واکاوی راه‌های برون رفت از بحران‌های تکراری و ضعف ساختاری حوزه گردشگری

به گزارش روابط عمومی اتاق مشهد، بررسی آیین نامه نحوه تشکیل، اداره و فعالیت تشکل‌های حرفه‌ای صنعت گردشگری، ارائه گزارش جلسات تاسیسات گردشگری و بررسی فرآیند اجرا و چگونگی برگزاری نمایشگاه بین‌المللی گردشگری و صنایع دستی تهران در اواخر بهمن ماه سال جاری، دستورکارهای سیزدهمین نشست کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق خراسان رضوی بود.

در ابتدای این نشست، مژگان ثابت تیموری، رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق مشهد، با اشاره به تاثیر قابل توجه بحران کرونا بر فعالیت‌های این بخش گفت: در اوج کرونا، فعالیت‌های گردشگری به زیر ۱۰ درصد کاهش یافت. بر همین اساس، تشکل‌های فعال در این حوزه برای مقابله با بحران، سندی تحت عنوان «تاب‌آوری صنعت گردشگری» تهیه کردند تا با تدابیر لازم، بحران‌های آینده را مدیریت کنیم.

وی همچنین به شرایط اخیر کشور و اثر آن بر حوزه گردشگری و مشکلات مرتبط با ارتباطات اینترنتی و فناوری در دوران بحران اشاره کرد و بیان داشت: ما باید بر اساس تجربیات بحران‌های گذشته، برنامه‌ریزی‌های استراتژیک داشته باشیم تا در مواجهه با چالش‌ها، مقاوم‌تر عمل کنیم و راهکارهایی ارائه شود که بتوانیم صنعت گردشگری را در برابر ناپایداری‌ها حفظ کنیم و به سمت توسعه پایدار حرکت کنیم.

وی از فعالان صنعت گردشگری خواست تا با مشارکت فعال، راهکارهای موثر برای رشد و پایداری این حوزه ارائه دهند و نقش مؤثری در برنامه‌ریزی‌های آینده ایفا کنند.

بحران‌های تکراری و آسیب‌پذیری در صنعت گردشگری

ناصر غفران، نایب‌رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق مشهد نیز در سخنانی نسبت به مشکلات و چالش‌های دائمی در حوزه گردشگری هشدار داد و تصریح کرد: در مواجهه با بحران‌هایی مانند زلزله و شیوع کرونا، ساختارهای مدیریتی به شدت محدود هستند و نمی‌توانند پاسخ مناسبی ارائه دهند. از سویی، در بخش گردشگری، درگیر مباحثی شده‌ایم که از اجرای کار اصلی بازمی‌مانیم و نمی‌توانیم اقدام موثر انجام دهیم.

او افزود: شرایط و جنس بحران‌ها یکی است و باید ساختارهای مشخص و آماده‌ای وجود داشته باشد. برای مثال، در مواجهه با زلزله‌های مکرر نیاز است مهندسان و اداره‌ها ساختارهای لازم را از قبل ایجاد کنند، اما این اتفاق نیفتاده است.

غفران خاطرنشان کرد: تاکنون چندین جلسه  برگزار و طرح‌های در این زمینه تدوین شده و به مسئولان استانی و کشوری ارائه شده است، اما راهکارهای عملی و اجرایی هنوز به نتیجه نرسیده است.

او تاکید کرد: در دوران مدیریت بحران، نقش فضای مجازی و اینترنت پررنگ است، اما در دوره فعلی، گردشگری به طور کامل بدون شبکه‌های مجازی هدایت می‌شود که این مساله نیاز به اصلاحات دارد.

غفران خاطرنشان کرد: در حوادثی مانند جنگ دوازده روزه و تعطیلی‌ها، مسافرین و فعالان حوزه گردشگری با مشکلات زیادی مواجه شدند؛ اما مسئولان جوابگو نبودند و حمایت لازم صورت نگرفت.

