماه نخست سال جاری 6238 بیمار خارجی برای دریافت خدمات درمانی وارد ایران شده‌اند.

وی خاطرنشان کرد: دانشگاه علوم پزشکی مشهد برای افزایش قدرت رقابت با کشورهای هند و پاکستان، تعرفه درمان بیماران افغانستانی را به صورت آزمایشی کاهش داده است. این اقدام با هدف جذب بیشتر بیماران خارجی و افزایش سهم ایران از بازار گردشگری سلامت انجام شده و در صورت دستیابی به نتایج مطلوب، قابل بازنگری خواهد بود.

وی یادآور شد: در سال گذشته حدود ۵۰۰ بیمار از تاجیکستان برای درمان به مشهد مراجعه کردند، اما ازبکستان هنوز سهم بسیار ناچیزی در گردشگری سلامت ایران دارد.

سرپرست اداره گردشگری سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد تصریح کرد: معرفی ظرفیت‌های درمانی استان نقش مهمی در جذب بیماران خارجی ایفا می‌کند. اطلاعات تخصصی ۶۹ مرکز درمانی مشهد شامل خدمات درمانی، اعمال جراحی، تعرفه‌ها و امکانات موجود در قالب یک کتابچه گردآوری شده تا از طریق سفارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران در اختیار کشورهای هدف قرار گیرد.

امیرکاظمی اظهار کرد: اعزام هیأت‌های تخصصی سلامت و دعوت از افراد اثرگذار حوزه درمان کشورهای هدف برای بازدید از مراکز درمانی مشهد، می‌تواند نقش مؤثری در توسعه گردشگری سلامت داشته باشد.

همچنین، امید رجبی، عضو کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی، با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد صادراتی کشور اظهار کرد: صادرات محصولات سلامت‌محور به تنهایی نمی‌تواند جایگاه ایران را در بازارهای منطقه تثبیت کند و لازم است در کنار محصول، دانش فنی، استانداردها و نظام‌های مدیریتی نیز به کشورهای هدف منتقل شود.

وی پیشنهاد تشکیل کارگروه همکاری‌های بین‌المللی ذیل کمیسیون سلامت را مطرح کرد و آن را راهبردی اقتصادی برای ایجاد دو جریان درآمدی شامل صادرات مستقیم خدمات تخصصی و ایجاد بازارهای پایدار برای محصولات ایرانی دانست.

عباسعلی فرج‌زاده، دیگر عضو این کمیسیون، با انتقاد از برخی موانع داخلی در مسیر صادرات دارو، خاطرنشان کرد: برخی شرکت‌های داروسازی مجوزهای لازم از وزارت صحت افغانستان را دریافت می‌کنند، اما بی‌ثباتی مدیریتی و تصمیمات داخلی موجب از دست رفتن فرصت‌های ارزشمند صادراتی شده است.

وی با اشاره به اعتماد بالای مردم افغانستان به کیفیت داروهای ایرانی، تأکید کرد: الزام به تأمین کامل بازار داخلی پیش از صدور مجوز صادرات، فرآیند فعالیت شرکت‌ها را با مشکلات متعددی روبه‌رو کرده و در شرایطی که صادرات رسمی با محدودیت مواجه می‌شود، بخشی از نیاز بازار از مسیرهای غیررسمی تأمین می‌شود که هم به اقتصاد کشور آسیب می‌زند و هم موجب هدررفت منابع ارزی می‌گردد.

علی شوشتری، یکی دیگر از اعضای کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی، ضعف در برندسازی را مهم‌ترین مانع صادرات محصولات سلامت‌محور دانست و اظهار کرد: کیفیت محصولات ایرانی در بسیاری از موارد قابل رقابت با نمونه‌های بین‌المللی است، اما نبود برند معتبر و برنامه بازاریابی مناسب، سهم ایران را در بازارهای منطقه محدود کرده است.

او گفت: بر اساس ارزیابی سازمان صحت افغانستان، کیفیت داروهای ایرانی حدود ۹۵ درصد با استانداردها انطباق دارد که از بسیاری از کشورهای رقیب بالاتر است، اما این مزیت به دلیل ضعف در بازاریابی و برندسازی به فرصت اقتصادی تبدیل نشده است.

اصلاح فرآیندهای صادراتی دارو و تجهیزات پزشکی، ضرورتی برای رقابت در بازارهای منطقه

در ادامه، فرید حسینی، عضو کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی، با اشاره به مشکلات موجود در فرآیند صادرات دارو و تجهیزات پزشکی اظهار کرد: بسیاری از مجوزهای صادراتی زمان‌بر و پیچیده هستند و فعالان اقتصادی برای هر محموله ناچار به طی مراحل تکراری می‌شوند. در صورتی که کالایی با کمبود داخلی مواجه نباشد، ضرورتی برای اخذ مجوزهای مکرر وجود ندارد و این موضوع باید در تعامل میان اتاق بازرگانی، سازمان غذا و دارو و دانشگاه علوم پزشکی مورد بازنگری قرار گیرد. فرآیند ثبت محصولات در برخی کشورهای مقصد از جمله افغانستان نیز بسیار زمان‌بر و پرهزینه است و انعقاد تفاهم‌نامه‌های مشترک میان وزارتخانه‌های بهداشت کشورهای منطقه می‌تواند این مسیر را تسهیل کند.

