خودروهای شخصی و عمومی و مازوتسوزی نیروگاه توس؛ دو عامل اصلی هوای آلوده مشهد
تجمیع پروانههای ساخت، گامی برای رفع چالشهای صنایع غذایی
بنبست دیوانسالاری تمرکزگرا در عرصه اقتصاد
اقتصاد ایران بر سر یک دوراهی تاریخی
چهارمین شماره نشریه «اتاق اقتصاد» منتشر شد
اتاق اقتصاد – شماره چهارم (بهار 1405)
سهم ایران در تجارت چین
۸۰ درصد بازار وارداتی تاجیکستان در اختیار رقباست / ایران چگونه سهم خود را افزایش میدهد؟
تورم تولیدکننده بخش معدن در دوازده ماه منتهی به تیر ماه، نسبت به دوره مشابه سال قبل (تورم سالانه)، ۳۴.۲ درصد افزایش داشته است.
معدنکاری یکی از قدیمیترین فعالیتهای بشری است. قدمت معدنکاری به تمدنهای باستانی برمیگردد. در آن زمان، مردم مواد معدنی و فلزات را برای ساخت ابزار و تجارت استخراج میکردند. امروزه معدن کاری در حال تجربه یک انقلاب فناوری است. در سالهای اخیر، تقاضای جهانی مواد معدنی افزایش یافتهاست و همین مساله باعثشده تا بخش معدن برای پاسخ به این افزایش تقاضا، بهدنبال ابزارهایی باشد که کارآیی را در بخشهای مختلف زنجیره ارزش معدن بهبود بخشد.
نایبرئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران گفت: برنامه هفتم توسعه رشد ۱۳درصدی را برای بخش معدن پیشبینی کرده است، در حالی که برای تحقق این مهم باید ۵۰میلیارد دلار در این حوزه سرمایهگذاری شود.
معاون معادن و فرآوری مواد وزارت صمت با اشاره به شیطنتهای رسانهای مبنی بر حساس کردن مردم افغانستان نسبت به همکاری معدنی با ایران گفت: به نظرمیرسد دولت افغانستان یک مقدار نیاز به زمان دارد تا خودش را برای راهاندازی پروژههای بزرگ معدنی آماده کند.
انواع کالاهای صادرشده توسط یک کشور، یکی از عوامل مهم تعیینکننده آسیبپذیری آن کشور دربرابر شوکهای اقتصادی برونزا هستند. اکثر کشورهای درحالتوسعه برای درآمدهای صادراتی به کالاهای خام وابسته هستند و از ۱۴۱ کشور درحالتوسعه، ۹۵ کشور برای حداقل ۵۰درصد از درآمد صادراتی خود به کالاهای با ارزشافزوده پایین وابسته هستند. قیمت جهانی کالاها در کوتاهمدت و میانمدت نوسان زیادی دارد و گاهی اوقات تا ۵۰درصد در یک سالتغییر قیمت اتفاق میافتد؛ علاوهبر این، نوسان قیمت در طول زمان و در طیف وسیعی از کالاها در حال افزایش است.
بخشنامه موضوع تعیین تکلیف محدوده های ثبت شده در سامانه کاداستر جهت سایر مواد معدنی مشابه در بازه زمانی ممنوعیت ثبت مواد معدنی گروه های یک و ۲ ابلاغ شد.
تورم بلندمدت بخش معدن در سال 1402 در مسیر صعودی قرار گرفته و بیشتر شده است. این نرخ در گروه «سایر معادن» به مرز 50 درصدی نزدیک شده و بیشترین مقدار را در میان 3 زیرگروه تشکیلدهنده بخش معدن به خود اختصاص داده است.
رییس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی خراسان رضوی گفت: باید به تولیدکنندگان در حوزه معدن اعتماد شود، اگر فشار بیاورند کار در حوزه معدن قفل میشود.