وی تاکید کرد: باید ساختارهای قوی و عملیاتی برای مدیریت بحران در صنعت گردشگری تعریف و پیگیری شود و اطمینان حاصل گردد که آسیب‌پذیری‌ها کاهش یابد.

وضعیت بحرانی گردشگری در خراسان رضوی تحت تاثیر قطعی اینترنت

سپس امید خدادادی، دبیر کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق خراسان رضوی گفت: در بررسی‌های اخیر، نشانه‌های واضحی از کاهش فعالیت‌های گردشگری در کشور مشاهده می‌شود. به دلیل قطعی‌های اینترنت و دشواری‌های مالی، کسب‌وکارهای حوزه گردشگری در وضعیت بحرانی قرار دارند و فعالیت‌های آن‌ها به حداقل رسیده است.

خدادادی اضافه کرد: قیمت بلیت هواپیما در مسیر مشهد- تهران در برخی روزها به دو میلیون تومان رسیده است. این مساله نشان‌دهنده کاهش جابه‌جایی در کشور است و حتی فعالیت‌های کاری و روزمره نیز به شدت افت کرده است. همچنین، درصد اشغال هتل‌ها و هتل‌آپارتمان‌ها کاهش یافته است که حل این موضوع نیاز به برنامه‌ریزی و راهکارهای جدی دارد.

وی افزود: دفاتر خدمات مسافرتی در وضعیت قطع ارتباط با سایر کشورهای جهان قرار دارند و امکان انجام بسیاری از امور وجود ندارد. حدود دو هفته است که این آثار منفی در حوزه گردشگری دیده می‌شود و نیازمند اقدامات فوری و تصمیمات کارشناسی است.

ضعف قوانین مهم‌ترین چالش تشکل‌های گردشگری 

در ادامه مرجان شاه ولایتی، مدیرعامل جامعه حرفه‌ای هتل‌داران خراسان رضوی با اشاره به اینکه حمایت از تشکل‌های نوپای گردشگری در گرو اجرای قوانین در این حوزه است، تاکید کرد: در حال حاضر، تشکل‌های تازه‌تاسیس با چالش‌های زیادی روبرو هستند که مهم‌ترین آنها ضعف قانونی است.

مدیرعامل جامعه حرفه‌ای هتل‌داران استان تصریح کرد: در قانون برنامه ششم توسعه، مصوب شد که تاسیسات گردشگری باید دارای قانونی جامع و کامل باشند، ولی هنوز راه طولانی برای تحقق این هدف باقی است.

او بر ضرورت تمرکز بر اصلاح و تقویت قانون‌گذاری در حوزه گردشگری تاکید کرد و گفت: در کنار رفع مشکلات قانونی، همکاری میان تشکل‌ها و نهادهای ذی‌ربط باید تقویت شود تا شرایط بهتری برای توسعه صنعت گردشگری فراهم گردد.

ضرورت واگذاری اختیارات بیشتر به تشکل‌ها و انجمن‌های گردشگری

در ادامه نشست، محمد رکنی، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان، بر اهمیت حمایت از تشکل‌های گردشگری تاکید کرد و گفت: وزارت میراث فرهنگی به ویژه به انجمن‌ها و اختیارات آن‌ها توجه دارد و تلاش می‌کند نقش مؤثرتری در عرصه گردشگری ایفا کنند، این انجمن‌ها باید از اختیارات بیشتری برخوردار باشند تا بتوانند نقش کلیدی در توسعه گردشگری منطقه ایفا کنند.

وی همچنین به اقدامات انجام شده در خراسان رضوی اشاره و اعلام کرد: این استان به عنوان پیشرو در شکل‌گیری تشکل‌های حرفه‌ای، نقش مهمی در توسعه گردشگری داشته است.

رکنی از پیگیری‌های مستمر برای افزایش اختیارات انجمن‌ها خبر داد و خواستار همکاری بهتر در این زمینه شد.