وی تأکید کرد: استاندارد محصولات ایرانی در حوزه سلامت قابل قبول است و مشکل اصلی در حوزه مقررات و فرآیندهای اداری قرار دارد.

در ادامه، پروین دلیری، عضو کمیسیون سلامت، با اشاره به فعالیت بخش خصوصی در حوزه گردشگری سلامت، تاجیکستان را مناسب‌ترین مقصد برای توسعه همکاری‌های درمانی ایران دانست و بر لزوم تقویت نظام نظارتی و ساماندهی شرکت‌های فعال به جای کاهش تعرفه‌ها تأکید کرد.

منطقه آزاد دوغارون می‌تواند به هاب صادرات سلامت تبدیل شود

محمدامین کیانی‌نژاد، یکی دیگر از اعضای کمیسیون، با اشاره به ظرفیت‌های منطقه آزاد دوغارون اظهار کرد: این منطقه به دلیل موقعیت راهبردی و همجواری با افغانستان، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های توسعه صادرات محصولات سلامت‌محور تبدیل شود.

وی افزود: محدودیت‌هایی که طی سال‌های اخیر در مسیر تجارت افغانستان با پاکستان ایجاد شده، فرصت مناسبی برای افزایش حضور شرکت‌های ایرانی در بازار افغانستان محسوب می‌شود و باید از این ظرفیت به شکل هدفمند بهره گرفت.

محمدرضا میرشکاری، عضو کمیسیون سلامت اتاق مشهد نیز، با انتقاد از برخی سیاست‌های اقتصادی اظهار کرد: تعهدات ارزی و مقررات بانک مرکزی، انگیزه بسیاری از تولیدکنندگان برای حضور در بازارهای صادراتی را کاهش داده است. در بسیاری از موارد، هزینه‌های ناشی از مقررات ارزی، سود صادرات را برای واحدهای تولیدی به حداقل می‌رساند و عملاً فعالیت در بازارهای بین‌المللی را برای آنان توجیه‌پذیر نمی‌کند.

وی افزود: اتاق‌های مشترک، رایزنان بازرگانی و دستگاه دیپلماسی اقتصادی باید نقش فعال‌تری در حل مشکلات ثبت محصولات، بازاریابی و توسعه روابط تجاری ایفا کنند.

گمرک مجری قوانین است، نه صادرکننده مجوزها

سپس حسین حصاری، معاون ترانزیت گمرک خراسان رضوی، در پاسخ به دغدغه‌های فعالان اقتصادی اظهار کرد: گمرک آخرین حلقه زنجیره تجارت محسوب می‌شود و بسیاری از مشکلاتی که در فرآیند صادرات و واردات مشاهده می‌شود، به دستگاه‌های صادرکننده مجوز ارتباط دارد.

او تصریح کرد: گمرک بر اساس قوانین و مقررات ابلاغی عمل می‌کند و مسئول صدور مجوزهای تخصصی نیست. تأخیر در صدور برخی مجوزها بارها از سوی گمرک به دستگاه‌های مسئول منعکس شده و این موضوع تنها مطالبه بخش خصوصی نیست.

ضرورت تشکیل میز صادرات سلامت شرق کشور

در پایان این نشست، کیانی‌نژاد، نایب‌رئیس کمیسیون سلامت اتاق بازرگانی خراسان رضوی، در جمع‌بندی مباحث، تشکیل کارگروهی تخصصی با حضور فعالان اقتصادی، نمایندگان اتاق‌های مشترک، اتحادیه صادرکنندگان، دانشگاه علوم پزشکی و بخش خصوصی را ضروری دانست و تأکید کرد: این کارگروه باید بر بازارهای افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان متمرکز شود و نقشه راه توسعه صادرات سلامت را تدوین کند.

وی همچنین توصیه کرد موضوع تشکیل میز صادرات سلامت شرق کشور نیز در دستور کار قرار گیرد.

کیانی‌نژاد، بر اعزام منظم هیأت‌های تخصصی سلامت به کشورهای هدف تاکید کرد و با اشاره به ظرفیت‌های همکاری در چهارچوب بریکس، گفت: حوزه سلامت، به‌ویژه سلامت زنان، در برنامه‌های این سازمان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و ایران می‌تواند با بهره‌گیری از این ظرفیت، زمینه اجرای پروژه‌های مشترک و جذب حمایت‌های بین‌المللی را فراهم کند.