به گزارش روابط عمومی اتاق مشهد، در این گزارش آمده است: پسته یکی از مهمترین محصولات باغی و صادراتی ایران است که بهدلیل ارزش اقتصادی بالا، قابلیت نگهداری و فرآوری و تقاضای گسترده در بازارهای بینالمللی، جایگاهی راهبردی در اقتصاد کشاورزی کشور دارد. این محصول در خراسان رضوی نیز نقشی مهم در تولید، اشتغال و تجارت خارجی ایفا میکند و در سال ۱۴۰۴ در شمار ده قلم نخست صادراتی استان قرار گرفته است.
بررسی آمارهای تولید و تجارت نشان میدهد که بهرهبرداری پایدار از این ظرفیت، بیش از آنکه به گسترش باغها وابسته باشد، به افزایش بهرهوری، ارتقای کیفیت و تکمیل زنجیره ارزش نیاز دارد. در عرصه جهانی، ایالات متحده آمریکا بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده پسته است و ایران پس از آن در جایگاه دوم قرار دارد. برتری آمریکا تنها حاصل حجم بالای تولید نیست، بلکه عملکرد بیشتر در واحد سطح، مدیریت علمی و یکپارچه باغها، استفاده از ارقام پربازده، مکانیزاسیون مراحل تولید، مدیریت بهینه آب و خاک و برخورداری از زیرساختهای مناسب فرآوری، بستهبندی و بازاریابی نیز در تثبیت جایگاه این کشور مؤثر بوده است. ازاینرو، آمریکا مهمترین رقیب ایران در بازار جهانی پسته محسوب میشود و مقایسه تجربه دو کشور نشان میدهد که قدرت رقابت در این بازار، بیش از افزایش سطح کشت، به بهرهوری و برخورداری از راهبرد منسجم صادراتی وابسته است.
خراسان رضوی؛ یکی از سه قطب اصلی پسته ایران
در داخل کشور، خراسان رضوی یکی از سه قطب اصلی پسته ایران است. در سال ۱۴۰۳، این استان با بیش از ۱۳۴ هزار هکتار باغ بارور، حدود ۲۱ درصد سطح بارور پسته کشور را در اختیار داشته و پس از کرمان در جایگاه دوم قرار گرفته است. همچنین، از مجموع حدود ۴۸۴ هزار و ۴۶۳ تن پسته تولیدشده در کشور، ۹۱ هزار و ۶۳۸ تن، معادل حدود ۱۹ درصد، در خراسان رضوی تولید شده؛ رقمی که رتبه دوم تولید کشور را برای استان به همراه داشته است. افزون بر این، وجود حدود ۲۷ هزار و ۵۰۰ هکتار باغ غیربارور، از ظرفیت استان برای افزایش تولید در سالهای آینده حکایت دارد؛ البته تحقق این ظرفیت به تأمین پایدار منابع آب و مدیریت علمی باغها وابسته است.
روند بلندمدت نیز از تقویت جایگاه خراسان رضوی در تولید پسته حکایت دارد. طی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳، سطح زیرکشت پسته استان از حدود ۴۷ هزار و 731 هکتار به ۱۶۱ هزار و 520 هکتار رسیده؛ یعنی در این مدت حدود ۲۳۸ درصد افزایش یافته و بیش از ۳.۳ برابر شده است. در نتیجه، سهم استان از سطح زیرکشت پسته کشور از حدود ۱۳.۶ درصد به ۲۲.۲ درصد افزایش پیدا کرده است.
با وجود این توسعه چشمگیر، عملکرد پسته آبی استان در سال ۱۴۰۳ حدود ۷۰۰ کیلوگرم در هکتار بوده و خراسان رضوی از این نظر در رتبه ۲۷ مقایسه استانها قرار گرفته است. بنابراین، جایگاه بالای استان در تولید عمدتاً از وسعت باغها ناشی میشود، نه از عملکرد بالا در واحد سطح. این فاصله میان رشد سطح زیرکشت و بهرهوری، مهمترین چالش توسعه پسته در خراسان رضوی است.
مروری بر عوامل مؤثر بر کاهش عملکرد باغات پسته استان
کمبود و شوری آب، خشکسالی، سرمازدگی و گرمازدگی، سالآوری درختان، سن و تراکم نامناسب برخی باغها و ضعف در مدیریت تغذیه و آفات، از عوامل مؤثر بر کاهش عملکرد به شمار میروند. در چنین شرایطی، ادامه توسعه افقی باغها میتواند فشار بر منابع آب زیرزمینی را تشدید کند، بدون آنکه الزاماً افزایش متناسبی در تولید و درآمد باغداران ایجاد شود. بر همین اساس، جهتگیری سیاستی این بخش باید از افزایش سطح زیرکشت به اصلاح باغهای کمبازده، توسعه کشاورزی هوشمند، استفاده از ارقام سازگار، مدیریت علمی آب و خاک و افزایش عملکرد در واحد سطح تغییر کند.
در کنار تولید، آمارهای تجاری نیز اهمیت پسته را برای اقتصاد استان تأیید میکند. در دهماهه نخست سال ۱۴۰۴، حدود ۱۵۵ میلیون دلار پسته از گمرکات خراسان رضوی صادر شد که معادل حدود ۲۰ درصد ارزش کل صادرات پسته کشور در این دوره بود.
هشدار نسبت به آسیبپذیری در برابر نوسانات جهانی
با اینحال، بیش از ۵۵ درصد صادرات استان تنها به سه مقصد ازبکستان، هنگکنگ و پاکستان اختصاص داشته است. چنین تمرکزی، صادرات را در برابر تغییر مقررات تجاری، نوسانات ارزی و کاهش تقاضا در چند بازار محدود آسیبپذیر میسازد. ازاینرو، تنوعبخشی به مقاصد صادراتی، ورود به بازارهای دارای ارزش افزوده بیشتر، ارتقای استانداردهای کیفی و بهداشتی و بهبود فرآوری، بستهبندی و برندسازی باید در اولویت قرار گیرد.
در مجموع، پسته برای خراسان رضوی صرفاً یک محصول کشاورزی نیست، بلکه مزیتی اقتصادی و صادراتی است که میتواند به توسعه صنایع تبدیلی، اشتغال و ارزآوری استان کمک کند. بااینحال، حفظ این مزیت در شرایط محدودیت منابع آب و رقابت فشرده جهانی، مستلزم عبور از توسعه کمّی و حرکت بهسوی تولید بهرهور، محصول استاندارد و صادرات بازارمحور است. آینده پسته استان نه در افزایش بیضابطه سطح باغها، بلکه در تولید بیشتر و باکیفیتتر از منابع محدود و تبدیل این محصول به ارزش افزوده بالاتر رقم خواهد خورد.
مشروح گزارش را در این لینک بخوانید.
ثبت دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