اینترنت اشیا (IoT) بهعنوان یکی از موضوعات پیشروی فناوری و ارتباطات، نقش بسیار مهمی در بهبود و بهینهسازی صنایع مختلف ایفا میکند. یکی از صنایعی که اینترنت اشیا توانسته تحولات چشمگیری را ایجاد کند، معدن و صنایع معدنی است. باتوجه به محدودیتها و سختیهای این صنعت، استفاده از فناوری اینترنت اشیا بهمنظور بهبود عملکرد، کاهش هزینهها و افزایش ایمنی بیشتر در معدنها امری ضروری بهحساب میآید. سنسورهای هوشمند برای اندازهگیری و مانیتورینگ اطلاعات محیطی، استفاده از راهبردهایی مانند تحلیل دادهها و هوشمصنوعی بهمنظور بهبود فرآیندهای تصمیمگیری و بهینهسازی عملکرد، دستیابی به سیستمهای اتوماسیون پیشرفته و استفاده از روباتهایی هوشمند بهمنظور افزایش ایمنی بیشتر و... همه نوآوریهایی هستند که بهوسیله اینترنت اشیا در معادن امکانپذیر شدهاست. استفاده از اینترنت اشیا در معادن میتواند به شرکتها کمک کند تا این چالشها را بهبود بخشند و بهسرعت به نتایج مثبتی دستیابند. این مقاله از خبرگزاری (Mining technology) به بررسی این نوآوریها و بیم و امید کاربرد آنها خواهد پرداخت.
بررسی صادرات غیرنفتی طی سال۱۴۰۲ به تفکیک بخشهای عمده و مقایسه با سالقبل نشان میدهد معدن و صنایع معدنی سهم ۲۸درصدی از صادرات داشتهاند. صادرات معدن و صنایع معدنی در سال۱۴۰۲، ۱۳میلیارد و ۵۳۷میلیون دلار به وزن حدود ۶۴ میلیون تن بوده که به لحاظ ارزشی نسبت به سالقبل ۱۱درصد و از لحاظ وزنی ۳۲درصد افزایش داشتهاست.
استفاده از فناوریهای نو در معادن روند روبهرشدی در دنیا دارد. در بسیاری از کشورهای معدنخیز دنیا فناوریها دیجیتال و نو و استفاده از هوشمصنوعی، جایگزین شیوههای سنتی شدهاست. بررسیها حاکی از آن است که این فناوریها علاوهبر افزایش کارآیی و بهرهوری در معادن، به کاهش هزینهها و خطرات انسانی منجر شده است. عملیات معدنی اغلب شامل کار در شرایط دشوار و خطرناک است.
محمدحسین بصیری ـ کارشناس و استاد دانشگاه تربیتمدرس // بزرگترین مساله امروز معدن، تامین انرژی و کمبود برق، گاز و آب است. بهرغم اینکه این مشکلات در سالهای اخیر رو به بدتر شدن رفته، دولت زیرساختهای لازم را تقویت نکرده است و فشار حاصل از نبود این زیرساختها بهطور مستقیم بر بخش معدن و مواد معدنی وارد میشود. در اسفندماه سال ۱۴۰۲ به دلیل قطعی گاز در بخش معدن، میلیاردها تومان خسارت بر این بخش از اقتصاد وارد شد. از سوی دیگر نمیتوان آینده خوبی برای این حوزه ترسیم کرد زیرا کمبود برق، در ۶ماه گرم سال، معضل بعدی فعالان معدن خواهد بود. در سالهای گذشته همواره اولویت دولت در تامین برق، مصارف خانگی بود، به حدی که تا ۹۰درصد برق و گاز مصرفی کشور به خانوار اختصاص داده میشود.
ارزشافزوده معدن در پاییز ۱۴۰۲ با رشد ۰.۳درصدی به حدود ۲۹.۶هزار میلیاردتومان رسیدهاست. بررسیها حاکی از آن است که روند رشد ارزشافزوده بخش معدن از بهار ۱۴۰۱ تا پاییز ۱۴۰۲ نوسانی است. بر این اساس رشد ارزشافزوده بخش معدن در بهار ۱۴۰۱، منفی۱.۵درصد و در تابستان، پاییز و زمستان همین سالبه ترتیب ۰.۷درصد، ۳درصد و ۰.۶درصد بودهاست. بررسی روند رشد ارزشافزوده بخش معدن در ۱۴۰۲ در سه فصل بهار، تابستان و پاییز به ترتیب ۱.۳درصد، ۱.۷درصد و ۰.۳درصد ثبت شدهاست.