بررسی مشکلات و فرصت‌های توسعه کسب‌وکار 

جواد براتی، رئیس پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، بر لزوم توجه به مفهوم تاب‌آوری کسب‌وکارها تاکید کرد و گفت: بر اساس گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی، محیط کسب‌وکار باید به طور کامل مورد بررسی قرار گیرد. موضوعاتی مانند تشکیل، تاسیس، مالیات و ریسک‌های مرتبط جزو موارد مهمی است که در مسیر توسعه کسب‌وکار نقش دارند و باید در سیاست‌گذاری‌ها مدنظر قرار گیرند.

وی، وظیفه اصلی تشکل‌ها را حفظ قدرت چانه‌زنی با نهادهای حاکمیتی دانست و بر ضرورت بازبینی در آیین‌نامه‌ها و مقررات در راستای افزایش توانمندی‌ تشکل‌ها در مذاکرات و دفاع از حقوق زیرمجموعه‌های خود تاکید کرد.

براتی گفت: باید ابزارهای قانونی و اجرایی در دولت تقویت شده و حمایت‌ها در دوره‌های سختی مانند شرایط بحرانی، بیشتر باشد تا کسب‌وکارها از قرار گرفتن در مسیر سقوط جلوگیری کنند.

وی بر ایجاد سازوکارهای مشابه تجارب کشورهای دیگر برای تاخیر در پرداخت مالیات و حمایت‌های مالیاتی در زمان بروز بحران به عنوان یک پیشنهاد تاکید کرد.

مهدی حشمتی، فعال حوزه گردشگری نیز با تاکید بر تجربه‌های مختلف مالیاتی در دوران بحرانی، گفت: ما تجربه کرونا و جنگ 12 روزه را داشتیم و طی این مدت، بسیاری از فعالیت‌ها کنار گذاشته شدند، با این حال مالیات ستانی تدوام داشت. این در حالی است که هم اکنون برخی از کشورها از فعالان صنعت گردشگری مالیات دریافت نمی‌کنند.

او عنوان کرد: در کشور ما، متاسفانه مشکلاتی در درک ماهیت صنعت گردشگری و پرداخت مالیات آن وجود دارد، و در بسیاری موارد، ممیزان مالیاتی و مسئولان تخصص کافی در این حوزه ندارند.

وی تصریح کرد: ما نیازمند حمایت تخصصی و اصلاحات ساختاری هستیم. بدون نماینده تخصصی در سازمان امور مالیاتی، مشکلات زیادی در دفاع از حقوق صنعت گردشگری داریم.

تاکید بر اعمال معافیت‌های مالیاتی در بخش گردشگری

در ادامه این جلسه، جلال موسوی، مشاور مالی انجمن دفاتر خدمات هوایی خراسان رضوی، با اشاره به کاهش تدریجی معافیت‌های مالیاتی این حوزه از سال ۱۳۹۵، گفت: در اوج کرونا، معافیت‌ها عملاً به صفر رسید و تنها بخش کمی از آن اعمال شده است.

او افزود: تدابیر سیاست‌گذاری بهتر و اقدام سریع‌تر می‌تواند بخش گردشگری را از بحران‌ها عبور دهد و رعایت حقوق فعالان این حوزه را تضمین کند.

انتقاد از عدم اختیارات تشکل‌های گردشگری

محمد نیکو، رئیس جامعه حرفه‌ای هتل‌آپارتمان‌داران استان با اشاره به نقص‌های ساختاری در نقش‌آفرینی تشکل‌های بخش گردشگری گفت: ما در جامعه حرفه‌ای بیشتر شبیه دفاتر پیشخوان هستیم و هیچ قدرت اجرایی واقعی نداریم. اعضا درخواست حضور در جلسات و تصمیم‌گیری‌های عملی را دارند، اما هنوز هیچ توان و نفوذی در این بحث نداریم.

