فاصله میان ظرفیت اسمی و تولید واقعی
«علی امین‌التجاری»، رئیس کمیسیون صنایع غذایی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، می‌گوید: بیش از یک‌هزار واحد صنایع تبدیلی و تکمیلی، از صنایع غذایی و بسته‌بندی گرفته تا سردخانه، فرآوری خشکبار، زعفران، لبنیات، کنسرو و آبمیوه، در استان پروانه بهره‌برداری دارند؛ اما ظرفیت اسمی این واحدها با میزان واقعی تولید فاصله دارد.
به گفته او، در بسیاری از زیربخش‌ها تنها ۵۰ تا ۷۰ درصد ظرفیت موجود فعال است. پیامد این شکاف تنها در افت تولید یک واحد خلاصه نمی‌شود؛ کاهش بهره‌برداری از ظرفیت کارخانه‌ها، توان استان برای جذب محصول کشاورزی، فرآوری، بسته‌بندی و توسعه صادرات را نیز محدود می‌کند.
امین‌التجاری بر نقش صنایع تبدیلی در صادرات غیرنفتی استان نیز تاکید دارد و عنوان می‌کند: زعفران، خشکبار، فرآورده‌های لبنی و کنسانتره‌ها از جمله محصولاتی هستند که صادرات آن‌ها مستقیماً به توان این صنعت وابسته است.
به گفته رئیس کمیسیون صنایع غذایی اتاق خراسان رضوی، فرآوری محصولاتی نظیر زعفران، پسته، انگور، سیب، گوجه‌فرنگی و شیر می‌تواند ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند؛ بااین‌حال، بخشی از تولید استان همچنان به شکل خام یا نیمه‌خام از چرخه تولید خارج می‌شود.
او در عین حال هشدار می‌دهد: محدودیت‌های ارزی، دشواری بازگشت ارز و ناترازی انرژی، رشد واقعی صادرات را محدود کرده و توان رقابت محصولات استان را کاهش داده‌اند.
ماشین‌آلاتی که پا به سن گذاشته‌اند
فرسودگی تجهیزات، یکی دیگر از مشکلات قدیمی صنایع غذایی و تبدیلی استان است. امین‌التجاری در این باره توضیح می‌دهد: میانگین عمر ماشین‌آلات در بسیاری از واحدها را بیش از ۱۵ تا ۲۰ سال است و ادامه فعالیت با تجهیزات قدیمی، مصرف انرژی و میزان ضایعات را افزایش می‌دهد و در نهایت بر کیفیت محصول اثر می‌گذارد.
وی یادآور می‌شود: جهش نرخ ارز هزینه واردات فناوری و قطعات یدکی را بالا برده و تامین برخی تجهیزات را دشوارتر کرده است.
سرمایه در گردش؛ مسئله‌ای متناسب با فصل برداشت
تقریباً همه فعالان این بخش بر یک نقطه مشترک تاکید دارند: الگوی تامین مالی بانک‌ها با ماهیت فصلی صنایع تبدیلی تناسب ندارد.
رئیس کمیسیون صنایع غذایی اتاق خراسان رضوی در این خصوص می‌گوید: بخش قابل توجهی از مواد اولیه این صنایع باید در یک دوره کوتاه و هم‌زمان با فصل برداشت خریداری شود. کارخانه تولید رب، کنسانتره، کمپوت یا فرآورده‌های باغی نمی‌تواند خرید مواد اولیه را در طول سال توزیع کند؛ بنابراین در یک بازه زمانی محدود به حجم بالایی از نقدینگی نیاز دارد.
امین‌التجاری از دوره تنفس کوتاه، اقساط ماهانه ثابت، نرخ سود بالا و جریمه‌های تاخیر به‌عنوان عواملی یاد می‌کند که تسهیلات بانکی را از ابزاری برای تولید به بدهی سنگین تبدیل می‌کنند. او تاکید می‌کند: ساختار بازپرداخت باید با چرخه واقعی تولید و فروش در صنایع فصلی هماهنگ باشد.
صنایع تبدیلی؛ حلقه پیوند کشاورز و بازار
«داوود محمدی»، رئیس انجمن صنایع تبدیلی کشاورزی خراسان رضوی، با اشاره به سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در این بخش، صنایع تبدیلی را یکی از اجزای مهم اقتصاد کشاورزی استان می‌داند؛ بخشی که می‌تواند محصولات مازاد کشاورزان را در فصل برداشت جذب کند و از فشار بر بازار محصولات کشاورزی بکاهد.