تراز تجاری بخش معدن در ۱۱ماهه ۱۴۰۲ بهمیزان ۶میلیارد و ۱۷۷میلیون دلار مثبت است. بررسی آمار صادرات و واردات معدنی در ۱۱ماهه ۱۴۰۲ حاکی از آن است که در این مدت صادرات معدن و صنایع معدنی به میزان ۱۲میلیارد و ۲۸۹میلیون دلار به وزن ۵۷.۹۷۹هزار تن بودهاست. در این مدت واردات معدنی به میزان ۶میلیارد و ۱۱۳میلیون دلار و به وزن ۴.۴۳۵هزار تن بودهاست. براین اساس تراز تجاری در این بخش ۶میلیارد و ۱۷۷میلیون دلار از لحاظ ارزشی و ۵۳.۵۴۴هزار تن به لحاظ وزنی مثبت بودهاست.
محمدرضا بهرامن، نایبرئیس اتاق ایران در یادداشت خود ضمن تشریح ظرفیتهای معدنی کشور، به الزامات تبدیل شدن این بخش به موتور محرک رشد درونزای اقتصاد در یک فضای رقابتپذیر پرداخته است.
آمار تجارت خارجی در ۱۰ماهه ۱۴۰۲ حاکی از این است که صادرات و واردات بخش معدن در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته افزایش داشته است. بررسیها اما نشان میدهد واردات بخش معدن نسبت به صادرات در این بازه زمانی افزایش بیشتری را ثبت کرده است. در حالی که صادرات معدن و صنایع معدنی به لحاظ ارزشی رشد ۱۲درصدی را نشان میدهد، واردات معدنی در این مدت، بیش از ۴۶درصد رشد داشته است. با این حال صادرات معدنی به لحاظ وزنی تغییرات بیشتری را ثبت کرده و افزایش ۳۵درصدی داشته است. واردات معدنی نیز از لحاظ وزنی افزایش ۲۴درصدی را در ۱۰ماهه ۱۴۰۲ در مقایسه با سال قبل ثبت کرده است.
ﺍﺯ ﻣﺠﻤﻮﻉ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ۱۱ﻫﺰﺍﺭ ﻣﻌﺪﻥ ﺩﺍﺭﺍی ﭘﺮﻭﺍﻧﻪ ﺑﻬﺮﻩﺑﺮﺩﺍﺭی، ﺣﺪﻭﺩ ۶ﻫﺰﺍﺭ ﻣﻌﺪﻥ ﻓﻌﺎﻝ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ. ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻌﺎﺩﻥ ﺩﺍﺭﺍی ﭘﺮﻭﺍﻧﻪ ﺑﻬﺮﻩﺑﺮﺩﺍﺭی (ﺣﺪﻭﺩ ۵ﻫﺰﺍﺭ ﻣﻌﺪﻥ) ﺑﻪ ﺩﻻﯾﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﻴﺮ ﻓﻌﺎﻝ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﻋﻤﺪﻩ ﭘﻬﻨﻪﻫﺎی ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻌﺪﻥﮐﺎﺭی ﮐﺸﻮﺭ ﺩﺭ ﺣﺒﺲ هستند. ﻣﺤﺒﻮﺱ ﺷﺪﻥ ﭘﻬﻨﻪﻫﺎ ﻭ ﻣﺤﺪﻭﺩﻩﻫﺎی ﻣﻌﺪﻧﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎﯾﺮ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﻭ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺯﻣﻴﻨﻪﺳﺎﺯ ﻋﺪﻡ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺣﻮﺯﻩ ﻣﻌﺪﻥ ﻭ ﺳﺎﯾﺮ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺑﻮﺩ.