وی ادامه داد: اخذ مجوز بهره‌برداری واحدها نیازمند رفت و آمد زیاد و درگیر بودن چندین روز در سازمان میراث فرهنگی است؛ چراکه که توان انجام آن را به صورت مستقل نداریم و وابسته به سازمان میراث فرهنگی هستیم.

نیکو افزود: مساله اصلی این است که سلسله مراتب و روندهای اداری مانع از توسعه و به‌روزرسانی سیستم می‌شود.

سپس سعید ولی‌زاده، رئیس هیات مدیره انجمن صنفی دفاتر مسافرتی خراسان رضوی، ضمن اشاره به نیازهای حرفه‌ای اعضا، بر اهمیت واگذاری اختیارات بیشتر تاکید کرد و گفت: برنامه‌های حرفه‌ای ما بعد از انجام اقدامات لازم، آماده و کامل شده است. اما نگرانی اعضا این است که در صورت تاخیر در واگذاری اختیارات، اختلاف نظر و نارضایتی در جامعه گردشگری شکل گیرد. از سویی، در صورتی که سازمان و مدیران ارشد، دیدگاه‌های لازم را در زمان مناسب اعلام می‌کردند، مشکلات فعلی کمتر  بود .

تلاش‌های بخش خصوصی در حوزه گردشگری و نظام مدیریتی کشور

مهدی آجیلیان، عضو کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق مشهد نیز اظهار کرد: حوزه گردشگری مظلوم واقع شده است. تلاش‌های بخش خصوصی و اتحادیه‌ها در جهت توسعه صنعت گردشگری در کشور صورت گرفته؛ اما تغییر ساختارهای مدیریتی از سازمان‌های مستقل به سازمان‌های زیرمجموعه وزارتخانه‌ها، چالش‌هایی را به دنبال داشته است. در حال حاضر، اطمینان از اینکه سازمان‌های مرتبط بتوانند اختیارات لازم را دریافت کنند، امری ضروری است. پیشنهاد می‌شود که موضوع را به نمایندگان مجلس برسانیم تا با طرح موضوع در پارلمان کشور، به یک راه‌حل اساسی در این زمینه برسیم.

وی تاکید کرد: تشکل‌های صنفی و فعالیت آن‌ها در ساختارهای قانونی می‌تواند نقش موثری در ارتقای صنعت گردشگری کشور ایفا کند.

صادق کاظمیان، عضو هیات مدیره جامعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی استان درباره وضعیت موجود و آینده تشکل‌های بوم‌گردی بر محدود بودن اختیارات این تشکل‌ها و نیاز به اصلاح آیین‌نامه‌های جدید تاکید کرد و افزود: در حال حاضر نظارت‌ها در این حیطه بیشتر شده و اختیارات کاهش یافته است.

ابراهیم محرابی، مدیر خانه مسافرهای خراسان رضوی نیز بر اهمیت گفت‌وگو و تبادل نظر در حوزه گردشگری و استفاده از تجربه‌های مختلف برای حل مشکلات مدیریتی تاکید کرد و خواستار گفت‌وگوهای سازنده در مدیریت‌های داخلی و حل‌وفصل مشکلات درون‌سازمانی شد.

تاثیر قطع اینترنت بر فعالیت تولیدکنندگان صنایع دستی

در ادامه این جلسه، تریبون در اختیار سمیه روانخواه، معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی قرار گرفت. او با اشاره به مشکلات حوزه صنایع دستی، بیان کرد: قطعی اینترنت تاثیر قابل توجهی بر فعالیت‌های تجاری این حوزه گذاشته است.

وی افزود: تولیدکنندگان صنایع دستی با کشورهای مختلف، ارتباطاتی داشتند که به دلیل تحریم‌های اینترنتی در معرض چالش قرار گرفتند. در واقع، بخش صنایع دستی، به دلیل تمرکز غالب در حوزه گردشگری و وابستگی به فضای مجازی، بیش‌ترین آسیب را دیده است.