او با اشاره به جایگاه خراسان رضوی در تولید محصولات کنسروی، مربا و کمپوت می‌گوید: آمارها نشان می‌دهد استان در این حوزه از جایگاه نخست کشور برخوردار است و سهم قابل توجهی از بسته‌بندی محصولات کنسروی ایران نیز در خراسان رضوی انجام می‌شود.
به اعتقاد محمدی، سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در صنایع تبدیلی، طی سال‌های گذشته نقش مهمی در جذب میوه و صیفی‌جات مازاد کشاورزان داشته است؛ نقشی که با کاهش ضایعات، تنظیم بازار و ایجاد ارزش افزوده برای محصولات کشاورزی همراه بوده است.
با این حال، کمبود سرمایه در گردش و ناهماهنگی نظام بانکی با ماهیت فصلی این صنعت، فعالیت واحدها را با دشواری روبه‌رو کرده است. محمدی توضیح می‌دهد: صنایع تبدیلی در فصل برداشت ناچارند در مدت کوتاهی حجم بالایی از مواد اولیه را خریداری کنند و برای این کار به نقدینگی فوری نیاز دارند، در حالی که الگوی فعلی تسهیلات‌دهی بانک‌ها پاسخگوی چنین نیازی نیست.
او هشدار می‌دهد که ادامه این وضعیت می‌تواند بسیاری از واحدها را ناچار کند تنها با ۲۰ تا ۳۰ درصد ظرفیت خود فعالیت کنند؛ اتفاقی که هم توان تولید را کاهش می‌دهد و هم بازار خرید محصولات کشاورزی را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
محمدی افزایش هزینه‌های تولید و جهش قیمت مواد اولیه را از دیگر عوامل تشدیدکننده فشار مالی بر واحدها می‌داند و معتقد است: تامین سرمایه در گردش صنایع تبدیلی، به‌ویژه در فصل برداشت، باید در سیاست‌های حمایتی دولت جایگاه مشخص‌تری پیدا کند.
ناترازی چرا صنایع تبدیلی را خاموش می‌کند
ناترازی انرژی نیز در دوره اوج فعالیت این صنایع، خسارت مضاعفی به همراه دارد.
محمدی در این خصوص عنوان می‌کند: بخش عمده فرآوری محصولات کشاورزی در فصل گرم سال انجام می‌شود؛ درست در مقطعی که قطعی برق بسیاری از واحدهای تولیدی افزایش می‌یابد.
وی ادامه می‌دهد: توقف خطوط در این دوره، هم کارخانه را متضرر می‌کند و هم کشاورزی را که محصول برداشت‌شده او باید در زمان محدودی وارد فرآیند فرآوری شود.
قیمت‌گذاری دستوری و کاهش انگیزه تولید
رئیس انجمن صنایع تبدیلی کشاورزی خراسان رضوی، قیمت‌گذاری دستوری را نیز از سیاست‌هایی می‌داند که با واقعیات تولید فاصله دارد. او می‌گوید: در شرایطی که برای تولیدکننده سود ۱۷ درصدی و برای شبکه توزیع سود ۲۶ درصدی تعیین می‌شود، انگیزه برای ادامه تولید و سرمایه‌گذاری کاهش پیدا می‌کند.
محمدی تاکید می‌کند: سیاست کنترل قیمت باید به واقعیت هزینه‌های تولید و سازوکار عرضه و تقاضا توجه داشته باشد؛ در غیر این صورت، محدودکردن قیمت فروش در شرایط افزایش مستمر هزینه‌ها می‌تواند به کاهش تولید و تضعیف بنگاه‌ها بینجامد.
ضرورت تداوم پیگیری مسائل صنایع تبدیلی در استان
توسعه زنجیره ارزش محصولات راهبردی و ارتقای جایگاه صنایع تبدیلی در نشست‌های مختلفی و از جمله در جلسات «یکشنبه‌های اقتصادی» خراسان رضوی مورد بررسی قرار گرفته است. تکمیل زنجیره ارزش، برندسازی، توسعه بازارهای صادراتی و تقویت مزیت‌های رقابتی استان از جمله محورهای مطرح‌شده در این نشست بوده‌اند. البته عمده مشکلات این بخش ابعاد ملی دارند و وابسته به تصمیمات مرکز هستند اما پیگیری‌های استانی هم می‌تواند تسهیل‌گری بیشتری را رقم بزند.