گروه معدن و صنایع معدنی : تورم سالانه معدن در چهار فصل منتهی به پاییز۱۴۰۲ نسبت به دوره مشابه سالقبل افزایش ۴۷درصدی را نشان میدهد. بیثباتیهای اقتصادی، تورم ساختاری، بخشنامههای خلقالساعه، روند نزولی سرمایهگذاری در بخش معدن، ماشینآلات و زیرساختهای فرسوده از جمله عواملی هستند که باعثشده قیمت تولیدکننده بخش معدن همچنان روند افزایشی داشتهباشد. قیمت مواد اولیه، هزینه انرژی، حملونقل و دستمزد نیز رشد هزینهها در بخش معدن را بهدنبال داشتهاست. از طرفدیگرحقوق بالای دولتی و قیمتگذاری دستوری بهجای تعیین نرخ براساس عرضه و تقاضا نیز علاوهبر اینکه بر سودآوری معادن تاثیرگذار بوده، افزایش هزینههای تولیدکننده بخش معدنی را بهدنبال داشتهاست.
خراسان رضوی استانی معدن خیز است و معادن جزو مزیت های سرمایه گذاری در این خطه به شمار می رود. سنگ آهن با ۵۹معدن، آهک و آلوویوم آهکی با ۴۴معدن، سنگ تزیینی و نما با ۲۴۳معدن، کرومیت با ۷۱معدن، مس با ۵۲معدن، گچ با ۵۱معدن، طلا با 8معدن، منگنز با ۳۶معدن و سیلیس با ۲۷معدن جزو معادن مهم استان هستند و ذخیره قطعی برخی از آن ها به بیش از یک میلیاردو۲۰۰میلیون تن می رسد. بااین حال، فعالان بخش معدن می گویند وجود برخی مشکلات مانند تأمین ماشین آلات، افزایش حقوق دولتی و ناهماهنگی دستگاه های متولی سبب شده است بخش معدن آن گونه که باید نتواند ظرفیت هایش را عملی کند. فعالان بخش معدن معتقدند مجلس شورای اسلامی به دلیل جایگاهی که دارد، می تواند از طریق اصلاح برخی قانون ها و همچنین تسهیل تأمین ماشین آلات، بسترهای لازم را برای رشد بخش معدن فراهم کند.
حدود 80 درصد نیروهایی که در حوزه معدنی فعال هستند، بین ۳۰ تا ۵۰ سال سن دارند که بهترین حال است. اما باتوجه به کمتعداد بودن ورودیهای رشته معدن، این برای آینده زنگ خطر به حساب میآید.
بر اساس گزارش موسسه World Resources Institute طی سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ تعداد کشورهای دچار تنش شدید آبی از ۱۷ به ۲۵ کشور افزایش یافته است.
صادرات بخش معدن نزدیک به دوبرابر واردات در هشتماهه ۱۴۰۲ است؛ اما مقایسه آمار واردات و صادرات معدنی نسبت به مدت مشابه سال قبل، حاکی از این است که واردات با شتاب بیشتری افزایش داشته است. در حالی که صادرات معدنی از لحاظ ارزشی افزایش ۸درصدی نسبت به سال گذشته را نشان میدهد، ارزش واردات معدنی، بیش از ۳۵درصد در همین بازه زمانی افزایش داشته؛ تا جایی که سهم بخش معدن از واردات کشور در هشتماهه امسال به ۹.۵درصد رسیده است.
با تصویب نمایندگان مجلس شورای اسلامی در سال ۱۴۰۳، ارزش خرید مواد معدنی برای واحدهای فرآوری مواد معدنی در صورت ارائه صورتحساب الکترونیکی هزینه قابل قبول مالیاتی تلقی میشود.
ارزشافزوده ایجادشده در بخش معدن و صنایع معدنی در مقایسه با کشورهای معدنی پیشرو، متناسب با ظرفیتها و پتانسیلهای کشور نیست. بررسیها نشان میدهد روند کاهشی سرمایهگذاری، ضعف نوآوری و تکنولوژی و عدمتوسعه فعالیتهای تحقیق و توسعه از جمله دلایلی است که منجر به ارزشافزوده پایین بخش معدن در اقتصاد شدهاست.