روان‌خواه توضیح داد: کسب‌وکارهای کوچک، که غالباً در خانه‌ها فعالیت می‌کنند و از فضای مجازی بهره می‌برند، با قطع ارتباطات مجازی به شدت آسیب می‌بینند و کسب‌وکارشان مختل می‌شود.

او تاکید کرد: باید تدابیری اندیشیده شود تا صنایع کوچک، گردشگری و صنایع دستی، در زمان بروز بحران‌ها کمتر آسیب ببینند و تاب‌آوری بیشتری داشته باشند.

محمدرضا محمدیان، معاون مدیرکل شرکت هواپیمایی آسمان با اشاره به صدمات وارده بر پیکره گردشگری از قطعی اینترنت گفت: ضروری است تا در این خصوص راهکارهایی توسط استانداری خراسان رضوی ارائه شود.

عبدالله احراری، عضو کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق مشهد و فعال حوزه فرش دستباف نیز در سخنان خود به وضعیت آموزش و تولید فرش دستباف در کشور اشاره کرد و با تاکید بر چالش‌های موجود، از نوسانات قیمتی نخ و پارچه و تاثیر آن بر کارگاه‌های تولیدی خبر داد و گفت: قیمت‌ها در این حوزه به شدت افزایش یافته است و از طرفی، حمایت کافی از سوی دولت و نهادهای مربوطه نسبت به این حوزه صورت نمی‌گیرد.

وی افزود: تولیدکنندگان داخلی نیازمند توجه و بهبود وضعیت هستند تا بتوانند در برابر مشکلات اقتصادی مقاومت کنند و صنعت فرش دستباف را توسعه دهند.

در بخش پایانی این نشست، جزئیاتی از برگزاری نمایشگاه بین‌المللی گردشگری تهران که بهمن ماه سال جاری برگزار خواهد شد، ارائه گردید.

روانخواه، معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی استان در این خصوص اعلام کرد: در نمایشگاه امسال با وجود چالش‌ها و سخت‌تر شدن برگزاری رویدادها، تمرکز بر نمایش قدرت صنایع دستی خراسان رضوی را در دستور کار داریم.

وی افزود: برنامه‌ها با هدف نشان دادن تنوع و توانمندی‌های استان طراحی شده است و تلاش می‌شود برندهای معتبر و خلاق در حوزه صنایع دستی و صنایع خلاق در این رویداد حضور داشته باشند.

روانخواه همچنین اظهار کرد: تمرکز بر صنایع دستی کاربردی و استاندارد، مورد تاکید است و معرفی ظرفیت‌های استان در دستور کار قرار دارد. هدف نهایی، ایجاد ارتباط مستحکم بین دو حوزه گردشگری و صنایع دستی است تا بتوانند به صورت هم‌افزا عمل کنند.

سپس رکنی، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان، در خصوص جزئیات برگزاری نمایشگاه گردشگری تصریح کرد: در حال حاضر و با همکاری بخش خصوصی، برگزاری نمایشگاه و برنامه‌های مشترک به منظور بهره‌برداری بهتر و ارتقاء سطح همکاری و همدلی در دستور کار قرار دارد.

وی عنوان کرد: در نمایشگاه امسال، تاکید بر به‌روزرسانی محتوا، ارائه پروژه‌های بزرگ مقیاس و نمایش ماکت‌های پروژه‌های در حال اجرا در استان است.

رکنی افزود: تلاش برای جمع‌آوری مطالب و محتوای جذاب و کاربردی در حال انجام است تا گفت‌وگوهای مفید و موثر در حوزه گردشگری، سرمایه‌گذاری و ظرفیت‌های منطقه شکل گیرد. هدف این است که نمایشگاه، علاوه بر نمایش پروژه‌ها، بستری برای تبادل نظر و تصمیم‌گیری‌های استراتژیک باشد و نقش مهمی در توسعه این حوزه ایفا کند.