محمدی، طرح مستقیم مسائل این صنعت در جلسات مشترک بخش خصوصی و مدیران استان را در حل برخی مشکلات موثر می‌داند. او می‌گوید: دستگاه‌های دولتی باید برای کاهش موانع واحدهای صنایع تبدیلی، به‌ویژه بنگاه‌هایی که مستقیماً با تولیدکنندگان بخش کشاورزی در ارتباط هستند، تصمیم‌های عملیاتی‌تری اتخاذ کنند؛ زیرا اختلال در فعالیت این واحدها، تنها صنعت را متاثر نمی‌کند و آثار آن به کشاورز و بازار محصول نیز منتقل می‌شود.
ارز؛ گرهی که از گمرک تا خط تولید ادامه دارد
«فرید سعادتیان»، رئیس هیات‌مدیره انجمن صنایع غذایی همگن خراسان رضوی، مشکلات ارزی را یکی دیگر از موانع جدی فعالیت واحدهای صنایع غذایی می‌داند؛ مشکلی که هم در تامین ارز مورد نیاز برای واردات مواد اولیه، قطعات و ماشین‌آلات نمود دارد و هم در افزایش هزینه‌ها بر اثر تغییر نرخ ارز.
او می‌گوید: در برخی پرونده‌ها، تخصیص ارز بیش از شش ماه به طول انجامیده و این تاخیر به رسوب مواد اولیه در گمرک منجر شده است. امکان ترخیص ۹۰ درصدی کالا تا حدودی از شدت مشکل کاسته، اما برای صنایع غذایی که بخشی از مواد اولیه آن‌ها فسادپذیر است، توقف طولانی در گمرک می‌تواند افت کیفیت و افزایش ضایعات را در پی داشته باشد.
رئیس هیات‌مدیره انجمن صنایع غذایی همگن خراسان رضوی ادامه می‌دهد: طولانی‌شدن فرآیند تخصیص ارز، علاوه بر آنکه بخشی از سرمایه واحد تولیدی را برای ماه‌ها از دسترس خارج می‌کند، هزینه تمام‌شده را نیز بالا می‌برد. هم‌زمان، افزایش نرخ ارز، بهای مواد اولیه و تجهیزات را افزایش داده و نیاز کارخانه‌ها به سرمایه در گردش را بیشتر کرده است.
بی‌ثباتی مقررات؛ مانعی برای برنامه‌ریزی تولید
سعادتیان بخش دیگری از دشواری فعالیت بنگاه‌ها را ناشی از تغییرات مکرر در مقررات و سیاست‌های اقتصادی می‌داند. به گفته او، تغییر ضوابط مربوط به مالیات، تامین اجتماعی، انرژی و ارز، امکان برنامه‌ریزی میان‌مدت و بلندمدت را از واحدهای تولیدی می‌گیرد و برآورد هزینه‌ها و بازده سرمایه‌گذاری را دشوار می‌کند.
رئیس هیات‌مدیره انجمن صنایع غذایی همگن خراسان رضوی تاکید می‌کند: پیامد این ناپایداری لزوماً در یک ردیف مشخص از صورت‌های مالی دیده نمی‌شود، اما در تصمیم‌های بنگاه اثر خود را نشان می‌دهد؛ نوسازی تجهیزات به تعویق می‌افتد، توسعه خطوط تولید با احتیاط بیشتری انجام می‌شود و واحدها ناچارند برای مواجهه با تغییرات احتمالی، منابع بیشتری را کنار بگذارند.
وی خاطر نشان می‌کند: وقتی تولیدکننده نمی‌تواند برآورد قابل اتکایی از هزینه انرژی، زمان دسترسی به ارز، شرایط بازپرداخت تسهیلات یا ضوابط صادرات در ماه‌های آینده داشته باشد، تصمیم برای سرمایه‌گذاری و توسعه ظرفیت نیز با تردید بیشتری گرفته می‌شود.
- سه روایت از گره‌های مشترک
جمع‌بندی اظهارات فعالان این حوزه از مجموعه‌ای از مشکلات به‌هم‌پیوسته حکایت دارد. هزینه تولید افزایش یافته، اما توان بنگاه‌ها برای تامین مالی، نوسازی تجهیزات و حفظ ظرفیت، هم‌پای آن رشد نکرده است. دشواری دسترسی به نقدینگی، نوسانات ارزی، قطعی انرژی و قیمت‌گذاری دستوری نیز این فشار را تشدید کرده‌اند.
تداوم این روند تنها به کاهش تولید چند واحد محدود نمی‌شود؛ بلکه توان صنایع تبدیلی استان برای جذب، فرآوری و صادرات محصولات کشاورزی را نیز تضعیف می‌کند.
ثبت دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